Пластидтер- мембраналы органоид

Облыс, аудан, ауыл: Шығыс Қазақстан облысы

Мектеп: № 1 жалпы білім беретін орта мектеп

Пән мүғалімі: Биология пән мұғалімі

Аты – жөні: Мустафина Анар Турсыновна

Сабақтың тақырыбы: Пластидтер- мембраналы органоид

Мақсаты:

Оқушыларға пластидтер- мембраналы органоид екенін айта отырып, пластидтердің түрлерімен таныстыру.Әр қайсына жеке-жеке тоқтала отырып, айырмашылықтарын түсіндіру.

Оқушыларда тиянақты білім қалыптасу үшін осы тақырып көлемінде зертханалық жұмыс жасату арқылы, пластидтердің құрылысымен таныстыру

Оқушыларды жинақылыққа, топпен жұмыс жасауға,табиғатты аялауға тәрбиелеу

Сабақтың түрі: аралас сабақ

Пән аралық байланыс: экология,валеология

Көрнекіліктер: буклеттер, микроскоп,микропрепарат,слайдтар.

Әдісі:түсіндіру, топпен жұмыс, жұппен жұмыс

Сабақтың барысы: І.Ұйымдастыру

А) амандасу

Ә) оқушыларды түгендеу

Б)сынып тазалығын тексеру

ІІ.Үй тапсырмасын сұрау

Кім шапшаң?

Мембраналы органоид	Қызметі
Гольджи жиынтығы
Лизосома
Митохондрия
Пластидтер

Пластидтер

Хлоропласт

Хромопласт Лейкопласт

Бағалау парағы:

Аты-жөні	Теортялық бөлім	Зертханалық бөлім	тест	Бағалау
Ашкенова А
Байбосынова Н
Кененбаев Ә
Тауырбеков А
Талғатқызы М.
Турсынова Н
Нажипов М
Маулетжанов Б
Омаров Қ
Карменов Н
Амангельдинова Г
Еркінов А
Жумагалиева Д
Орынбаев Е
Шынболатов Р
Хамитокова Б

Топпен жұмыс

1-топ: Хлоропласт

2-топ:Хромопласт

3- топ:Лейкопласт

Зертханалық жұмыс ( Микроскоппен құрылысын қарау)

1. топ: Традесканция жапырағы
2. топ:қызыл бұрыш
3. топ: Пияз

ІІІ.Жаңа сабақты пысықтау

Пластидтер-мембраналы органоид

Пластидтер

Хлоропласт

Хромопласт Лейкопласт

Хлоропласттың құрылысы

Грана Ішкі мембрана Тилакоид Сыртқы Строма

Мембранасы мембранасы

Слайдтар көрсету

1.Орман алқабы

2.Өсімдіктердің түрлері

3.Жеміс-жидектер (қайсысы өсімдіктерде қандай пластид түрлері барын анықтау)

1.Пластидтер-өсімдік жасушасының негізгі органоиды.Олар 3-ке бөлінеді: хлоропластар,хромопластар және лейкопластар.

2.Хлоропласт-қос мембраналы органоид.

Хлоропластың негізін құрайтын граналарда фотосинтез процесі жүреді.

3.Хлоропласт құрамында нуклеин қышқылдары-ДНҚ, РНҚ және рибосомалар

4.Хлоропласт жасушасында АТФ молекуласы және көмірсулар синтезделеді.

Жасыл-хлоропластар, қызыл,қызғылт сары, сары-хромопластар, түссіз-лейкопластар.

Хлоропластар-митохондриялар қос мембраналы органоид.Оның құрылысы митохондриялардың құрылысына ұқсас болғанымен, көптеген айырмашылығы бар.Хлоропластардың пішіні көбіне сопақша болып келеді.Оның ұзындығы-5-10 мкм, ені-2-4 мкм.Хромопластарда әр түрлі-сары, қызыл, қоңыр т.б.Олар жемістердің, жапырақтардың, гүлді өсімдіктердің күлте жапырақшалардың жасушаларында кездеседі.Осыған байланысты хромопластардың түстері түрліше болып келеді.

Эволюциялық дамуда хлолопластардың маңызы зор.Мысалы: күлтелері ашық түсті піскен жемістер жануарлар арқылы таралады.Хромопластар табиғатта көп таралған.

