Автор: ІЗГІЛІК НАҒИ
Адамның өмірде ең көп жіберетін қателігінің бірі – межелі жеріне тезірек жетуге асығып, сол жерге апаратын баспалдақтарды аттап өтуі. Ол биікке қараған сайын төмендегі басқыштарды көргісі келмейді. Бірден соңғы сатыға шыққысы келеді. Бірақ өмірдің өз заңы бар: ешкім бір басқыштан аттап өтіп, биіктікті бағындыра алмайды.
Бірде жас жігіт құрылыс алаңында жұмыс істеп жүрген қарт шеберге келіпті. Қарт ағаштан баспалдақ жасап отыр екен. Жігіт оның әр тақтайды өлшеп, қайта-қайта тексеріп, асықпай жұмыс істеп жатқанын көріп:
– Ата, осынша уақытты неге жоғалтасыз? Бәрін тезірек құрастыра салуға болмай ма? – деп сұрайды.
Қарт қолындағы сүргісін тоқтатып, жігітке қарапты.
– Балам, баспалдақтың бір сатысын дұрыс жасамасаң, үстіндегі он сатыңның да қадірі қалмайды. Адамның өмірі де солай. Бір істі асығыс бітіргеніңмен, оның салдарын өмір бойы түзетуің мүмкін, – дейді.
Жігіт бұл сөзге мән бермегендей болып, жүре беріпті. Ол әлі де уақытты үнемдеудің жолын іздеп жүрген еді.
Арада жылдар өтті. Жігіт бірнеше кәсіп бастап, тез байып кетуді армандады. Бір істен екіншісіне көшіп, біреудің жетістігін көрсе, соған еліктеді. Бүгін бастаған жұмысын ертең тастап, келесі күні жаңа мүмкіндік іздейтін. Қолына түскен азын-аулақ қаражатын тәуекелі көп істерге жұмсап, ақырында жинағанынан да айырылды.
Бір күні ол бұрынғы қарт шеберді кездестірді. Қарт әлі де сол қалпында, баяғыдай асықпай ағаш жонып отыр екен.
– Ата, мен көп нәрсеге ұмтылдым. Бірақ ешқайсысына жете алмадым. Біреулер менен кейін бастап, қазір менен әлдеқайда биікке көтерілді. Менің жолым неге болмай қойды? – деді жігіт.
Қарт оның жүзіне ұзақ қарады.
– Сен биікке шығуды қаладың, бірақ баспалдақ жасауды үйренбедің. Біреудің бүгінгі жетістігін көрдің де, оның кешегі еңбегін көрмедің. Асыққан адам уақытты жеңемін деп жүріп, өз мүмкіндігін жоғалтады. Өйткені әр нәрсенің өз уақыты бар, – деді.
Жігіт үнсіз қалды.
ӘР НӘРСЕНІҢ ӨЗ РЕТІ БАР
Өмірдегі әрбір құбылыстың өз реті, өз кезеңі бар. Тұқым себілмей тұрып, егін орылмайды. Бала бір күнде ер жетпейді. Ағаш бір түнде саялы бәйтерекке айналмайды. Адамның да білімі, мінезі, тәжірибесі мен жетістігі бір сәтте қалыптаспайды.
Біз көбіне нәтижені қалаймыз, бірақ нәтижеге жеткізетін үдерісті қабылдағымыз келмейді. Байлықты қалаймыз, бірақ еңбектің жылдарын күткіміз келмейді. Білімді болғымыз келеді, бірақ оқудың машақатынан қашамыз. Бақытты отбасы армандаймыз, бірақ түсіністік пен төзімділікке келгенде сабырымыз таусылады.
Асығыстықтың ең қауіпті тұсы – адамның өзіне тиесілі жолды өзгенің жолымен салыстыруы. Біреу жиырма жасында жетістікке жетеді, екіншісі қырық жасында өз орнын табады. Біреудің жолы тегіс болса, біреудің жолында бұралаң көп. Бірақ бұл бірінің өмірі артық, екіншісінікі кем деген сөз емес.
