Жарықтың сынуы. Жарықтың сыну заңы
Маңғыстау облысы, Маңғыстау ауданы,Онды орта мектебінің
физика пәнінің мұғалімі Ералиева Гулдана Буркиталиевна
Date 09 .02.2017
Grade: 8
Subject: physics
Сабақтың тақырыбы
The theme of the lesson
Жарықтың сынуы. Жарықтың сыну заңы.
Сілтеме
Reference
Жоспар
Plan
Жалпы мақсаты:
Main aim:
Жарық құбылыстарының жаңа қасиеттерімен танысу, сыну ұғамын қалыптастыру, сыну заңы мен формуласын үйрену;
Оқушылардың эксперименттік дағдыларын дамытуды жалғастыру;
Сыну құбылысының схемалық суретін сала білу.
Тілдік мақсат
Күтілетін нәтижелер:
Тhe results of the lesson
І.Ұйымдастыру
Organization moment
ІІ. Үй тапсырмасын сұрау
Request for homework
Жарық құбылыстарының жаңа қасиеттерімен танысу, сыну ұғамын қалыптастыру, сыну заңы мен формуласын үйренеді;
Оқушылардың эксперименттік дағдыларын жалғастырады;
Сыну құбылысының схемалық суретін сала біледі.
1. Сәлемдесу
Good morning
2. Бүгін кім кезекші?
Who is on duty today?
3. Оқушыларды түгендеу
Who is absent today?
4. Үйге не берілді?
What was your hometask(work)?
5. Сабағымызды бастайық
Let’s begin our lesson now
«get.kahoot» арқылы үй тапсырмасын тексеруде тест тапсырмасын орындау.
III. Негізгі идеялар
The main ideas
Today we are going to talk about: Бүгінгі тақырып:
Стакандағы суға ұзын тебен-инені салып, оны центрден шетке қарай жылжыта отырып сыну құбылысын көрсетеді. Қандай өзгеріс/құбылыс көрдіңдер? Неге болат ине су-ауа шекарасында «сынып» көрінеді?
Бүгінгі сабағымызда жарық сәулесінің аса бір қызықты қасиеті жарықтың сынуы мен мен оның қолданылуын қарастырамыз.
/Тақтаға жаңа сабақтың тақырыбын жазады/
Сабақ мақсатын белгілеу. Жарық құбылыстарының жаңа қасиеттерімен танысу, сыну ұғамын қалыптастыру, сыну заңы мен формуласын үйрену.
Тәжірибе-1. Тарелке, су, тыйынмен жасалатын тәжірибені көрсету.
Тарелкеге тиын салып қойып, оған тиын көрінбейтіндей қырынан қарап тұрып жәйлап су құямыз. Аздан соң тиын көрінеді.
Тыйын неге «көтерілді»?
2. Бұл тәжірибелер екі түрлі ортаның шекарасында, яғни су-ауа шекарасында жарық сәулесі түскенде бір бөлігі шағылып, ал бір бөлігі екінші ортаға өтетінін және өткенде бағытын өзгертінін (сынатынын) дәледейді.
Осы құбылыстан қандай тұжырым жасауға болады?
Жауап: Екі ортаны бөлетін шекара арқылы өткенде, жарықтың таралу бағытының өзгеруін жырқтың сынуы дейміз.
Сынған сәуле мен екі ортаны бөлетін шекараға сәуле түскен нүктеден тұрғызылған перпендикуляр арасындағы бұрыш () сыну бұрышы деп аталады.
Жарық аудан шыныға өткенде сынған сәуле перпендикулярға жақындайтынын тәжірибеден көрдік. Бұл сыну бұрышы түсу бұрышынан аз екенін көрсетеді. Сонымен қатар тұсу бұрышын сан мәнін (градус) сыну бұрышының сан мәніне бөле отырып олардың тұрақты екеніне назар аударамыз.
Бұдан қандай тұжырым айтуға болады?
Жауап:
Түскен сәуле, сынған сәуле және екі ортаны бөлетін бетке сәуле түскен нүктеден тұрғызылған перпендикуляр бір жазықтықта жатады.
Түсу бұрышы синусының сыну бұрышы синусына қатынасы екі орта үшін тұрақты шама болып табылады.
, бұл формула мен анықтаманы сыну заңы деп атайды.
Бұл заңды Синелус заңы деп те атайды. Оны ХVІІ ғасырда (1621ж) В Синелус тұжырымдаған. Ал 1630 жылы Р. Декарт оған теориялық негіздеме жасаған. Формуладағы n – сыну көрсеткіші деп аталады.
Жарықтың орта таралу жылдамдығы тұрақты болғандықтан олардың қатынастары да тұрақты болады. Яғни
Бірінші ортада таралатын жарық жылдамдығының екінші ортада таралатын жарық жылдамдығынан неше есе үлкен екендігін көрсететін физикалық шаманы салыстырмалы сыну көрсеткіші деп атайды.
Сыну көрсеткіші түсу бұрышына тәуелді емес және тек ортаның оптикалық тығыздығына тәуелді. Заттың ауамен салыстырғандағы к өрсеткіші «абсолют сыну көрсеткіші» деп аталады.
3. Жарық сәулесі вакумда 300000 км/с жылдамдықпен тарайды. Жарық 300000 км/с кем жылдамдықпен таралатын орта оптикалық тығыздығы жоғары орта деп аталады.
