ҚАНАҒАТТЫҢ ҚҰНЫ

ҚАНАҒАТТЫҢ ҚҰНЫ

Автор: ІЗГІЛІК НАҒИ

Көркем-танымдық проза

Кешкісін жұмыстан қайтқан адамдардың жүзінен екі түрлі күйді байқауға болатын. Бірі шаршаса да көңілді, екіншісі шаршамағандай көрінгенімен, қабағы қатулы. Екеуі де таңертең бір уақытта келген, күні бойы бірдей жұмыс істеген, қолдарына тиген ақысы да шамалас еді. Бірақ бірінің көңілі тоқ, екіншісінің көкейі толмаған.

Ерлан құрылыс алаңында жұмыс істейтін. Таңнан кешке дейін кірпіш қалап, ерітінді тасып, күннің ыстығына да, желдің суығына да төзетін. Кешкісін бригадирден еңбекақысын алып, қалтасына салды. Ақша көп емес еді. Бірақ ол бүгінгі еңбегінің өтеуі бар екеніне қуанды. Үйіне қайтарда дүкенге соғып, балаларына нан мен сүт алды. Қалғанын ертеңгі қажетіне сақтады.

Ал жанындағы Серік ақшасын санаған сайын қабағын түйетін. Ол да күні бойы Ерланмен бірге жұмыс істеді. Бірақ алған ақшасы қолына тигеннен-ақ көңілі су сепкендей басылды.

— Осынша жұмыс істеп, алғанымыз осы ма? — деді ол бригадирге. — Ертең келмеймін. Бұған жұмыс істеудің қажеті жоқ.

Бригадир иығын қиқаң еткізді.

— Өзің біл. Жұмыс істеген адамға ақысы беріледі. Келісіміміз осы болатын.

Серік ақшасын қалтасына салып, ашулы күйде кетіп қалды. Жолай достарымен кездесіп, көңілін көтермек болды. Бір күнгі еңбекақының біраз бөлігі сол кеште-ақ жұмсалды. Ертеңіне оянғанда қалтасында мардымды ақша қалмаған еді. Жұмысқа баруға да зауқы соқпады. Кеше алған ақысына көңілі толмаған ол бүгінгі еңбегінен де бас тартты.

Ерлан болса, таң атпай жұмысқа жетті.

— Кеше аз ақшаға да риза болып, бүгін тағы келдің бе? — деп сұрады бригадир.

— Кеше істеген еңбегімнің ақысын алдым. Бүгін тағы еңбек етемін. Үйде мені күтіп отырған балалар бар. Бір күндік табысты бір күндік қуанышқа жұмсай берсем, ертеңгі күнім не болады? — деді ол.

Бригадир үнсіз қалды.

Ерланның бойында өзгеше бір қасиет бар еді. Ол азға қанағат еткендіктен емес, барын бағалай білгендіктен еңбекке қайта оралатын. Оның көңілі бүгінгі табыстың мөлшеріне байланып қалмайтын. Ол еңбектің ертеңге жалғасатын жол екенін түсінетін.

Арада бірнеше ай өтті. Серік жұмыссыздықтың зардабын тартып, бір мекемеден екіншісіне сабылды. Бірде жалақы аз көрінді, бірде жұмыс ауыр көрінді, енді бірде басшының сөзі ұнамады. Қай жерге барса да, көңілінен шықпайтын бір нәрсе табылатын.

Ерлан болса, жұмысын жалғастырды. Ол тапқанын орнымен жұмсап, артық шығыннан сақтанды. Біртіндеп үйінің жағдайын түзеді. Балаларының оқуына ақша жинады. Қажет кезінде өзіне де, өзгеге де қол ұшын соза алатын жағдайға жетті.

Бір күні Серік онымен кездесті.

— Сенің жолың болды ғой, — деді ол. — Бір жұмыста тұрақтап қалдың. Ал мен қанша жерге барсам да, ештеңе өнбеді.

Ерлан досының жүзіне қарады.

— Жолдың болғаны да жақсы шығар. Бірақ адамның өз қолындағы мүмкіндікті бағалауы да керек. Мен де алғашында аз таптым. Бірақ тапқанымды шашпадым. Еңбегімді ертеңгі күннің іргетасы деп білдім. Сен болсаң, бүгінгі табысыңды бағаламай, ертеңгі мүмкіндігіңнен айырылып қалдың.

Серік төмен қарады. Досының сөзі жанына батты. Бірақ ол бір нәрсені түсіне бастаған еді: кейде адамның кедейлігі қалтасындағы ақшаның аздығынан емес, қолындағыны бағалай алмауынан да туындайды.

Алайда бұл оқиғаның екінші жағы да бар еді.

Ерлан жұмысқа адал, үнемшіл, сабырлы болған сайын бригадир оған көбірек жұмыс тапсыра бастады. Алғашында бұл сенім сияқты көрінген. Кейін бір адамның міндетіне екі адамның жұмысын жүктеді. Бірақ еңбекақы өзгерген жоқ.

— Ерлан, сен қанағатшыл жігітсің ғой. Басқалар сияқты күнде ақша сұрап мазаламайсың. Мына жұмысты да атқара салшы, — деді бригадир бір күні.

