Қараңғы қай кезде қажет?

1. жұқа, жеңіл көрпе;
2. селдір мата, бала ойыншықтары;
3. шам;
4. трафарет;
5. сорғыш;
6. әр түсті гуашь.

7. Оқушылар:
8. қараңғы дегеннің не екенін біледі;
9. жарық түскен кезде қараңғылықтың жойыла­ тынын біледі;
10. зерттеу жұмыстарында ғылыми терминдерді пайдаланады.

Ай – Луна – Moon

Қуанасың сенде

Қуанамыз бәріміз

Арайлап атқан күнге

Топқа бөліну: Табиғи жарықтар

Күн, Ай, Жұлдыз.

Суреттер

Қараңғылық — жарық көздерін зерттеуде қолда­нылатын физикалық құбылыс ретінде қарастырылатын түсінік. Сондықтан қараңғылықты өлшей алмаймыз.

Кіріспе тапсырма

Сабақ басталмас бұрын оқушыларға көзге арнал­ ған жаттығуды жасауды ұсыныңыз.

11. Айналаның сұлулығын, Көзіңменен көресің. Бүкіл көрген-білгеніңді, Сөзіңменен өресің. Зерделі адам зер салып, Көзбен дүние таниды.

12. Тура алдыңа қарап көзіңді жұмып, үшке дейін сана. Көзіңді ашып, алысқа қарап, беске дейін сана.

Жаттығуды үш рет қайталау керек.

“Қай кезде айналадағы заттар көрінбеді? Неге?” деген сұрақ қойыңыз.

Суреттерді салыстыр. Оқушылар оқулықтағысуреттерді қарастыра отырып, оларды салыстыруы керек.

“Бірінші суретте көрсетілген заттардың қай­ сысы бөлмеде бар? Екінші суретте олар неге кө­ рінбейді?” — деп сұраңыз.

Зерттейік. Оқушыларға әртүрлі заттарды тара­тыңыз: көрпе, жұп-жұқа мата. Сыныпты топқа бөліңіз. Әр топ сыныпта өз қараңғы бұрышын жасайды. Оқу­ шылар көрпенің қараңғы бұрыш жасауға ыңғайлы екенін түсінуі керек. Оқушылар өз бұрыштарына ойыншықтарын орналастыруы тиіс.

Әр топ өз бұрыштарына ойыншықтарын ор­ наластырып болған соң, оларға мынадай сұрақтар қойыңыз: “Қараңғы болу үшін не істедіңдер? Қа­ раңғыда өздеріңді ынғайлы сезесіңдер ме? Неге? Ойыншықтарды көріп тұрсыңдар ма? Қараңғыда ойыншықтар неге ұқсайды? Егер қалташаммен жа­ рықтандырсақ, не болады?”

Оқушыларға “Тимошка және Қараңғылық” ерте­ гісін оқып беріңіз. Қараңғылықтан қорықпау керек­ тігін түсіндіріңіз.

Тимошка және Қараңғылық! (қысқартылған)

Ертеде Тимофей есімді бала өмір сүрді. Ата-анасы және достары оны Тимошка деп атайтын. Тимошка жақсы бала болатын және ештеңеден қорықпайтын. Ол тек қана қараңғылықтан қорқатын.

Жаздың бір кешінде ол балалармен көршілес алаңда ойнап жүрген болатын. Кеш батып, айнала қараңғыланып келе жатқанын аңғармай қалады. Ол қараңғылықты байқап үйіне қарай жүгіреді. Көпір астынан жүгіріп бара жатқанда ол біреудің жылап отырғанын естіп қалaды. Тимошка көпір үстінде кішкентай қыздың жылап отырғанын көрeді.

Ол “Байғұс! Түсе алмай отырған шығар” — деп ойлады.

— Сен неге жылап отырсың? Қорқып отырсың ба? Қолыңды бері соз, түсуге көмектесейін!

— Мен түсуге қорқып отырған жоқпын. Мен басқа себептен жылап отырмын. Менімен ешкім дос болғысы келмейді. Менен барлығы қорқады.

— Неге? — деп, бала таңғалады.

— Білмеймін. Мен достарымның болғанын қалаймын!

— Мен сенің досың боламын! Есімің кім?

— Қараңғылық.

— Түнде болатын Қараңғылық па? — деп, бала селт ете қалады.

— Міне, сен де қорқасың. Мен ешқандай жаманшы­ лық жасамаймын. Менің анам Қараңғы түн және әкем Ақшам Патшасы үйреткендей тек Күннің батуында келемін.

— Сен шынымен ешқандай жаманшылық істемейсің бе? — деп Тимошка дір-дір етеді.

— Рас!

— Мен әлі де сенен қорқамын. Не істеймін?! — Тимошка одан қорқып тұрса да, Қараңғылықты аяп кетеді.

