АДАМНЫҢ АРЫ – КИІМІНДЕ ЕМЕС, БОЙЫНДАҒЫ ӘДЕБІНДЕ

АДАМНЫҢ АРЫ – КИІМІНДЕ ЕМЕС, БОЙЫНДАҒЫ ӘДЕБІНДЕ

Кейде адам сыртқы көрініске қарап үкім шығарады да, ішкі дүниеге үңілуді ұмытады. Біреудің киіміне қарап тәрбиесін бағалайды, біреудің жүріс-тұрысына қарап мінезін танимын деп ойлайды. Бірақ өмір адамды сыртқы бейнесімен емес, өзгеге жасаған қарым-қатынасымен, ар алдындағы тазалығымен танытады.

Ерлан аялдамада автобус күтіп тұрған. Жұмысынан шаршап шыққан ол телефонын шұқылап, айналасына онша назар аудармай тұр еді. Жанынан өткен екі әйелдің әңгімесі құлағына шалынды. Бірі орамал таққан, екіншісі тақпаған. Сырт көзге екеуінің өмір салты екі бөлек көрінгенімен, сөйлеген сөздерінен екеуінің де адамға деген көзқарасы байқалып қалды. Орамалды әйел қасындағысын сыртынан сынап, біреудің отбасылық жағдайын күлкіге айналдырып отыр. Ал екіншісі қарт кісіге жол беріп, қолындағы ауыр сөмкесін көтерісіп жіберді.

Ерлан сол сәтте бір ойға қалды. Адамның сыртқы бейнесі оның бүкіл болмысын таныта ала ма? Киімнің өзі мінезге кепіл бола ма?

Ол бұл сұраққа бұрыннан дайын жауабы бардай көрінетін. Әйелдің тәрбиесі оның киімінен басталады деп ойлайтын. Алайда өмір көрген сайын бұл түсінігінің толық емес екенін сезіне бастаған.

Адам баласы кейде ұғымдарды тым тар шеңберге қамап қояды. «Еркін әйел» деген сөзді естісе, бірден орамал тақпаған, ашық киінген әйелді елестетеді. Сөйтіп, сыртқы бейнесіне қарап адамды жақсы-жаман деп бөліп тастайды. Бірақ еркіндік дегеніміз тек киім үлгісі емес. Ол – адамның өз таңдауына, өзгенің құқығына, қоғамдағы жауапкершілігіне қалай қарайтынынан көрінетін күрделі ұғым.

Әйелдің білім алуы, еңбек етуі, кәсіп ашуы, қоғамдық өмірге араласуы өздігінен әдепсіздікке жатпайды. Керісінше, саналы қоғам әйелдің де, ердің де қабілетін бағалай білуі керек. Мәселе еркіндіктің бар-жоғында емес, сол еркіндіктің қандай адамгершілік өлшемдермен жүзеге асатынында.

Еркіндік жауапкершіліктен ажыраса, өзімшілдікке айналады. Ал жауапкершілікпен ұштасқан еркіндік адамды кемелдендіреді.

Бір күні Ерлан досы Мұратпен осы мәселе жөнінде пікір таластырды. Мұрат әйелдердің киім үлгісін сөз етіп, қоғамдағы барлық келеңсіздікті сонымен байланыстырды.

— Қазір бұрынғыдай ұят жоқ. Көшеге қарасаң, бәрі көрініп тұр, — деді ол.

Ерлан біраз үнсіз отырды.

— Ал адамның киімі жабық болғанымен, сөзі ашықтан-ашық біреуді қорлап тұрса ше? Біреудің отбасын бұзуға себепкер болса, өтірік айтып, өсек таратса, оны қалай бағалаймыз?

— Ол да дұрыс емес, әрине.

— Ендеше, әдепті тек киімнен іздемеуіміз керек қой. Киім – адамның сыртқы мәдениетінің бір бөлігі. Ал мінезі, сөзі, ниеті, өзгеге деген құрметі – оның ішкі тәрбиесінің көрінісі.

Мұрат жауап бермеді. Ол да талай рет сырттай ибалы көрінген адамның сөзі мен ісінен көңілі қалғанын есіне түсіргендей болды.

Адамның шынайы болмысын тану үшін оның өзгелермен қарым-қатынасына қарау керек. Қолында билік болғанда қалай сөйлейді? Өзіне пайдасы жоқ адамға қалай қарайды? Біреудің сенімін қалай сақтайды? Қателескен кезде мойындай ала ма? Міне, адамның ішкі мәдениетін ашатын өлшемдер осылар.

