Адам баласы дүниеге келгенде жалғыз келеді. Бірақ өмір бойы жалғыз қалуды қаламайды. Біреудің алақанын сезінгісі, біреудің жанарына қарап тынышталғысы, өзінен кейін ізін жалғайтын ұрпақ қалдырғысы келеді. Бұл – адам табиғатына тән терең қажеттілік. Сондықтан қай дәуірде де отбасы құру, ұрпақ өсіру, әулеттің отын сөндірмеу қоғамның маңызды мұраттарының бірі болып келген.
Алайда шаңырақ көтеру мен отбасы болу – екі бөлек ұғым. Үйлену үшін екі адамның кездесуі жеткілікті шығар, ал отбасы болу үшін екі жүректің бір-біріне сенуі қажет.
Қала шетіндегі ескі үйдің терезесінен кешкі жарық көрініп тұрды. Дастарқан басында отырған Ерлан мен әйелі Айгүлдің арасында үнсіздік орнаған. Екеуі де бір-біріне бөтен емес. Жиырма жыл бірге өмір сүрді, екі баланы өсірді, талай қиындықты бірге өткерді. Бірақ соңғы жылдары екеуінің арасындағы әңгіме азайып, үнсіздік көбейген.
Ерлан телефонына үңіліп отыр. Айгүл шай құйып жүр. Бұрын күйеуі жұмыстан келгенде алдынан шығатын әйел енді оның келгенін де байқамағандай кейіп танытады.
– Шайың суып қалды, – деді Айгүл.
– Қазір ішемін.
Осы екі ауыз сөздің арасында айтылмаған қаншама өкпе жатты.
Ерлан әйелінің соңғы уақытта өзіне аз көңіл бөлетінін ойлады. Ал Айгүл күйеуінің үйдегі міндеттерін ұмытып, сырттағы дүниеге көбірек уақыт арнағанына ренжулі еді. Екеуі де өздерін дұрыс санайды. Бірақ бір-бірінің жан дүниесіне үңілуге асықпайды.
Отбасының іргесін шайқалтатын үлкен дау ғана емес. Кейде күн сайын қайталанатын елеусіз немқұрайлылық та екі адамның арасын алыстатады.
СЕНІМ – ОТБАСЫНЫҢ КӨРІНБЕЙТІН ТІРЕГІ
Адамның сыртқы келбеті туралы қоғамда әртүрлі көзқарас бар. Бірі киімге қарап баға береді, енді бірі адамның мінезі мен ісіне назар аударады. Бірақ қандай киім кисек те, қандай ортада жүрсек те, адамдық қадір-қасиеттің өлшемі сыртқы көрініспен шектелмейді.
Адамның абыройы – оның өзіне және өзгеге деген құрметінен көрінеді.
Ерлі-зайыптылардың арасындағы сенім де сыртқы бақылаумен қалыптаспайды. Бірін-бірі қызғану, телефон тексеру, әр қадамын аңду – сенімділіктің белгісі емес. Нағыз сенім адамның жанында болмаған кезде де оның адалдығына күмән келтірмеуден басталады.
Бір күні Айгүл құрбысының үйіне барды. Әңгіме арасында құрбысы:
– Күйеуіңді қатты бақылау керек. Ер адамға еркіндік берсең, шектен шығады, – деді.
Айгүл жымиып қойды.
– Адамды үнемі бақылап отыру мүмкін емес қой. Оның үстіне, бақылаудан қорқып жасалмаған әрекет пен жүректен шыққан адалдықтың айырмасы бар емес пе?
Құрбысы жауап қатпады.
Айгүл сол күні үйіне қайтып келе жатып, бір нәрсені түсінді: отбасы дегеніміз – бір адамның екінші адамды иеленуі емес. Ол – екі адамның бір-бірінің қадірін білуі.
