ӨМІРДІҢ БЕС ҚАЗЫНАСЫ

ӨМІРДІҢ БЕС ҚАЗЫНАСЫ

Жас жігіт қарт әкесінің бөлмесіне кірген сайын қабырғадағы шағын жазуға көзі түсетін. Ескі ағаш жақтауға салынған қағаздың шеттері сарғайып, әріптері көмескілене бастаған. Бірақ әкесі оны ауыстыруға асықпайтын. Қайта күн сайын таңертең сол жазудың алдына келіп, үнсіз тұрып қалатын.

Бірде баласы шыдай алмай сұрады:

— Әке, мына жазуды күнде оқисыз. Сізге соншалықты маңызды болғаны ма?

Қарт көзілдірігін шешіп, ұлына қарады.

— Балам, адам кейде бір кітапты жүз рет оқиды, бірақ ішіндегі бір сөйлемді өмір бойы түсінбей өтуі мүмкін. Ал кейбір сөздер бар, оны түсіну үшін жас ұлғайғанша өмір сүру керек.

— Сонда ол қандай сөздер?

Әкесі қабырғадағы жазуға көз жүгіртті.

— Адамның өмірін өзгертетін бес ақиқат бар. Бірақ олардың қадірін көбіміз кеш түсінеміз.

БІРІНШІ ҚАЗЫНА — ДОСТЫҚ

Жастық шақта адамның досы көп болады. Бірі бірге күледі, бірі бірге жүреді, бірі қиындықта жанынан табылады. Бірақ уақыт өте келе айналаңдағы адамдардың бәрі бірдей дос емес екенін түсінесің.

Бірі сенің жағдайың жақсы кезде қасыңнан табылады. Бірі пайдаң барда іздейді. Ал кейбірі ештеңе күтпестен, үнсіз ғана жаныңнан табылады.

Қарт әке сөзін жалғады:

— Балам, егер шынайы дос іздесең, ең алдымен өзіңнің кімге арқа сүйеп жүргеніңді ойла. Адамға бүкіл дүниені дос етуге мүмкіндік беретін бір сенімді тірек керек. Сол тірегің болса, жалғыздықтың өзі қорқынышты болмайды.

Адамның достары азайған сайын өмірдің мәні жоғалмайды. Керісінше, кімнің шын жанашыр, кімнің уақытша серік болғаны айқындала түседі.

ЕКІНШІ ҚАЗЫНА — РУХАНИ СЕРІК

— Ал досың болмаса ше? — деп сұрады баласы.

— Онда жалғыздықтың өзін серікке айналдыратын қазына бар.

Қарт сөреге қойылған кітабын қолына алды.

— Адам кейде тірі адамдардың арасында жүріп те өзін жалғыз сезінеді. Өйткені оның жан дүниесін түсінетін адам табыла бермейді. Ал жақсы кітаппен сырласқан жан ешқашан рухани жалғыз қалмайды.

Кітаптағы даналардың өмірін оқисың, олардың қуанышы мен қайғысын сезінесің, қателігінен сабақ аласың. Өзің көрмеген дәуірдің адамымен ойша жүздесесің. Біреудің ғасырлар бұрын айтқан сөзі бүгінгі өміріңе жауап болып оралады.

Кейде адамға жүз адамның кеңесі емес, бір ғана дұрыс ой қажет.

ҮШІНШІ ҚАЗЫНА — ҚАНАҒАТ

Баласы әкесінің үстеліндегі заттарға қарады. Ескі сағат, қарапайым қалам, бірнеше кітап. Бәрі де көп жылдан бері өзгермеген.

— Әке, сіз ешқашан жаңа зат алуды, жақсырақ өмір сүруді ойламайсыз ба?

Қарт жымиып:

— Ойлаймын, балам. Бірақ қалаудың шегі болмаса, адамның тапқаны да жетпейді.

