ҚАНАҒАТ ПЕН ҚҰМАРДЫҢ АРАСЫНДАҒЫ АДАМ

ҚАНАҒАТ ПЕН ҚҰМАРДЫҢ АРАСЫНДАҒЫ АДАМ

Автор: ІЗГІЛІК НАҒИ

Қыстың қақаған бір күні екі жолаушы үлкен бір үйдің алдына келіп тоқтады. Сыртта аяз сақылдап тұр. Қарлы боран есіктің саңылауынан ысқырып, айналаны ақ түтекке айналдырған. Екеуі де тоңып, шаршаған. Ал алдарындағы үйдің іші жылы, төрінде от жанып, дастарқан жайылып жатқандай көрінеді.

Үй иесі – елге сыйлы, дәулеті де, беделі де бар үлкен кісі. Оның қабылдау бөлмесіне кірген адамға орын табылады, бірақ әркімнің сол орынға деген көзқарасы әртүрлі.

Бірінші жолаушы табалдырықтан аттаған сәтте-ақ іштей тәубесіне келді. «Әйтеуір, мына суықтан аман-есен құтылып, ішке кірсем болғаны. Ең шеткі орындыққа отырғызса да, соның өзі маған көрсетілген үлкен құрмет. Жылы жерде аз-кем тынығып алсам, одан артық не керек?» – деп ойлады.

Екінші жолаушының ойы мүлде басқа еді. Ол есіктен кірген бойда бөлмені көзімен шолып шықты. Төрдегі жұмсақ орындықтарға, биік орындарға, өзгелерден ерекшеленіп тұрған жиһаздарға назар аударды. «Мен де біреуден кем емеспін. Мені мұнда ең жоғары орынға отырғызуы керек. Менің кім екенімді білсе, алдымнан шығар еді», – деп кеудесін керді.

Үй иесі екеуін де жылы қарсы алды. Бірақ әрқайсысының ішкі ниетін аңғарғандай, бірінші жолаушыны шеткері орындыққа шақырып, екіншісін төменірек жерге отырғызды.

Бірінші жолаушы ұсынылған орынға ризашылықпен жайғасты. Қолын уқалап, бойына жылу тарағанын сезді. Үй иесіне қайта-қайта алғысын айтып, өзіне жасалған жақсылықты бағалай білді. Оның қарапайым қалпы үй иесінің көңіліне ұнады.

– Сіз неге ана жақта отырсыз? Одан жоғарырақ орынға жайғасыңыз, – деді үй иесі.

– Ой, рақмет, аға! Осы жердің өзі маған жетіп жатыр еді, – деп жолаушы сәл қысылғандай болды.

– Жоқ, төрлетіңіз. Қонақтың орны төрде, – деп үй иесі оны жоғарырақ орынға шақырды.

Жолаушының қуанышы еселене түсті. Әрбір көрсетілген құрметті өзінің табиғи құқығы емес, өзіне жасалған жақсылық деп қабылдады. Сондықтан оның алғысы да, көңіліндегі ризашылығы да арта берді.

Ал екінші жолаушының көңіліне қаяу түсті. Ол төменгі орындыққа отырғанымен, көзі төрде. Жаны жай таппай, жан-жағына алақ-жұлақ қарайды. Ішінен үй иесіне реніш білдіріп отыр. «Мені неге төмен отырғызды? Менің орным ана жерде емес пе? Өзгелерден қай жерім кем? Мына үйдің иесі де кімді сыйлау керектігін білмейді екен», – деп өз-өзін іштей қайрап қойды.

Ол өзіне көрсетілген пананы да, жылуды да, құрметті де бағалай алмады. Керісінше, берілгенді азсынып, берілмегенге өкпеледі. Үй иесі оның қабағындағы наразылықты байқап, бірте-бірте одан көңілі суи бастады. Өйткені ризашылық күтетін жерден реніш, құрмет күтетін жерден тәкаппарлық көрді.

Екі адам бір үйге кірді. Екеуі де суықтан құтылды. Екеуіне де орын берілді. Бірақ бірінің көңілі жай тапса, екіншісінің көңілі тарылды. Бірі барын бағалап, жоққа өкпелемеді. Екіншісі барын көрмей, жоғын іздеп әлек болды.

ДҮНИЕ – ҮЛКЕН ДАСТАРҚАН

Адам өмірі де осы екі жолаушының тағдырына ұқсайды. Бұл дүние – адам баласы қонақ болып кіретін кең сарай. Оның иелігіндегі жер беті – мейірім мен рақымға толы үлкен дастарқан. Ал ондағы несібе, ризық, дәулет, мансап, абырой мен мүмкіндік – сол дастарқан басындағы әртүрлі орындар іспетті.

Біреудің дастарқаны мол, біреудікі қарапайым. Біреу биік қызметке көтеріледі, енді біреу қарапайым тіршіліктің аясында ғұмыр кешеді. Бірінің қолында көп мүмкіндік бар, екіншісі күнделікті қажетіне жететін несібесін қанағат тұтады.

Алайда адамның бақыты оның отырған орнының биіктігімен өлшенбейді. Оның бақыты – өзіне берілген орынды қалай қабылдайтынында.

Қанағатты адам өмірге өкпемен қарамайды. Ол қолындағы азды қор санамайды, өзгенің көптігіне қызғанышпен қарамайды. Біреудің жетістігін көрсе, өз тағдырына налып емес, оған қуана біледі. Себебі ол өмірдің бағасы дүниенің көлемінде емес, адамның көңілінің кеңдігінде екенін түсінеді.

