Жай сандар және құрама сандар
ШҚО,Үржар ауданы,Ақшоқы ауылы
“Ақшоқы орта мектеп- балабақша” КММ -нің
математика пәні мұғалімі
Джилкишина Айгерим Кыдырканқызы
5 сынып математика
Сабақтың тақырыбы: Жай сандар және құрама сандар
Сабақтың мақсаты мен міндеттері:
Білімділік мақсаты: Жай сандар мен құрама сандарды анықтай білу және оны есеп шығаруда қолдануға үйрету
1. Тәрбиелік мақсаты: Адамгершілікке тәрбиелеу
2. Дамыту мақсаты: Танымдымдық қызығушылықты дамыту
Сабақтың көрнекілігі: Жай сандардың кестесін пайдалану
Сабақтың барысы
Ұйымдастыру кезеңі Оқушыларды түгендеу
Үй тапсырмасын тексеру, қайталау
Сұрақтар:
1) 9 санына еселік сандар 3 санына еселік бола ма?
2) 100 алманы 3 жәшікке тең етіп салсаң, неше алма артық қалады?
3) 10 асықты 3 балаға тең бөліп берең, неше алма артық қалады?
№245 9 санына еселік санды жазу керек:
Жаңа сабақты түсіндіру кезеңі:
1) 1-ге және өзіне бөлінетін натуралсандарды жай сандар деп атаймыз
Мысалы: 13 және 101 – жай сандар
13 санының бөлгіштері: 1 және 13
101 санының бөлгіштері: 1 және 101
Ең кіші жай сан – 2 саны.
2 саннан басқа жай сандардың барлығы тақ сандар, сонда 2 саны ғана жұп сан
Жай сан шексіз көп.
2) Бөлгіштерінің саны екіден көп натурал сандарды құрама сандар деп атайды.
| Натурал сан | Бөлгіштері | Бөлгіштер саны |
| 35
41 26 11 1 18 |
1,5,7,35
1,41 1,2,13,26 1,11 1 1,2,3,6,9,18 |
4
2 4 2 1 6 |
Кестедегі 35,26,18 сандары құрама сандар.
Мысалы, 8 саны құрама сан, бөлгіштері 1,2,4,8
24 саны құрама сан, бөлгіштері 1,2,3,4,6,8,12,24
3) Натурал сан 1-дің бір ғана бөлгіші бар, ол сол санның өзі – 1 саны.
1 саны жай сандар тобына да, құрама сандар тобына да жатпайды.
Сыныпта шығарылатын есептер:
І-деңгей №258,260,262,264, ІІ-деңгей №266,268,270, ІІІ-деңгей № 274,276
шығармашылық деңгей қиындығы жоғары есептер .
І деңгей
№258
жай сандар:17,23,31,97
құрама сандар:28,36,70,96,120,185,207
№260
№262
Жай сандар қатарындағы екі тізбектес және айырмасы 2-ге тең сандар егіз сандар деп аталады.
Мысалы, 3 пен 5, 5 пен 7, 11 мен 13 сандары егіз сандар.
Жай сандар кестесін пайдаланып, 1- ден 100-ге дейінгі егіз сандарды жазыңдар:
17 мен 19, 29 бен 31, 41 мен 43, 71 мен 73 сандары егіз сандар.
№264
Байыржан 5 дәптер мен 2 альбом үшін 130 теңге төледі.
Меруерт сондай 3 дәптер мен 2 альбом үшін 114 теңге төледі.
Дәптер мен альбом неше теңге тұрады?
дәптер – х
альбом – у
5х+2у=130
3х+2у=114 Бір-бірінен шегереміз. Сонда 2х=16, х=8
2у=130-5*8
2у=130-40
2у=90
у=45
жауабы: дәртер 8 теңге, ал альбом 45 теңге тұрады.
ІІ деңгей
№266 жай сандарды кему ретімен: 79,53,47,19
құрама сандарды өсу ретімен: 62,99,121,129
№268 Мына сандарды екі жай сандардың көбейтіндісі түрінде жазу керек:
22=2*11, 35=5*7, 77=7*11, 65=5*13, 69=3*23, 119=7*17
№270 Дүние жүзіндегі екінші ұстаз , қазақтың ежелгі ғалымы Әбу Насыр әл-Фараби отырарда дүниеге келіп, 870-950 жылдар аралығында өмір сүрген. Неше жай сандар бар?
877,881,883,887,907,911,919,929,937,941,947 сонымен 11 жай сан бар екен.
ІІІ деңгей
№274
№276
Оқушыларды бағалау
Сабақты бекіту: Жай сандар мен құрама сандарды оқушылардан сұрап, қайталатып бекіту.
Үй тапсырмасы: