Адам кейде жақынына көмектесу үшін қолынан келгеннің бәрін жасағысы келеді. Қажет болса, уақытын бөледі, ақшасын аямайды, алыста жүрсе де хабарласып, көңілін жұбатуға тырысады. Бірақ адамның қолынан келмейтін жағдайлар да бар. Біреудің тағдырын өзгертуге, жүрегіндегі ауыртпалықты алып тастауға немесе алдынан шығатын барлық кедергіні жоюға ешкімнің шамасы жетпейді. Сондай сәтте адамға жасалатын ең үлкен жақсылықтың бірі — оның тілеуін тілеп, шын жүректен дұға ету.
Ерлан досының бірнеше күннен бері көңілсіз жүргенін байқады. Бұрын әзілге жақын, әр нәрсеге күліп қарайтын азамат соңғы кезде тұйықталып, телефонға да сирек жауап беретін болған. Бір күні екеуі жұмыстан кейін жолығып қалды. Әңгіме арасында досының отбасында қиындық туындағанын білді. Ерлан не айтарын білмей, біраз үнсіз отырды.
— Қолымнан келсе, көмектесер едім, — деді ақыры.
Досы басын изеді. Бірақ оған дәл сол сәтте ақыл айтатын адамнан гөрі, жанын түсінетін біреу керек еді.
Ерлан үйіне қайтқан соң да досын ойлады. Қолынан келетін нақты көмегі аз болғанымен, оны ұмытып кеткен жоқ. Келесі күндері досының жағдайын сұрап, қажет кезінде жанынан табылды. Ешкімге жарияламай, оның амандығын тілеп жүрді. Досы бұл туралы білмеді. Бірақ арада уақыт өткенде, бір күні өзі телефон шалып:
— Сол қиын күндерде қасымда болғаныңды ұмытпаймын, — деді.
Ерлан оның сөзін тыңдап отырып, кейбір жақсылықтың куәгері көп болмайтынын түсінді. Адамның біреуге жасаған көмегі міндетті түрде көзге көрініп, қолмен ұстататын нәрсе болуы шарт емес. Кейде алыстан тілеген ақ тілек те достықтың ең терең көрінісіне айналады.
Шынайы достықтың өлшемі — бірге өткізген қуанышты күндердің көптігінде ғана емес, бір-бірінің жоқ кезінде де жақсылығын тілеуінде. Қасыңда отырмаған адамның жағдайын ойлап, оның амандығын тілеу — жүректегі ықыластың белгісі. Өйткені адам досының жанында жүргенде ғана емес, ол алыста болғанда да оған адал бола алады.
Алайда жақсылық жасаудың тағы бір нәзік қыры бар. Кейде адам өз өміріндегі қуанышты өзгелермен бөліскісі келеді. Бірі жаңа жұмысқа орналасқанын, енді бірі ұзақ күткен арманына жеткенін, тағы бірі отбасындағы берекені айтып отырады. Мұндай әңгімелердің бәрін мақтаншақтыққа балауға болмайды. Өйткені ризашылықпен айтылған әңгіме мен өзін өзгеден жоғары қою үшін айтылған сөздің арасында үлкен айырмашылық бар.
Бір күні ауылға келген жас мұғалім Айдос ағасының үйіне соқты. Әңгіме барысында ағасының соңғы жылдары біраз қиындықтан өткенін, бірақ соның бәріне қарамастан кәсібін дөңгелетіп, балаларын оқытып, отбасын аяққа тұрғызғанын білді.
— Аға, осынша істі қалай атқардыңыз? — деп сұрады ол.
Ағасы сәл ойланып қалды.
— Балам, мен мұның бәрін өзімнің ғана еңбегім деп айта алмаймын. Әрине, маңдай тер төктім, талай ұйқысыз түн өткіздім. Бірақ кейде күтпеген жерден жол ашылды, кейде бір жақсы адам кездесті, кейде тығырықтан шығатын мүмкіндік табылды. Солардың бәрін тек өзімнің қабілетіме телісем, шындыққа қиянат жасағаным болар еді.
Айдос үнсіз тыңдады.