Ол сәл үнсіз отырып, сөзін жалғастырды:

— Қанағат деген қол қусырып отыру емес. Еңбек етпеу де емес. Қанағат — барға шүкір етіп, жоққа бола өзіңді жоғалтпау. Үнемшілдік — азға көніп жүру ғана емес, қолдағыны орнымен пайдалану.

Адамның табысы көбейген сайын шығыны да көбейе берсе, ол ешқашан байымайды. Ал тапқанын бағалап, қажетсіз шығыннан тыйылған адам аз дүниеден де береке табады.

Кейбіреулер бүкіл өмірін көбірек жинаумен өткізеді. Бірақ жинаған дүниесін пайдалануға уақыт таппайды. Бір үйден екінші үйге, бір көліктен екінші көлікке ауысып жүріп, өз өмірінің қалай өтіп кеткенін байқамай қалады.

Қанағат — адамның арманын өлтіру емес, ашкөздіктің құлы болудан құтқару.

ТӨРТІНШІ ҚАЗЫНА — ӨЗІҢМЕН КҮРЕС

— Ал адамның ең үлкен жауы кім? — деді баласы.

Әкесі терезеден сыртқа қарады.

— Кейде адам өмір бойы жауын сырттан іздейді. Біреу қызғанады дейді, біреу кедергі жасайды дейді, біреу жолымды бөгеді дейді. Бірақ өз ішіндегі менмендікті, қызғанышты, ашуды, ашкөздікті көрмейді.

Өз қатесін мойындамайтын адам әрдайым кінәліні сырттан іздейді. Өзін өзгеден жоғары санайтын адам ешкімнен үйрене алмайды. Ал өз кемшілігін көре білген адам өзгеруге мүмкіндік алады.

— Сонда өзіңе қарсы тұру керек пе?

— Иә. Бірақ өзіңді жек көру үшін емес, өзіңді тәрбиелеу үшін. Адамның ең ауыр жеңісі — біреуді жеңуі емес, өзінің жаман әдетін жеңуі.

Кейде бір ауыз ауыр сөзді айтпай қалу — үлкен жеңіс. Кейде өзіңдікі дұрыс болса да, өзгенің көңілін жараламау — парасат. Кейде кешірім сұрау үшін кісілігіңді төмендетпей, керісінше, биіктетесің.

Адам өзіне сын көзбен қарауды үйренсе, өмірдің талай ауыртпалығынан жеңіл өтеді.

БЕСІНШІ ҚАЗЫНА — ӨЛІМДІ ҰМЫТПАУ

Бұл жолы қарттың дауысы баяулады.

— Балам, адамның ең сенімді ұстазы — өлімді ұмытпау.

Жігіт әкесіне үнсіз қарады.

— Өлімді ойлау өмірден безіну емес. Керісінше, өмірдің әр сәтін бағалауды үйрену. Адам мәңгі жасайтындай жоспар құрады. Біреуді ренжітеді, біреуді күттіреді, біреуге қарызын қайтармайды. «Ертең кешірім сұраймын», «ертең хабарласамын», «ертең барамын» дейді. Бірақ ертеңнің кімге бұйыратынын ешкім білмейді.

Қарт саусағымен үстелді ақырын тықылдатты.

— Өлімді еске алған адам дүниенің өткінші қызығына шектен тыс байланып қалмайды. Уақытын босқа шашпайды. Жақындарының қадірін біледі. Бүгінгі мүмкіндігін ертеңге қалдырмауға тырысады.

Жастық шақта адам өмірдің ұзақ екенін ойлайды. Қартайғанда уақыттың қаншалықты жылдам өткенін түсінеді. Бірақ ақылды адам бұл ақиқатты түсіну үшін қарттықты күтпейді.

Жас адамның ең үлкен артықшылығы — алдында уақыттың көп болуы емес, сол уақытты мәнді өткізуге мүмкіндігі бар екені.

ЖАСТЫҚТЫҢ ДА, ҚАРТТЫҚТЫҢ ДА ӨЗ СЫНЫ БАР

— Әке, сонда жас адам қарт сияқты өмір сүруі керек пе? — деді баласы.