Кейде біз кешігу деп қабылдаған нәрсе – өмірдің бізге берген дайындығы болуы мүмкін. Әлі пісіп-жетілмеген жемісті ағаштан жұлып алсаң, оның дәмін сезе алмайсың. Сол сияқты, адам да кейбір жетістіктерге дайын болмай тұрып жетсе, сол жетістіктің салмағын көтере алмауы мүмкін.
Сондықтан асығыстық көбіне мақсатқа жеткізбейді, керісінше, мақсаттан алыстатады.
САБЫР – ӘРЕКЕТСІЗДІК ЕМЕС
Сабыр дегеніміз – қол қусырып отыру емес. Ол – қиындыққа мойымау, өз міндетіңді атқару, бірақ нәтижені зорлап тездетуге тырыспау.
Сабырдың үш түрлі қыры бар.
Біріншісі – адамды теріс әрекеттен тежейтін сабыр. Кейде адамның қолынан келетін нәрсенің бәрін жасауға мүмкіндігі болады, бірақ оның бәрі дұрыс бола бермейді. Ашуға еріп айтылған бір ауыз сөз жылдар бойы қалыптасқан сыйластықты бұзуы мүмкін. Бір сәттік құмарлық адамның болашағына көлеңке түсіруі мүмкін. Осындай кезде өз нәпсісін тежей білген адам әлсіз емес, керісінше, өзін жеңе алған мықты адам.
Екіншісі – өмірдің сынақтарына төтеп беретін сабыр. Адам басына қиындық түскенде жылайды, мұңаяды, кейде не істерін білмей қалады. Бұл – табиғи сезім. Адамның әлсіздігін мойындауы ұят емес. Бірақ қиындыққа тап болған сайын өмірге, тағдырға, айналасындағы адамдарға өкпе артып, өзін дәрменсіз күйге түсіру – мәселені шешпейді.
Мысалы, жұмысынан айырылған адамды алайық. Ол бірнеше күн күйзелуі мүмкін. Бірақ содан кейін өзіне: «Енді не істей аламын? Қандай қабілетімді дамытуым керек? Қай есікті қағуым керек?» деген сұрақтар қоюы қажет. Өйткені өткен жағдайды өзгерте алмайсың, ал бүгінгі әрекетің ертеңгі күніңді өзгерте алады.
Үшіншісі – жақсы істі жалғастырудағы сабыр. Бұл – еңбекті бастағаннан кейін оның жемісін күте білу, қиындық кездессе де тоқтап қалмау. Білім алу да, бала тәрбиесі де, кәсіп жүргізу де, өнер үйрену де осы қасиетті талап етеді.
Кейде адам бір жақсы істі бастап, алғашқы кедергіден кейін-ақ нәтижесіз екеніне сеніп қалады. Алайда үлкен жетістіктердің артында көзге көрінбейтін ұзақ еңбек жатады. Бүгін ешкім байқамаған талпыныс ертең үлкен өзгеріске айналуы мүмкін.
МҰҢДЫ БӨЛІСУ МЕН ҮМІТСІЗДІКТІҢ АЙЫРМАСЫ
Бір қызығы, адам көбіне өзіне берілген нығметті емес, өзіне бұйырмаған мүмкіндікті ойлап қиналады. Өзгенің үйіне, жұмысына, табысына, атақ-абыройына қарап, өзінің қолындағы барын бағаламай қалады.
Салыстырудың соңы қанағатсыздыққа, қанағатсыздықтың соңы асығыстыққа ұласады. Ал асығыстық адамды дұрыс шешімнен жаңылдырады.
Өмірде кейде бір есік жабылады. Адам сол есіктің алдында ұзақ тұрып, неге ашылмағанын түсінуге тырысады. Ашуға булығып, тағдырына өкпелейді. Бірақ дәл сол уақытта жанындағы басқа бір есіктің ашық тұрғанын байқамауы мүмкін.
Әрине, кез келген қиындықтың артында міндетті түрде бір жақсылық тұр деп кесіп айту оңай емес. Кейбір жоғалтулардың орны толмайды. Кейбір жараның жазылуына ұзақ уақыт қажет. Кейбір сұрақтардың жауабын адам өмір бойы іздеуі мүмкін. Бірақ қандай жағдайда да үмітін жоғалтпау, қолынан келетін әрекетін жасау және өзіне тиесілі жауапкершіліктен қашпау – адамның ішкі беріктігін көрсетеді.
