“Сандар сыры” № 6 топтама

Шығыс Қазақстан облысы Үржар ауданы,
Мақаншы ауылы«Мақаншы орта мектеп- бақша»КММ
Бастауыш сынып мұғаліміБайрбаева Лаура Бакаевна

Мақсаты: Оқушыларға 1- ден 9-ға дейінгі сандардың сырын ашып, сандар туралы білімдерін толықтыру. «Әлемнің жеті кереметімен» таныстыру. Логикалық ойлау қабілеттерін арттырып, ұлттық тәрбиеге баулу.

Сабақ түрі: Сыныптан тыс сабақ.

Көрнекіліктер: Сандар, суреттер, «Әлемнің жеті кереметі».

Сабақ барысы:

І. Ұйымдастыру.Сабаққа психологиялық дайындық.

ІІ. Кіріспе.

Сандардың адам өміріндегі маңызы ерте заманнан- ақ белгілі болған. Сонау ерте замандардың өзінде-ақ адамдарға өздерінің күнделікті өмірінде кездесіп отыратын әр түрлі нәрселерді санауға тура келген.Сонда адамның тек екіге дейін ғана санай білетін шағы болған.Екі саны адамның көру және есту мүшелерімен,жалпы алғанда нәрселердің нақтылы бір жұбымен байланыстырылған.Үнділердің «көз»,тибеттіктердің «қанат» деген сөздері «екі» санын білдірді.Егер нәрселер саны екіден көп болса,алғашқы қауым адамы олар туралы тек көп дейтін.Адам бірте-бірте ғана үшке дейін,кейін беске,онға дейін санап үйренді.

ІІІ. Сандармен таныстыру. Әр санның ерекшеліктеріне тоқталу.

1 саны: Мені келсе білгің,
Мен таяқша бірмін.
Барлық санға жол бастап,
Ең басында тұрамын.

2 саны: Бірден кейін тұрамын,
Бірден кейін тұрағым.
Бірді бірге қосқанда,
Мен шығамын шырағым.

3 саны: Екіден соң әрқашан,
Үш саны мен тұрамын.
Орныма барамын,
Екі айшық саламын.

4 саны: Достар мені төрт дейді, Беске бірім жетпейді. Бірақ үшке ағамын Жақсысымын бағаның.

5 саны: Беске мені балайды, Таңдана да қарайды. Озат болар оқушы Мені ғана қалайды.

6 саны: Мен өзімді қатарға,
Бестен кейін тұрамын.
Басым бірден басталып,
Нөлмен бітер аяғым.

7 саны: Киелі сан жетімін, Әлемнің кереметімін. Жеті атасын білгенге Тағзымымды етемін.

8 саны: Менің атым сегіз,
Жетіден соң десеңіз.
Жеті болам бір тартсаң,
Мен боламын сегіз.

9 саны: Ендігісін қаласаң, Тоғыз келді алдыға.

Ұқсаймын мен қарасаң, Төңкерілген алтыға.

ІV. Санамақтар айту.

Бір дегенім – білеу
Екі дегенім – екеу,
Үш дегенім – үскі
Төрт дегенім – төсек
Бес дегенім – бесік
Алты дегенім – асық
Жеті дегенім – желке
Сегіз дегенім – серке
Тоғыз дегенім – торқа
Он дегенім – оймақ
Он бір – қара жұмбақ.

1 – таңертең тұр
2 – шынығып бекі
3 – тазала тіс
4 – сабындап жу, беті
5 – сүртін тез
6 – үйді жина жалпы
7 – киін енді
8 – тамағыңды жеп іш
9 – ыдысты жу, тез
10 – атқа қон

V.Сергіту сәті.

Бір саусағым тіпті де,Ұстай алмас жіпті де.
Екі саусақ бірікті,Ине қолға ілікті.
Үш саусағым орайды,Жүгіртеді қаламды.
Өнерлі екен он саусақ,Қала салсақ, жол салсақ.

VІ.Киелі сандарға тоқталу.