Қараңғылық Тимошкаға қалай көмектесерін біл­ мей отырды. Оларға қарап тұрған Ай:

— Сендер достасыңдар. Қараңғылықтың досы бола­ды,­ ал сен Тимошка одан қорықпайтын бо­ ласың, — деді.

— Кел, достасайық! — деді бала.

— Кел! — деп, Қараңғылық оған қолын созды. Тимош­ ка жымиып, оған қолын берді.

— Менің үйге қайтатын уақытым болды. Анам уайым­ дап отыр.

— Мен сені шығарып саламын! Олар көше бойымен жүрді.

Сол кезден бері Тимошка Қараңғылықтан қорық­ пайтын болды. Қараңғылық жерге түскенде до­ сына барып тұрады.

— Сәлем, досым, — дейді Қараңғылық.

— Сәлем, Қараңғылық, — деп, Тимошка жауап береді.

— Сен тыныш ұйықта, мен жаман түстерді қуып

отырамын.

Бала тыныштықта демалып ұйықтайды. Қараңғылық досының жанында тұрып, ұйқысын күзетеді.

(Авторы: Мария Шкурина.)

Немесе “Егер де … не істейсің?” атты кітабындағы психолог Людмила Петрановскаяның кеңестерімен таныстырыңыз. Адамдар ежелгі заманда аңдардан қорғана жүріп, қараңғылықтың қауіпті екенін түсінді. Қазіргі заманда балалар өз қиялдарында жасап алған қорқынышты кейіпкерлерден қорқады. Бұл жағдайда өзінің қорқыныштарын суретке салып, құтылуға бо­ лады.

Жауабы:

Фотозертхана.

Қойылымды көру уақытындағы кинотеатр залы. Кейде ауруханада, ғылыми зертханаларда. Жатын бөлмесі.

Қараңғы — жарық. Оқушылар екінші суретті қарастырып, келесі сұраққа жауап берсін: “Жарық болу үшін не істеуге болады?”.

Жауабы:

Жасанды жарық көздерін қосу керек.

Ойлан! Қараңғылықты салыстыруды ұсыныңыз. Осы бөлмені басқа бөлмемен салыстырғанда қараң­ ғылау деп айтуға бола ма?

Жауабы

Қараңғылықты өлшеу мүмкін емес, себебі ол өмір сүрмейді. Қараңғылық — физикалық құбылыс ре­ тінде жарық көздерін зерттеу үшін қажет.

Тілдік құзыреттілікті қалыптастыру

Оқушылар сөз жазылған кез келген үлестірмелі парақшаны алады. Жүргізушінің белгісімен олар қарама-қарсы мағыналы сөздер жұбы пайда бо­ латындай бір-бірімен жұп құрып, тұра қалады.

Есте сақта!

Қараңғы — жарық

сәулесінің болмауы,

еш нәрсенің көрінбеуі.

ойынын ойнату

Фигура трафареттерін, қара түсті картон, гуашь, сорғыш, шүберек дайындаңыз.

Оқушылар картон үстіне трафаретті қойып, құр­ ғақ сорғышқа бояу жағып, трафарет қиылыстарын­ бояйды. Трафаретті абайлап алып тастау керек. Өз бетімен суретті жалғастырып салуға болады.

Шамды жақ. Шам жанған кезде қараңғылық жойылады. Ажыратқыштан әртүрлі жарық көздеріне дейін лабиринт бойынша жүріп өтуді ұсыныңыз.

13. Оқушылар жарық жоқ жерде қараңғылық бола­ тынын түсінеді.

Дұрыс пікірді қоршап сыз. Оқушылар дұрыспікірді анықтауы керек. Қиналған оқушыларға көмек­ тесіңіз, қажет болса тағы да түсіндіріңіз және әр пікірді айқындап беруді сұраңыз.

Жауабы

Қараңғы — жарықтың болмауы.

14. Oқушылар қараңғының қай кезде керектігін түсінеді.

Суреттерді белгіле. Оқушылар қараңғылаукерек болатын жерді белгілейді. Тапсырманы орын­ дау барысында қиналған оқушыларға назар ауда­ рыңыз, мүмкін оларға адамдар және жануарлар тәуліктің жарық кезінде белсенді болатынын түсіндіру керек шығар.

Қандай екі нәрсе табысты болды (оқытуды да, оқуды да ескеріңіз)?

1: Оқушыларды сабақтың әр кезеңінде бағалау.

2: Дарынды және үлгерімі төмен оқушылардың ерекшелігіне көңіл бөлу.

Қандай екі нәрсе сабақты жақсарта алады ( оқытуды да, оқуды да ескеріңіз)?

1: Сабақтың нәтижесіне көңіл бөлу.

2: Рефлексия.

Сабақ барысында мен сынып немесе жекелеген оқушылар туралы менің келесі сабағымды жетілдіруге көмектесетін не білдім ?