Лейкопластар көптеген өсімдіктердің жасушаларында кездеседі. Олар ұрықтық ұлпалардың жасушаларында, споралар мен аналық гаметалардың цитоплазмаларында, тұқымдарда, түйнектерде, тамырда, көптеген дара жарнақты өсімдіктердің эпидермиясында болады.

Тест.

1.Пластидтердің неше типі бар?

А) 6

Ә)7

Б)3

В)9

2.Хлоропластың граналары нелер арқылы байланысады?

А) тилакоид

ә)мембраналар

Б)строма

В)граналар

3.Хлоропластар қалай көбейеді?

А)бөліну

Ә) бөлінбейді

Б)жауап дұрыс емес

В)

4.Хлоропластар көмірсу синтезіне энергия қоры қай органоидтен алады?

А)вакуольде

Ә) Гольджи жиынтығы

Б) Митохондриядан

В)ЭПТ

5.Микропрепаратты жасау үшін не қажет?

А) ине, жабық әйнек,заттық шыны, су, пияз,тамшуыр

Ә) жабық әйнек, тамшуыр, ине,заттық шыны

Б) тамшуыр,заттық шыны

В)ине, тамшуыр

6.Микроскоптың құрылысы

А)окуляр, көру түтігі,заттық үстелше,табан

Ә) заттық шыны, сапты ине,тұтқа, бұранда

Б)окуляр, көру түтігі, обьектив, заттық үстелше, айна, табан,тұтқа , бұранда

В)үстелше, шыны, әйнек

7.Хромопластар қандай түс береді?

А) қызыл, сары, қоңыр

Ә)жасыл

Б)түссіз

В)қоңыр, сары

8.Лейкопластар қайда кездеседі?

А)өсімдік тұқымында

Ә)жапырақ тақтасында

Б) күлте жапырағында

В)тостағанша жапырағында

9.Хлоропластар қандай зат түзеді?

А)бейорганикалық зат

Ә)органикалық зат

Б)тыңайтқыштарда

В)жауап дұрыс емес

10.1 гранада қанша тилакоидтер бар?

А)42

Ә)60

Б)50

В)64

11.Фотосинтез құбылысы пластидтің қай типінде жүреді?

А)лейкопласта

Ә)хлоропласта

Б)хромопласт

В)тилакоид

12.Қайсысы мембраналы органоид?

А)рибосома

Ә)лизосома

Б)митохондрия

В)ядро

Жауаптары:1.б 2. ә 3.а 4.б 5. а 6.б 7.а 8. а 9. ә 10. б 11. ә 12.ә

Бағалау

(1-4)-3. (4-8)-4. (8-12)-5

ІY.Бағалау

Y.Үй тапсырмасы &16 оқу. Хлоропластың құрылысын салу.Пластидтердің маңызы.

Сабақтың тақырыбы: «Ой еңбегінің гигиенасы»

Білімділік мақсаты: Оқушыларды жоғары дәрежелі жүйке жүйесі тақырыбы бойынша қайталата отырып, жаңа тақырыппен таныстыру.

Өткен тақырыптары бойынша білімдерін бір жүйеге келтіру.

Дамытушылық мақсаты:Оқушылардың логикалық ойлау қабілеттерін, сөйлеу шешендіктерін арттыру барысында жұмыс істеу қабілеттерін дамыту.

Тәрбиелік мақсаты:Оқушыларды ұқыптылыққа,өз денсаулығын күтуге,дене құрылысын жетілдіруге, жеке бас гигиенасын сақтауға тәрбиелеу.

Пән аралық байланыс:медицина

Сабақтың түрі: аралас сабақ

Қолданылатын технология: Шаталовтың «Тірек сызба»технологиясы

Көрнекіліктер: Слайд «Ой еңбегінің гигиенасы», ми сауыты макеті т.б

әдісі:түсіндіру,сұрақ-жауап т.б

Сабақтың барысы:І.Ұйымдастыру

1.Оқушылармен амандасу.

2.Оқушыларды түгендеу.

ІІ.Үй тапсырмасын сұрау .

(Шаталовтың алгоритмдік әдісі бойынша)

Жоғары дәрежелі жүйке жүйесін зерттеу

Адам миы

мишық

Үлкен ми сыңары

Ми діңі

Ч.П.Сеченов зерттеу тәж.