Қарт басын шайқады.

— Жоқ, балам. Жастықтың өз қызығы, өз қуанышы, өз арманы бар. Жастық шақты қорқынышпен өткізуге болмайды. Бірақ жастықтың қызығына алданып, өмірдің жауапкершілігін ұмытуға да болмайды.

Жақсы жас — жастықтың жігерін сақтай отырып, өмірдің өткіншілігін түсінетін адам. Ол ертеңгі күнін ойлайды, болашағына еңбек етеді, уақытын бағалайды. Қартаюдан бұрын кемелденуге ұмтылады.

Ал қарттықтың өзі даналықтың кепілі емес. Кейбір адамдардың жасы ұлғайғанымен, қалауы кішкентай баланың деңгейінде қала береді. Өз нәпсісінің жетегінен шыға алмай, жастықтың қызығын қуып, өткен өміріне есеп бермейді.

Жастың бойында қарттың парасаты болса — ол кемелдік. Қарттың бойында баланың орынсыз әуестігі басым болса — ол өкініш.

Қарт орнынан тұрып, қабырғадағы жазудың астына тағы бір сөйлем қосты:

«Өмірдің ұзақтығы жылмен өлшенеді, ал қадірі қалдырған ізімен өлшенеді».

Баласы жазуды оқып, біраз үнсіз тұрды.

— Әке, осы бес қазынаның қайсысы ең маңызды?

Қарт оған ұзақ қарады.

— Оларды бір-бірінен бөліп қарама. Досың болса, қадірін біл. Кітап оқысаң, ойыңды байыт. Қанағат етсең, дүниеңе береке кірсін. Өзіңді тәрбиелесең, мінезің түзелсін. Өлімді ұмытпасаң, уақытыңның қадірін білесің. Бәрі бір-бірімен байланысты.

Сол күні жігіт үйден шығарда әкесінің қолын бұрынғыдан ұзағырақ ұстады. Телефонына асықпады. Көптен бері хабарласпаған досына қоңырау шалды. Үйіне бара жатқан жолда анасына гүл сатып алды. Ал кешке қарай көптен бері ашпаған кітабын қолына алды.

Ол өмірін бір күнде өзгерткен жоқ. Бірақ сол күннен бастап әрбір күннің мәнін өзгертуге тырысты.

ЭПИЛОГ

Адам кейде үлкен өмірлік сабақ іздеп, алысқа сапар шегеді. Біреудің ақылын тыңдайды, қымбат кітап сатып алады, жаңа білім іздейді. Бірақ ең маңызды ақиқаттар көз алдында тұрған қарапайым дүниелердің ішінде жатады.

Досыңды бағалау, рухани дүниеңді байыту, барыңа қанағат ету, өз мінезіңді тәрбиелеу және өлімнің бар екенін ұмытпау — бұлар шағын ғана қағидалар секілді көрінуі мүмкін. Алайда адамның бүкіл өмір жолын өзгертетін де осындай қарапайым ақиқаттар.

Біз көбіне үлкен бақытты іздеп жүріп, күн сайын қолымызға тиіп тұрған кішкентай жақсылықтарды байқамаймыз. Бір жылы сөзді, бір шынайы достықты, бір парасатты ойды, бір дұрыс шешімді бағаламаймыз.

Ал шын мәнінде, мәңгілікке апаратын жолға қызмет ететін ешбір игілік ұсақ емес.

Өйткені адамның өмірін өзгертетін нәрсе әрдайым үлкен оқиға бола бермейді. Кейде бір ғана дұрыс ой бүкіл ғұмырыңа бағыт береді.

Автор: ІЗГІЛІК НАҒИ

Пікір қалдыру

Электрондық поштаңыз жарияланбайды.

Этот сайт использует Akismet для борьбы со спамом. Узнайте, как обрабатываются ваши данные комментариев.