— Адам жетістікке жеткенде екі нәрседен сақтануы керек, — деп жалғастырды ағасы. — Біріншісі — өзін өзгеден артық санау. Екіншісі — қол жеткізген жақсылығын мүлде елемеу. Біріншісі адамды тәкаппар етеді, екіншісі шүкірсіздікке апарады. Ал болған жақсылықты еске алып, оның қадірін білу адамды кішіпейілдікке үйретеді.
Осы сөздер Айдостың есінде ұзақ сақталды. Ол бұрын жетістік туралы айтуды мақтанудың бір түрі деп ойлайтын. Енді мәселенің адамның не айтқанында ғана емес, оны қандай ниетпен және қандай көңіл күймен айтатынында екенін түсінді.
Шынында да, адам өзіне берілген жақсылықты айтқанда, тыңдаушының да көңіліне үміт ұялатуы мүмкін. Біреудің қиындықты еңсергенін естіген адам өзінің де жағдайы түзелеріне сенеді. Біреудің еңбегінің жемісін көруі екінші адамға жігер береді. Бірақ мұның бәрі өзін көрсету үшін емес, жақсылықтың қадірін білдіру үшін айтылғанда ғана мәнді.
Мұнда тағы бір маңызды шарт бар: сырласатын адамыңның мінезін білу. Өйткені әр адамның жүрегі бірдей емес. Біреу өзгенің қуанышына шын көңілмен ортақтасады, енді біреу сол әңгімені салыстыруға, күндестіруге немесе ішкі ренішке айналдырады. Сондықтан адамның ниеті таза болғанымен, сөзін кімге және қалай жеткізетінін де ойлағаны жөн.
Сенім артқан досың сенің жетістігіңді көріп, өзіңді жоғары санамайтыныңа көзі жетсе, оған қуанышыңды бөлісуге болады. Тіпті бұл әңгіме оны да шүкіршілікке жетелеп, өміріндегі жақсылықтарды байқауға үйретуі мүмкін. Ал тыңдаушы мұндай әңгімені бәсекеге айналдырмай, одан өнеге алса, екі адамның арасындағы сыйластық та тереңдей түседі.
Бірақ кейде ең дұрыс сөз — айтылмаған сөз. Әрбір жақсылықты жариялаудың, әрбір жетістікті жұртқа көрсетудің қажеті жоқ. Адамның ішкі мәдениеті ненің айтылатынын ғана емес, ненің үнсіз қалатынын да аңғартады.
Кешкісін Ерлан досына тағы телефон шалды. Бұл жолы досының даусы бұрынғыдан сергек естілді. Әңгіме соңында ол:
— Ертең кездесіп, бәрін айтып беремін. Жағдай біртіндеп түзеліп келеді, — деді.
Ерлан телефонды қойған соң терезе алдына келді. Көшедегі шамдар бірінен соң бірі жанып жатты. Ол досының жағдайы түзеле бастағанына қуанды. Бірақ өз қуанышының себебін тек жақсы хабармен байланыстырмады. Бір адамның екінші адамды ұмытпай, оның амандығын тілеп жүруінің өзі де өмірге жылылық беретінін сезді.
Адамның қолында байлық, билік немесе үлкен мүмкіндік болмауы мүмкін. Бірақ оның жүрегінде өзгеге деген шынайы ықылас болса, ол ешқашан жақсылық жасаудан құр қалмайды. Біреуге қол ұшын береді, біреуге жылы сөз айтады, ал қолынан ештеңе келмеген жағдайда оның тілеуін тілейді. Мұндай көмектің құны оның сыртқы көрінісімен өлшенбейді.
Достық — бір-бірінің қуанышына куә болу ғана емес, жоқ кезінде де жақсылығын тілеу. Ал шүкіршілік — қолдағыны санап мақтану емес, әрбір игіліктің қадірін танып, оны жүрекпен бағалау.
Өйткені адам кейде досына ең үлкен көмекті оның жанында тұрып емес, ол туралы ешкім білмейтін сәтте шын жүректен жақсылық тілеп жасайды.
ІЗГІЛІК НАҒИ
