Адамның бойындағы бір сызық пен әлемдегі бір нүкте

Адамның бойындағы бір сызық пен әлемдегі бір нүкте

Адам кейде өзіне тым үлкен мән беріп жібереді. Әлемнің ортасында тұрғандай сезінеді. Күннің шығуы да, түннің батуы да, табиғаттың мың құбылуы да өзінің айналасында болып жатқандай көрінеді. Өз ақылына сенеді, өз күшіне сүйенеді, өз еркін бәрінен жоғары қояды. Тіпті қолынан келген аз ғана істі бүкіл болмыстың иесі өзі секілді қабылдай бастайды.

Бірақ адам өз болмысының тереңіне үңілсе, бір қызық шындыққа кезігеді: оның бойында көзге көрінбейтін кішкентай ғана бір өлшем бар. Ол – «мен» деген сезім.

Осы «мен» деген ұғымды бір әріпке теңеуге болады. Ол – тік тұрған «Әлиф» әрпі. Бір қарағанда, қарапайым ғана сызық. Бірақ сол сызық адамның бүкіл болмысын түсінуге мүмкіндік беретін өлшемге айналады.

Адам өзінің бойындағы осы «мен» арқылы басқа ақиқаттарды салыстырып таниды. Өзінде аздаған білім бар болғандықтан, шексіз ілімнің бар екенін аңғарады. Өзінде шектеулі күш болғандықтан, шексіз құдіретті түсінеді. Өзінің әлсіздігін сезінген сайын, шексіз күштің иесін тануға жақындайды.

Алайда осы кішкентай өлшемнің бір қауіпті тұсы бар.

Егер адам «мендегі азғантай білім – өзімнен, күш – өзімдікі, қабілет – өз еңбегімнің жемісі» деп ойласа, әлгі тік тұрған сызық бірте-бірте өзін әлемнің ортасына қоятын тірекке айналады. Адам өзіне берілген қабілеттің иесін ұмытып, өзін дербес билеуші санай бастайды. Сөйтіп, тануға берілген өлшем тәкаппарлықтың құралына айналады.

Ал егер адам өз бойындағы «меннің» шынайы міндетін түсінсе, мүлде басқа ақиқатқа жол ашады. Ол өзін иемденуші емес, аманат сақтаушы ретінде көреді. Өзіндегі қабілеттерді өзінен деп емес, өзіне берілген нығмет деп қабылдайды. Сонда «мен» жоғалмайды, керісінше, өзінің шынайы орнын табады.

Бірі – адам бойындағы осы «мен» арқылы ақиқатты тану. Екіншісі – әлемдегі сансыз жаратылыстың сырын түсіну.

Әлемге көз салайықшы…

Таң атады. Күн сәулесі жер бетіндегі тіршілікке жан бітіргендей болады. Түн келеді. Жұлдыздар аспанға шашылған інжу-маржандай жарқырайды. Көктемде жердің төсінен мың түрлі өсімдік көктейді. Жазда жеміс піседі. Күзде жапырақ сарғаяды. Қыста ақ ұлпа қар бүкіл айналаны ақ көрпеге орайды.

Бір-біріне ұқсамайтын осы құбылыстардың барлығында таңғажайып үйлесім бар.

Адам сол үйлесімге қарап, оның сырын іздейді. Бірақ кейде көріністің өзіне алданып қалады. Жаратылыстың сыртқы заңдылықтарын көріп, сол заңдылықтардың өзін жаратушы күш деп қабылдайды. Өсімдіктің өсуін табиғатқа телиді. Жаңбырдың жаууын кездейсоқтыққа балайды. Тіршіліктің күрделі құрылымын өздігінен пайда болған құбылыс деп түсіндіруге тырысады.

Мұнда да бір жаңылыс бар.

Табиғат – жаратушы емес, жаратылыстың көрінісі. Заңдылық – иесі емес, тәртіптің белгісі. Себеп – бар болудың түпкі қайнары емес, жаратылыс үдерісіндегі перде ғана.

Әлемдегі әрбір бөлшектің өз міндетін атқаруы, көзге көрінбейтін ұсақ бөлшектердің қозғалысы, олардың бір-бірімен байланысып, тұтас тіршілік жүйесін құрауы – жай ғана ретсіз қозғалыс емес. Мұның бәрінде шеберлік, өлшем және үйлесім бар.

Сондықтан әлемнің шексіздігін бір ғана нүктемен бейнелеуге болады. Ол – «Нүкте». Адам бойындағы «Әлиф» өзіндік өлшем болса, әлемдегі «Нүкте» сансыз жаратылыстың сырын танытатын белгі іспетті.

Бірі адамды өз ішіне үңілдіреді, екіншісі әлемге көз салғызады. Бірі адамның «мен» деген сезімін дұрыс түсінуге көмектессе, екіншісі жаратылыстың артындағы Жаратушыны тануға жетелейді.

Адам осы екі ақиқатты ажырата алмаса, екі түрлі адасудың алдында тұрады. Біріншісі – өзін құдірет иесі санау. Екіншісі – табиғатты құдіреттің орнына қою.

Біріншісінде адам өзінің кішкентай ғана «менін» үлкейтіп, өзін билеушіге айналдырады. Екіншісінде жаратылыстың сыртқы көрінісін абсолюттендіріп, табиғатқа тәуелсіз күш ретінде қарайды. Екеуінің де түбінде бір қателік жатыр: жаратылған нәрсені Жаратушының орнына қою.

Ал шындық бұдан әлдеқайда терең.

Адам өз бойындағы «менді» дұрыс таныса, өзінің әлсіздігінен шексіз құдіретті таниды. Әлемдегі сансыз жаратылыстың сырын түсінсе, әрбір бөлшектен шексіз шеберліктің белгісін көреді.

Сонда ғана адам өзінің кім екенін және әлемнің не үшін жаратылғанын түсіне бастайды.

Бір тік сызық пен бір кішкентай нүкте…

Бірі – адамның ішкі әлеміндегі құпияны ашады. Екіншісі – ғаламның сыртқы көрінісіндегі ұлы сырды танытады.

Екеуінің де айтатыны бір-ақ нәрсе: адам өзіне де, әлемге де иелік етуші емес. Ол – танушы, бақылаушы және аманатқа жауапты пенде.

Өйткені «мен» дегенді дұрыс таныған адам «Ол» деген ақиқатқа жақындайды. Ал әлемге дұрыс қараған адам әрбір жаратылыстың артында Жаратушының өнері тұрғанын сезінеді.

Пікір қалдыру

Электрондық поштаңыз жарияланбайды.

Этот сайт использует Akismet для борьбы со спамом. Узнайте, как обрабатываются ваши данные комментариев.