Үш, жеті сандарын қазақ халқы жиі қолданылады.Үш жүз,Үш жамандық( Нақақ қан төгу.Кісі малын нақақ алу.Ата бабадан қалған ескі жұртты бұзу),Үш жақын(Су анасы -бұлақ. Жол анасы- тұяқ.Сөз анасы- құлақ),Үш мұрат(Жол мұраты жету. Дау мұраты біту. Қыз мұраты кету),Үш тоқтам(Ақыл арқан. Ой өріс.Адам қазық),Үш тәтті(Жан.Мал.Жар.),Үш жұрт(Өз жұртты.Қайын жұртты.Нағашы жұртты),Үш қуат(Ақыл.Жүрек. Тіл),Үш ғайып(Ажал.Қонақ.Несібе),Үш арсыз (Ұйқы.Тамақ.Күлкі),Үш сауап(Шөлге құдық қазған.Өзенге көпір салған.Жолға ағаш еккен),Үш даусыз (мінез,кәрілік,ажал),Үш байлық(денсаулық,ақ жаулық,он саулық),Үш алыс (Кәрі мен жас.Жақсы мен жаман.Алыс пен жақын).

Жеті жұт (Құрғақшылық,мал жұтау,оба (індет),өрт, соғыс,жел сілкіну,сел.), Жеті ата( Әке, бала.немере,шөбере,шөпшек, немене,туажат),Жеті қазына (Ер жігіт,сұлу әйел,ақыл білім,жүйрік ат,құмай тазы,қыран бүркіт,берен мылтық),Жеті күн (бүгін дүйсенбі,ертең сейсінбі, бірсікүні сәрсенбі,арғы күні бейсенбі,қасиетті күн жұма,соңғы күні сенбі,азына жексенбі).

Жеті жетімге не жатады?

Тыңдаусыз қалған сөз жетім,Киюсіз қалған бөз жетім.Иесіз қалған жер жетім,
Басшысыз қалған ел жетім. Аққу, қазсыз қалған көл жетім. Елінен айырылған ер жетім. Замандасы қалмаса,Бәрінен де сол жетім.

VІІ. «Әлемнің жеті кереметі» слайд.

Әлемнің жеті кереметі – біздің заманымызға дейін 3 ғасырда Ескендір Зұлқарнайын Кіші Азия, Орта Азия, Мысыр, Оңтүстік Үндістан территорияларын жаулап алып, ұлыимперия құрғаннан кейін, саяхатшыларды қызықтыру үшін осы өңірлердегі 7 орыннан таңдаған сәулет өнері ескерткіштері.

1. Мысыр пирамидалары — ежелгі Мысыр перғауындарының өзіндік үлгідегі мазарлары, біздің заманымыздан бұрын 28 ғасырда салынған.

2. Бабылдың аспалы бағы, біздің заманымыздан бұрын 6 ғасырда Вавилония әмірі кіші әйеліне арнап жасаткан. Бақерекше тәсілмен аспалы текпішекті сәкі-алаңшалар үстіне салынған.

3. Эфестегі Артемида ғимараты, кезінде әлемдегі ең үлкен ғибадатхана болған. Біздің заманымыздан бұрын 4 ғасырда соғыс алапатынан қираған.

4. Олимпиадағы Зевстің мүсіні, біздің заманымыздан бұрын 5 ғасырда көне грек мүсіншісі Фидий алтын мен пілсүйегінен жасаған.

5. Галикарнастағы Мавсол патшаның табытханасы, біздің заманымыздан бұрын 4 ғасырда салынған.

6. Жерорта теңізінің Родос аралындағы күн кұдайы Гелиостың мүсіні, биіктігі 45 м. біздің заманымыздан бұрын 285 жылы жасалған, біздің заманымыздан бұрын 224 жылы жер сілкінісі кезінде қираған.

7. Александрия шамшырағы біздің заманымыздан бұрын 3 ғасырда жасалған, мұнарасының биіктігі 160 м.

VІІІ.Өлең есептер.

Әр қолына Нүриден
Төрт өріктен бердім мен.
Бала санай білмеді,
Неше өрік ол жеді? (8)

Ұлпа жүнін қыздырып,
Күн шуақта бір күшік,
Отыр еді маңына,
Келді тағы бір күшік.
Қанша күшік барлығы? (2)

Алты қонжық орманға
Бара жатты қорбаңдап.
Бірі олардың шаршады,
Әрі қарай бармады.
Жауабын тез айт,
Қанша қонжық кетті алда? (5)

5-тен 4-ті алайық,
Қанша қалды санайық.
Қарайық та санайық,
Санайық та табайық. (1)

Беспайда бар 5 іні,
Естайда бар 2 іні,
Қоссақ 5 пен 2-ні,
Қанша болар шешуі? (7)

Шығармақ боп кеше есеп,
Жиналғанда 5 есек.
3-і ұйықтап отырды,
Ынталысы неше есек? (2)

Қазып жүр құмды 5 мысық,
3-і жатыр күн ыстық.
Нешеу болды сен сана? (2)

ХІ. Бекіту.
Х. Марапаттау.