Ал ашкөздік адамның көзін байлайды. Ол бүгін қол жеткізгеніне ертең қанағат етпейді. Кеше армандаған дүниесіне бүгін ие болса, енді одан да биігін қалайды. Бір қызметке жетсе, келесісін көздейді. Біреудің құрметіне ие болса, енді бәрінің өзіне бас июін күтеді.

Оның арманы көбейген сайын тыныштығы азаяды. Қолындағысы артқан сайын жоғалтып алудан қорқады. Өзгенің жетістігі өзіне жасалған қиянаттай көрінеді. Ең өкініштісі – мұндай адам кейде өзіне берілген нығметті байқамай да қалады.

БАРДЫҢ ҚАДІРІН БІЛУ

Бір күні екі көрші кездесіп қалды. Бірі – шағын үйде тұратын, қарапайым жалақы алатын мұғалім. Екіншісі – үлкен кәсіптің иесі, бірнеше үйі мен көлігі бар дәулетті азамат.

Дәулетті азамат жаңа алған көлігін көрсетіп, кейін тағы бір үй сатып алмақ жоспарын айтып мақтанды.

– Құдай қаласа, келесі жылы бұдан да үлкен үй аламын. Қазіргі үйім тарлық ете бастады, – деді ол.

Мұғалім жымиып қойды.

– Үйің үлкен екен. Бірақ сол үйде тыныш ұйықтай аласың ба?

Кәсіпкер сәл тосылып қалды.

– Әрине, ұйықтаймын. Бірақ шаруаның аты – шаруа. Уақыт жетпейді.

– Менің үйім шағын. Бірақ кешке балаларыммен дастарқан басында отырып шай ішемін. Әйелімнің әңгімесін тыңдаймын. Ертеңгі сабағыма дайындаламын. Содан кейін алаңсыз ұйықтаймын. Мүмкін, сенің үйің менен үлкен шығар. Бірақ менің үйімдегі тыныштықтың бағасын білмейсің.

Кәсіпкер жауап қатпады. Сол сәтте ол өзінің көптен бері байқамаған бір шындығын сезгендей болды. Үлкен үйінің бөлмелері көп еді, бірақ отбасы мүшелерінің басы бір дастарқан басында сирек қосылатын. Көлігі қымбат еді, бірақ балаларымен бірге серуендеуге уақыты табылмайтын. Ақшасы жеткілікті еді, бірақ көңілі үнемі бір нәрсеге алаңдаулы болатын.

Ол көп нәрсеге қол жеткізгенімен, сол жетістіктерінің арасында жоғалтып алған дүниелері де бар екенін енді ғана аңғарды.

ҚАНАҒАТ – АРМАНСЫЗДЫҚ ЕМЕС

Қанағат дегеніміз – армансыз өмір сүру емес. Ол – арманға ұмтылғанда қолдағы нығметті ұмытпау. Биікке көтерілгісі келмеу емес, биікке шыққанда адамдық қалпыңды жоғалтпау.

Адам еңбектенуі керек, ізденуі керек, қабілетін дамытуы керек. Бірақ мақсат пен ашкөздіктің арасына шекара қоя білуі қажет. Өйткені мақсат адамды алға жетелесе, ашкөздік оны өзіне тұтқын етеді.

Біреудің төрде отырғанын көріп, өз орныңды жек көрме. Себебі төрде отырған адамның да өз уайымы, өз сынағы бар. Ал шетте отырған адамның да ешкім сатып ала алмайтын тыныштығы болуы мүмкін.

Кейде адам өмір бойы төрге ұмтылып жүріп, өзіне берілген қарапайым орынның қадірін білмей өтеді. Төрге жеткенде ғана бақытты боламын деп ойлайды. Бірақ төрге жеткен соң да одан биік орын іздейді. Сөйтіп, өмірдің бар қызығын ертеңге қалдырады.

Ал қанағат иесі бүгінгі күннің де өз сыйы бар екенін біледі. Ол қолындағы нанды жегенде, отбасының амандығын көргенде, адал еңбегінің жемісін сезгенде бақыт таба алады.

Өйткені бақыт – адамның қанша нәрсеге ие болғанында емес, ие болғанының қадірін қаншалықты сезіне алғанында.

ӨЗ ОРНЫҢДЫ ҚАДІРЛЕ

Адам өмірден өзіне лайық орын іздеп өтеді. Бірі төрге шыққысы келеді, бірі өзгеден жоғары тұрғысы келеді. Бірақ уақыт өте келе бәрімізге бір шындық аян болады: адамның шын биіктігі отырған орнымен емес, көңілінің кеңдігімен өлшенеді.

Дүниенің төріне шықсаң да, көңілің тар болса, өзіңе орын таппайсың. Ал ең шеткі орынға отырсаң да, жүрегіңде қанағат болса, бүкіл әлем саған кең көрінеді.

Сондықтан кейде өмірден көбірек нәрсе сұрамас бұрын, өзіңдегі бар нәрсеге бір сәт назар аударған жөн.

Бәлкім, сен іздеп жүрген бақыт дәл қазір өзің отырған орындықтың үстінде отырған шығар…

Пікір қалдыру

Электрондық поштаңыз жарияланбайды.

Этот сайт использует Akismet для борьбы со спамом. Узнайте, как обрабатываются ваши данные комментариев.