Рефлекс

Шартты Шартсыз

Жарықта Шөлдеу

Дауысты ашық

Иісті ұйқы

Дәм,тіл Сергектік

Павлов тәж.

Итке

Ес Сөз

қимыл қимыл қозу тежеу

есі есі

бейнелеу музыка

есі

адам түр табиғат

тұлғасы

ой еңбегінің

гигиенасы

ІІІ.Жаңа сабақ.(Шаталовтың «Тірек сызба »технологиясы бойынша)

Ой еңбегінің гигиенасы.

Ой еңбегінің қызыметі үлкен ми сыңарлары қырытысының жұмысымен байланысты.Ұзақ уақыт жұмыс істегенде ми сыңарлары шаршап,шалдығады.Жүйке жасушаларының қызыметін қалыпты сақтау үшін тынығуы керек.Жақсы демалыс-ол гимнастика жаттығуларын орындау,таза ауада қыдыру, бау-бақшада дене еңбегімен шұғылдану.

Дене және ой еңбектерін кезектестіре отырып шұғылдану жүйке жүйесін шаршаудан қорғап,адамның еңбек ету қабілетін сақтайды.Оқушылардың негізгі еңбегі-оқу, оқудың ішінде маңызды орын алатыны-үйге берген тапсырманы ұқыпты орындау.Дене еңбегі ағзаға жақсы әсер етеді.Дене еңбегінен кейін жақсы тынығу үшін көркем әдебиет оқып, киноға барып демалған дұрыс.

Дене және жүйке шаршағанда қол еңбегі мен ой еңбектерін кезектестіру арқылы тынығуға болады.

Күн тәртібі-еңбек етудің, тынығудың, тамақтанудың, ұйықтаудың мерзімі.Дұрыс ұйымдастырылған күн тәртібі ағзаның қалыпты дамып,денсаулықты сақтауды қамтамасыз етеді.

Ой

Салыстыру Ой тәсілдері жүйелеу

Талдау жинау жалпылау нақтылау

Ойлау

Ой еңбегінің жұмысы

Үлкен ми сыңар Аралас ми Мишық Сопақша ми

Міндеттер

Оқу Үйге берілген тапсырмаларды

Орындау

Ауыспалы

Дене еңбегінің гигиенасы

Күн тәртібін сақтау

Ой еңбегінің гигиенасының

Жуыну ұйықтау серуендеу спортпен айналысу

ІY.Бекіту.1.Сұрақтар қою

2.Оқушылардың ойлау қабілеттерін байқау.(логикалық есептер айту)

А) Ойлау дегеніміз не?

Ә) Ой тәсілдерін ата

Б)Ойлау жүйемізді дамыту үшін не істеуіміз керек?

В)Күн тәртібі дегеніміз не?

Оқушылардың күн тәртібін сұрау

Жауаптар:

1.Ойлау дегеніміз-адам өзінің көрген, білгенін жүйке жүйелеріне жеткізеді, сол арқылы мидың бес бөлігі жұмыс істейді.

2.Ой тәсілдері-талдау,жинақтау, жалпылау,нақтылау,жүйелеу, салыстыру т.с

3.Ойлау жүйемізді дамыту үшін,дұрыс тамақтанып,таза ауада жүріп,ой еңбегімізді дене еңбегімен алмастырып,әрдайым күн тәртібін сақтауымыз керек.

4.Күн тәртібі дегеніміз-еңбек етудің, тынығудың, тамақтанудың,ұйықтаудың мерзімі.

2.Логикалық есептер

Жүйке жүйесіне жаттығулар

1.Бөрененің басында бірнеше торғай отыр, аңшы торғайды атады,сол кезде қарға құлаайды.Неліктен?

(Жауабы:Ол қыстың күні)

2.Ауылға 1 машина келе жатыр,оның алдынан нива шықты, енді 1 сағаттан кейін тағы 1 камаз шықты.Сонда ауыға барлығы неше машина барды?

(Жауабы:1)

3.Қандай үш санды қосқан кезде және көбейткен кезде мәндері бірдей болады.