Ерлан үндемеді. Бірақ бұл жолы оның үнсіздігі келісім емес еді.

— Мен өз міндетімді адал орындап жүрмін. Қолымнан келгенше көмектесемін. Бірақ қосымша жұмыс қосылса, оның ақысы да бөлек есептелуі керек. Қанағат деген еңбегіңді тегін беру емес қой, — деді ол.

Бригадирдің жүзі өзгеріп кетті.

— Сонда сен де ақшаны ғана ойлайтын болдың ба?

— Жоқ. Мен ақшадан бұрын әділдікті ойлаймын. Сіз менің қанағатымды бағаласаңыз, мен де сіздің әділдігіңізді көргім келеді.

Бұл жолы Ерлан өзінің ішкі шекарасын анық белгілеген еді.

Ол үйіне қайтқанда осы әңгімені көп ойлады. Бұрын қанағатты кейде үндемеу, кейде дау шығармау, кейде азға көне салу деп түсінетін. Енді оның мәні басқаша ашылды. Адам өзіне берілген несібені бағалауы керек, бірақ біреудің әділетсіздігін де жақсылық деп қабылдамауы тиіс.

Ертеңіне жұмысшылардың бірнешеуі Ерланның қасына келді. Олардың да қосымша жұмысқа ақы төленбейтініне көңілдері толмай жүрген. Ерлан олармен бірге бригадирге барып, еңбекақы мәселесін ашық талқылады. Ақыры қосымша жұмысқа бөлек ақы төлеу жөнінде келісім жасалды.

Сол күні Ерлан үйіне бұрынғыдан жеңіл көңілмен қайтты. Ол көбірек ақша тапқандықтан емес, өз еңбегінің қадірін қорғай алғандықтан қуанды.

Адам өмірінде қанағат пен ашкөздіктің арасындағы шекараны ажырату оңай емес. Бір қарағанда, екеуі де адамның табысқа деген көзқарасынан байқалады. Бірақ олардың түпкі табиғаты мүлде бөлек.

Қанағат — қолыңдағыны бағалай отырып, алға ұмтылу. Ол адамның ынтасын өшірмейді, қайта еңбегіне тұрақтылық береді. Қанағатшыл адам аз тапса да, оны орнымен жұмсап, ертеңіне үмітпен қарайды. Ол бүгінгі несібесін ертеңгі мүмкіндігіне қарсы қоймайды.

Ал ысырап пен тойымсыздық адамның көңілін үнемі жетпейтін нәрсеге байлайды. Қанша тапса да, аз көреді. Қанша жинаса да, көңілі толмайды. Оның бар назары қолындағыға емес, қолы жетпегенге ауады. Сөйтіп, бүгінгі еңбегінен қуаныш таба алмай, ертеңгі еңбегіне де құлшынысы кемиді.

Бірақ қанағатты кедейлікке көндігу деп түсіну — үлкен қателік. Аз жалақыға үнсіз көне беру, өз құқығын қорғамау, еңбегінің құнын сұрамау қанағаттың белгісі емес. Керісінше, адамның адал еңбегін бағаламау — әділетсіздік.

Жұмыс беруші қызметкердің сабырын пайдаланып, оның еңбегін арзанға сатып алуға тырысса, бұл үнемшілдік емес, өзгенің несібесіне қол сұғу. Қанағат — жұмысшының жүрегіндегі қасиет, ал әділ ақы төлеу — жұмыс берушінің міндеті. Бірінің адамгершілігі екіншісінің жауапкершілігін жоймайды.

Өмірде осы екі ұғымды шатастырмау қажет. Қанағат адамды ашкөздіктен қорғайды, ал әділеттілік адамды қанаудан қорғайды. Бірі адамның ішкі дүниесін тәрбиелесе, екіншісі қоғамдағы қарым-қатынастың дұрыс болуына қызмет етеді.

Ерлан мұны кеш түсінген жоқ. Ол азға қанағат етуді үйренді, бірақ өз қадірін төмендетпеуді де ұмытпады. Өйткені адам өз еңбегінің өтеуін сұрағанда ашкөз болмайды. Ол тек әділдіктің орындалуын талап етеді.

Кешкі күн тағы да көкжиекке қарай еңкейді. Ерлан қалтасындағы ақшасын санаған жоқ. Ол ертеңгі жұмысын ойлады. Бүгінгі еңбегіне разы, ертеңгі мүмкіндігіне сенімді еді.

Сол сәтте ол бір ақиқатты ұғынғандай болды: қанағат — азға көніп, тоқтап қалу емес, қолыңдағыны бағалап, алға қарай жүру; ал өз құқығыңды қорғау — сол жолдағы қадір-қасиетіңді сақтау.

Адамның байлығы қалтасындағы ақшамен ғана өлшенбейді. Оның шынайы байлығы — еңбегіне деген ықыласы, жүрегіндегі тыныштығы және өз қадірін жоғалтпай өмір сүре білуі.

Пікір қалдыру

Электрондық поштаңыз жарияланбайды.

Этот сайт использует Akismet для борьбы со спамом. Узнайте, как обрабатываются ваши данные комментариев.