ЗАМАН ӨЗГЕРЕДІ, АДАМГЕРШІЛІК ӨЗГЕРМЕУІ КЕРЕК
Қоғамның дамуы, қаланың өсуі, тұрмыстың өзгеруі адамның өмір салтына да әсер етеді. Бұрын ауылда тіршілік қамымен таңнан кешке дейін еңбек еткен адамдардың күн тәртібі басқа еді. Бүгінгі қала тұрғынының мүмкіндігі де, сынағы да өзгеше. Ақпарат көп, таныстық көп, таңдау көп. Бірақ таңдау көбейген сайын адамның жауапкершілігі де арта түседі.
Әлеуметтік желіде біреудің өмірін көріп, өз өміріңе көңілің толмауы мүмкін. Біреудің әдемі суретіне қарап, өз отбасыңды бағаламай қалуың мүмкін. Біреудің жарқыраған тіршілігін көріп, өз шаңырағыңдағы қарапайым бақытты байқамай қалуың мүмкін.
Бірақ экрандағы өмір мен шынайы өмірдің арасы жер мен көктей.
Кейде адам өзіне қажет емес назарды іздеп жүріп, ең қымбат адамының назарынан айырылып қалады. Кейде сырттан іздеген мақтау мен қошеметті үйіндегі жақындарының бір ауыз жылы сөзінен табуға болатынын ұмытады.
Отбасыға қауіп төндіретін нәрсе тек сыртқы азғыру емес. Оған ішкі немқұрайлылық, өтірік, жауапсыздық, өзімшілдік те себеп болады.
Ер адам әйелін қорғай білуі керек, бірақ қорғау дегеніміз оны шектеу емес. Әйел адам отбасына адал болуы керек, бірақ адалдық дегеніміз өз болмысынан бас тарту емес. Екеуінің де міндеті – бір-бірінің ар-намысын сақтау, қадірін түсіру емес, көтеру.
Нағыз ер азаматтың күші әйелін қорқытуынан емес, оның жанында өзін қауіпсіз сезіндіре білуінен көрінеді. Нағыз әйелдің парасаты да үнсіз көнуінде емес, қиын сәтте отбасының тұтастығын сақтай отырып, өз қадірін жоғалтпауында.
БАЛАҒА ҚАЛАТЫН ЕҢ ҚЫМБАТ МҰРА
Арада бірнеше күн өткен соң Ерлан жұмыстан ертерек келді. Үйде балалар жоқ екен. Айгүл асүйде кешкі ас әзірлеп жүрді.
– Айгүл, бүгін екеуміз сөйлессек қайтеді? – деді ол.
Әйелі қолындағы пышағын қойып, күйеуіне қарады.
– Не туралы?
– Соңғы кезде бір-бірімізден алыстап кеткен сияқтымыз.
Айгүл біраз үнсіз тұрды.
– Мен де соны ойлап жүрмін. Бірақ сенің уақытың жоқ шығар деп айтпадым.
Ерлан әйелінің жүзіне қарады. Оның көзінен ашу емес, шаршау байқалды.
– Мен сені түсінбей жүр екенмін, – деді ол.
– Мен де сені түсінуге тырыспаппын.
Сол кеште олар ұзақ сөйлесті. Кімнің кінәлі екенін анықтауға тырыспады. Керісінше, әрқайсысы өз қатесін мойындады. Ерлан үйдегі міндеттерге көбірек араласуға уәде берді. Айгүл де ішіне жинаған өкпесін дер кезінде айтуға келісті.
Олар бір кеште барлық мәселені шешкен жоқ. Бірақ ең маңызды нәрсені қайта тапты: бір-бірін тыңдауға деген ықыласты.
Ұрпақтың көп болуы – кез келген қоғам үшін маңызды мәселе. Бірақ санның артында сапа тұруы керек. Баланың дүниеге келуі – үлкен қуаныш болса, оны адам етіп тәрбиелеу – одан да үлкен жауапкершілік.