(Жауабы:1+2+3=6,123=6)

4.Сағаттың цифрларын 6 бөлікке бөлу керек,бөліктердегі сандардың қосындысы 13-ке тең болуы керек.

Жауабы:

12

11. 1

10. 2

9. 3

8. 4

7. 5

6

Y.Оқушыларды бағалау.

YІ.Үйге тапсырма. «Ой еңбегінің гигиенасы.» оқу.Оқушының күн тәртібін құру.

Сабақтың тақырыбы: «Ұлулар типіне жататын жәндіктердің негізгі ерекшеліктері»

Сабақтың мақсаты:Көп жасушалы жәндіктер мен жануарлар дүниесі тармағы жайында оқушылардың естеріне түсіре отырып,буылтық құрттар жайында айта келе, ұлулар типіне тоқталу.

Ұлулар жайында не білеміз?, табиғатқа серуен жасау барысында ұлуларды кездестірді ме?,ұлуларды көз алдымызға қалай елестетеміз? деген сұрақтарға жауап іздестіре отырып,оқушыларға терең білім қалыптастыру барысында ұлудың ішкі құрылысына,тіршілігіне,биологиялық маңызы мен зияны жайында айту.

Оқушыларды табиғаттағы тіршілік иелерін қорғауға, барынша көмектесуге, табиғатты сүйе білуге тәрбиелеу.

Сабақтың түрі:аралас сабақ

Пән аралық байланыс:Экология

Көрнекіліктер:Ұлу бақалшағы,ұлулардың түрлері,буклеттер,слайд(Ұлулар типі)

әдісі:түсіндіру,сұрақ-жауап,интеракт тақтамен жұмыс

Сабақтың барысы:І.Ұйымдастыру

1.Оқушылармен амандасу.

2.Оқушыларды түгендеу

3.Сынып тазалығын тексеру

ІІ.Үй тапсырмасын сұрау

Интеракт тақтамен жұмыс (слайд)

1.Буылтық құрттар не себептен олай аталады?

2.Буылтық құрттардың ішкі құрылысы

3.Өкілдері(шұбалшаң,сүлік,нерейда)жоба қорғау

4.Қосымша деректер тыңдау

ІІІ.Жаңа сабақ.

Сұрақтар:1.Ұлулар жайында не білесіңдер?

2.Табиғатқа серуен жасау барысында ұлуларды кездестірдіңдер ме?А.К,Э.К

3.Оқушылардың алдарына өз өлкеміздің топырағынан алынған ұлу бақалшақтарын тарату.

4.Слайд шоу (Ұлулар типі)

Ұлулар типі

Бауыраяқтылар	Қосжақтаулылар	Басаяқтылар
Шалшық ұлуы	айқұлақ	Кальмар
тоспаұлуы	мидея	Каракатица
қошқармүйіз	устрица	Сегізаяқ
Жүзім ұлуы	Гребешок
кемеқұрт

Кестені дәптерге жазу.

Ұлулар денесі жұмсақ,үш қабатты,екі жақты симметриялы омыртқасыз жәндіктер.Олардың денесі:бастан,тұлғадан,аяқтан,бақалшақтан,бақалшақ қалдығынан тұрады.

Ұлулардың ішкі құрылысы

Бақалшақтар құрылысы

Қозғалмалы бөлікті тақташа түрінде	Екі жақтау түрінде	Имек немесе бұрала оралған түтік түрінде
Сауытты ұлулар	қосжақтаулылар	бауыраяқтыларда

Ұлу жүрегінің құрылысы

Екі құлақша

Бір қарынша

Зәр шығару жүйесі

Бір немесе екі бүйрек

Несепағар түтік

Ұлулардың түрлері (слайд шоу)

ІY.Бекіту

Ұлулар типі	Дене қуысы	Асқорыту жүйесі	Аналь тесігі	Тыныс Алу жүйесі	Қантарату жүйесі	Артқы ішек	Сорғыш–тар	Пайда Ьолған Жаңа Жүйе Туралы Қысқаша Баяндап жазу
Жүзім ұлуы
Айқұлақ
кальмар

Y.Бағалау.

YІ.Үйге тапсырма. «Ұлулар типіне жататын жәндіктердің негізгі ерекшеліктері» оқу

«Ұлулардың пайдасы мен зияны» тың деректер жинау