Шағым айту мен мұңды бөлісудің де айырмасы бар. Адамның жанын ауыртқан жағдайды жақындарымен бөлісуі – әлсіздік емес. Көмек сұрау да ұят емес. Бірақ әр қиындықты өз дәрменсіздігінің дәлеліне айналдырып, өмірге деген сенімнен айырылу – өзіне жасалған қиянат.
Адам кейде көз жасын төгіп отырып та берік бола алады. Кейде үнсіз жүріп-ақ үлкен күрес жүргізеді. Сабыр дегеніміз – сезімсіздік емес, сезімнің жетегінде кетпеу.
БИІККЕ ШЫҒАРАТЫН БАСҚЫШТАР
Жас жігіт қарт шебердің сөзінен кейін бұрынғы өміріне қайта қарады. Ол жоғалтқан ақшасын бірден қайтара алмады. Бәрін жаңадан бастауға тура келді. Бірақ бұл жолы ол басқа шешім қабылдады: бір істі таңдады, үйренуге кірісті, аздан бастады.
Алғашқы айларда табысы мардымсыз болды. Кейбір таныстары оны келемеждеді.
– Осынша уақыт болды, әлі де осымен жүрсің бе? Басқа жол іздемейсің бе? – дейтін олар.
Жігіт бұрынғыдай ашуланбайтын болды. Күн сайын өзіне бір ғана сұрақ қоятын: «Кеше істей алмаған қандай істі бүгін үйрендім?»
Бірнеше жылдан кейін оның шағын шеберханасы үлкен кәсіпке айналды. Бір күні ол қарт шеберге барып, өзі жасаған ағаш баспалдақтың шағын үлгісін сыйлады. Әр басқышын мұқият өлшеп, тегістеп, бір-біріне дәл келтіріп жасапты.
Қарт сыйлықты қолына алып, жымиып қойды.
– Енді түсіндің бе, балам? – деді.
– Иә, ата. Мен бұрын биіктікке асықтым. Енді әр басқыштың қадірін білемін.
Қарт баспалдақтың ең төменгі сатысын сипап өтті.
– Есіңде болсын, биікке шыққан адамды жұрт көреді. Бірақ оны биікке жеткізген басқыштарды ешкім байқамайды. Адамның шын еңбегі көбіне көзге көрінбейтін жерден басталады.
САБЫРМЕН ЖҮРІЛГЕН ЖОЛ
Адам өмірінің мәні тек межелі жерге жетуде емес, сол жолда қандай адамға айналғанында жатыр. Егер мақсатқа жетемін деп жүріп адамгершіліктен айырылсаң, жетістігіңнің өзі жеңіліске айналуы мүмкін. Ал қиындыққа қарамастан мінезіңді сақтап, еңбегіңді жалғастырып, жүрегіңдегі ізгілікті жоғалтпасаң, бұл да үлкен жеңіс.
Сондықтан өмірде үш нәрсені ұмытпаған жөн: жамандықтан тыйылуға сабыр ет, басыңа түскен қиындыққа төтеп беруге сабыр ет, бастаған жақсы ісіңді аяқтауға сабыр ет.
Асығыстық адамды өзінен бұрын алға сүйрейді, ал сабыр адамды өз жолымен алып жүреді. Біріншісі жетпеген жеріне жеттім деп ойлап, қайта құлауы мүмкін. Екіншісі баяу жүрсе де, әр қадамын нық басады.
Халқымыз «Сабыр түбі – сары алтын» деп бекер айтпаған. Алтынның да кеннен бірден шықпайтыны секілді, адамның бойындағы асыл қасиеттер де уақыт пен төзімнің арқасында қалыптасады.
Өмір – баспалдақ. Бір сатысын аттап өтемін деп құлама. Әр басқышына табаныңды нық бас. Өйткені кейде адамды биікке жеткізетін нәрсе – жылдамдығы емес, жолдан таймайтын табандылығы.
Асыққан адам межеге жетпей шаршайды, сабырлы адам жолдың өзінен кемелдік табады.