Бала ата-анасының айтқан ақылынан бұрын, олардың күнделікті ісіне қарап өседі. Әкесінің анасына қалай сөйлейтінін, анасының әкесіне қалай құрмет көрсететінін байқайды. Үйдегі әділеттілік пен мейірімділікті көріп, өмірдің алғашқы сабағын алады.
Бір күні Ерланның кішкентай ұлы одан:
– Әке, сен анамды жақсы көресің бе? – деп сұрады.
Ерлан күлімсіреп:
– Әрине, балам.
– Онда неге кейде онымен сөйлеспей қоясың?
Бұл сұрақ әкесін ойландырып тастады.
Балалар ата-ананың үнсіздігін де оқиды екен. Олар айтылмаған сөздердің арасындағы мұңды да сезеді екен.
Ерлан сол сәтте отбасының болашағы тек балаларын жақсы мектепке беру, жақсы киіндіру, материалдық жағдайын жасау емес екенін түсінді. Оларға ең алдымен өзара сыйластығы бар үй қалдыру керек еді.
Өйткені балаға берілетін ең қымбат мұра – ата-анасының бір-біріне деген құрметі.
ЖЫЛДАР ӨТСЕ ДЕ, ҚАДІРІ КЕМІМЕЙТІН ҚҰНДЫЛЫҚ
Адамның сыртқы сұлулығы уақытпен бірге өзгереді. Жастықтың ажары солады, дененің қуаты кемиді, адамның келбеті де бұрынғы қалпында қалмайды. Бірақ жылдар бойы қалыптасқан сенім мен сыйластықтың құны уақыт өткен сайын арта түседі.
Жас кезде адам көбіне сұлулыққа қызығады. Орта жасқа келгенде мінездің қадірін түсінеді. Ал қартайғанда қасында үнсіз отырып, бір кесе шай ішетін адамның барын бақыт санайды.
Бақытты отбасының құпиясы – бір-бірінен мін іздемеу емес, кемшілікті бірге жеңе білу. Бір-бірін өзгертуге мәжбүрлеу емес, жақсы жаққа бірге өзгеру. Бірінің еркіндігін бірі тұншықтыру емес, ортақ жауапкершілікті сезіну.
Ерлан мен Айгүлдің шаңырағында да өмір бірден өзгеріп кеткен жоқ. Кейде келіспеушілік болды, кейде өкпе айтылды. Бірақ енді олар үндемей алыстаудың орнына сөйлесуді үйренді. Бір-бірінің шаршағанын байқауға, ризашылығын білдіруге, кешірім сұрауға дағдыланды.
Жылдар өте балалар ержетіп, әрқайсысы өз жолымен кетті. Ал дастарқан басында бұрынғыдай екі кесе шай қатар тұратын болды.
Бірде немересі атасынан:
– Ата, сендер осынша жыл қалай бірге тұрдыңдар? – деп сұрады.
Ерлан Айгүлге көз қиығын тастап, жымиды.
– Біз бір-бірімізді жеңуге тырысқан жоқпыз, балам. Бір-бірімізді жоғалтпауға тырыстық.
Айгүл де үнсіз жымиып қойды.
Сыртта күздің самалы есіп тұр еді. Терезеден түскен күн сәулесі дастарқан үстіндегі екі кесені жарыққа бөледі.
Ерлан сол сәтте өмірдің бір қарапайым ақиқатын түсінгендей болды: адамға өмірлік серік болу үшін мінсіз адам табудың қажеті жоқ екен. Ең бастысы – өзің де біреуге сенімді серік бола білуің керек екен.
Отбасының беріктігі бір шаңырақтың астында өмір сүрумен емес, бір-бірінің жүрегінде қадірлі болып қалумен өлшенеді. Ал адалдық – бақылаудан туған қорқыныш емес, сенімнен туған саналы таңдау.
Өйткені шаңырақты көтеретін – махаббат, ал оны құлатпай ұстап тұратын – құрмет, жауапкершілік пен адалдық.
Автор: ІЗГІЛІК НАҒИ