Кейбіреулер әдептілікті сыртқы белгілермен өлшеп, сол белгілерге ие болған адамды бірден мінсіз санайды. Бірақ сыртқы тәртіп пен ішкі тазалық әрдайым қатар жүре бермейді. Адам белгілі бір киім үлгісін ұстануы мүмкін, алайда оның жүрегінде қызғаныш, тәкаппарлық, менмендік сақталуы ықтимал. Сол сияқты сыртқы келбеті өзгеше адамның бойында мейірім, адалдық, ізеттілік мол болуы мүмкін.

Бұл жерде сыртқы мәдениеттің маңызын жоққа шығару да дұрыс емес. Адамның киімі, сөйлеуі, жүріс-тұрысы оның қоғамдағы өзін ұстау мәдениетін танытады. Бірақ осының бәрі адамгершіліктің орнын баса алмайды.

Ерлан кейін отбасын құру туралы ойланған кезде осы мәселеге қайта оралды. Ол болашақ жарын таңдағанда сыртқы сұлулыққа да, киіміне де назар аудармай қоймайтынын білді. Бірақ өмірлік серігін таңдауда бұлардан әлдеқайда маңызды қасиеттер бар екенін түсінді. Адалдық, сабыр, жауапкершілік, сыйластық, қиындықта бірге шешім қабылдай білу – шаңырақтың шын тірегі осылар еді.

Бірде әкесі оған:

— Балам, үйленетін адамыңның тек бүгінгі көрінісіне емес, ертеңгі өмірдегі мінезіне қара. Адамның шын сипаты бәрі жақсы кезде емес, қиындық келгенде білінеді, — деген еді.

Бұл сөздің мағынасын ол уақыт өте келе тереңірек түсінді.

Өйткені отбасы дегеніміз – екі адамның бір шаңырақ астында өмір сүруі ғана емес, екі түрлі мінездің, екі түрлі тәрбиенің, екі түрлі түсініктің бір ортада жарасым табуы. Мұндай ортада сыртқы сәннен гөрі ішкі мәдениет маңыздырақ.

Адам өзін жамандықтан қорғауды да осы тұстан бастауы керек. Біреудің киімін бақылап, оның жүріс-тұрысын аңдумен емес, өзінің көзқарасын, ойын, әрекетін тәрбиелеумен айналысқаны жөн. Кез келген адаммен араласқанда шекара сақтап, орынсыз жақындасудан, жалған сезімнен, құмарлықты ақылдан жоғары қоюдан сақтану қажет. Өзгені құрметтеу мен өз абыройын қорғау – бір-біріне қайшы емес.

Ер адам да, әйел адам да өз әрекетіне жауапты. Бір адамның қателігін тұтас бір жынысқа таңуға болмайды. Әдепсіздік белгілі бір киімнің немесе жыныстың еншісіндегі құбылыс емес. Ол – адамның таңдауы мен тәрбиесіне қатысты мәселе.

Қоғамдағы үлкен қателіктің бірі – өзімізден талап ететін өлшемді өзгеден ғана іздеу. Ер адам әйелден әдеп күтсе, өзі де әдепті болуы керек. Әйел ер адамнан адалдық талап етсе, өзі де адалдықтың қадірін білуі қажет. Отбасылық тәрбие бір адамның міндеті емес, екі тараптың ортақ жауапкершілігі.

Ерлан бір күні аялдамада көрген әлгі екі әйелді тағы есіне алды. Сол сәтте ол адамның сыртқы бейнесіне қарап асығыс қорытынды жасамау керектігін ұқты. Өйткені біреудің киімін көруге болады, бірақ оның жүрегіндегі ниетті көру қиын. Ал адамның шын болмысын уақыт, әрекет және қарым-қатынас ашады.

Эпилог

Киім адамның денесін жабады, ал тәрбие оның болмысын қалыптастырады. Сыртқы әдеп көзге көрінеді, ішкі әдеп өзгеге жасаған қарым-қатынастан танылады. Екеуі үйлескенде ғана адамның мәдениеті толық көрініс табады.

Еркіндік – ойына келгенді істеу емес, өз таңдауына жауап бере білу. Ар-ұят – біреудің өмірін бақылау емес, өз мінезіңді қадағалау. Ал адамды құрметтеу – оның сыртқы бейнесіне қарап үкім шығармай, адамдық қадірін мойындаудан басталады.

Бәлкім, қоғамның түзелуі біреудің киімін өзгертуден емес, әр адамның өз жүрегіне, өз сөзіне және өз әрекетіне жауапкершілікпен қарауынан басталатын шығар.

Автор: ІЗГІЛІК НАҒИ

Пікір қалдыру

Электрондық поштаңыз жарияланбайды.

Этот сайт использует Akismet для борьбы со спамом. Узнайте, как обрабатываются ваши данные комментариев.