Жарықтың бір ортадан екінші ортаға өткенде сыну себебі әртүрлі ортада жарық жылдамдығының түрліше болатындығынан. Яғни, оптикалық тығыздығы жоғары ортада жарық жылдамдығы кемиді. Ортаның сындыру көрсеткіші осы жылдамдықтың неше есе кемитінін көрсетеді.
Сонда берілген екі орта үшін (ауа – су, ауа – шыны…) заттың сындыру көрсеткіші
формуласымен де анықталады. С- жарықтың вакумдағы жылдамдығы, v –ортадағы жылдамдығы, Онда екі формуланы біріктіріп былай жазуға болады.
http://bilimland.kz/kk/home#lesson=10910
осы арқылы тақырыпты терең түсіну үшін бейне үзік көрсетіледі.
IV. Тапсырмалар
Tasks
Топтық жұмыс
1топқа: «Жарықтың сынуы»
ІІ топқа: «Жарықтың сыну заңы»
ІІІ топқа: «Жарықтың сынуына мысалдар». Тақырыпты түсіндіру, талқылау, презентация дайындау.
1. Шыныдағы жарықтың таралу жылдамдығы 136000 км/с. Шынының сыну көрсеткішін есепте.
2. Жарық вакуумнан мөлдір ортаға түседі. Түсу бұрышы 600 тең. Сыну бұрышы 450. Осы ортадағы жарықтың таралу жылдамдығы қанша? ( с = 3 ∙ 108 м/с )
3. Скипидардың сыну көрсеткішін анықтаңдар, егер скипидардан шыныға өткен жарық сәулесі түсу бұрышы 45° тең болса, ал сыну бұрышы 33°. (sin33°=0,5446; sin45°=0,7071)
Жеке тапсырмалар
Personal tasks
V. Талқылау үшін сұрақтар беріледі.
Questions for feedback
VI. Үй жұмысы:
Home work;
Жеке жұмыс «Кестені толтыр»
№
Сұрақ
Шағылу
Сыну
Шағылу заңы
Сыну саңы
Сындыру көрсеткіш
1
бұл ненің формуласы?
+
2
Көл бетінен күн көрініп тұр. Бұл қандай құбылыс?
+
3
бұл ненің формуласы?
-түсу, -шағылу бұрышы
+
4
Судағы балықтар үлкен болып көрінеді. Бұл қандай құбылысты көрсетеді?
+
5
Вакумдағы жарық жылдамдығының ортадағы жарық жылдамдығына қатынасына тең тұрақты шама:
+
6
бұл қай заңның формуласы?
+
7
бұл ненің формуласы?
+
« Х және 0» ойын стратегиясы арқылы сұрақтар қойылады.
Мына кесте бойынша есептерді шығарыңыз.
№
ᵝ
n
Қандай зат?
1
450
270
1,47
глицерин
2
450
180
2,42
алмас
3
510
300
1,56
қант
Жасаған жұмыстарын 2 жұлдыз, 1 ұсыныспен бағалау.
ҮІ. Кері байланыс feedback (не үйрендім, не қиын болды, сұрақ.) (3 минут)
Are you understand today’s theme?
Бүгінгі тақырып түсініктіма?0
Any other guestions?
Сұрақтарымыз бар ма?
Lesson is over! Good-bye! Сабақ аяқталды сау болыңыз!
29-жаттығу 4,5 есебі
Қосымша сұрақтар:
1. Жылулық қозғалыс дегеніміз не?
2. Жылу берілудің түрлері?
3. Термодинамиканың І заңы дегеніміз? Өрнегі?
4. Электр өрісінің кернеулігі формуласы?
5. Джоуль – Ленц заңының формуласы
6. Физика дегеніміз не?
7. Денелердің электрленуі. Электр заряды?
8. Жазық айнаны қайда, не үшін қолданамыз?
9. Сфералық ауналар дегеніміз не?
№
ᵝ
n
Қандай зат?
1
450
1,47
2
180
2,42
3
510
300
№
ᵝ
n
Қандай зат?
1
450
1,47
2
180
2,42
3
510
300
№
ᵝ
n
Қандай зат?
1
450
1,47
2
180
2,42
3
510
300
№
ᵝ
n
Қандай зат?
1
450
1,47
2
180
2,42
3
510
300
№
ᵝ
n
Қандай зат?
1
450
1,47
2
180
2,42
3
510
300
№
Сұрақ
Шағылу
Сыну
Шағылу заңы
Сыну саңы
Сындыру көрсеткіш
1
бұл ненің формуласы?
2
Көл бетінен күн көрініп тұр. Бұл қандай құбылыс?
3
бұл ненің формуласы?
-түсу, -шағылу бұрышы
4
Судағы балықтар үлкен болып көрінеді. Бұл қандай құбылысты көрсетеді?
5
Вакумдағы жарық жылдамдығының ортадағы жарық жылдамдығына қатынасына тең тұрақты шама:
6
бұл қай заңның формуласы?
7
бұл ненің формуласы?
№
Сұрақ
Шағылу
Сыну
Шағылу заңы
Сыну саңы
Сындыру көрсеткіш
1
бұл ненің формуласы?
2
Көл бетінен күн көрініп тұр. Бұл қандай құбылыс?
3
бұл ненің формуласы?
-түсу, -шағылу бұрышы
4
Судағы балықтар үлкен болып көрінеді. Бұл қандай құбылысты көрсетеді?
5
Вакумдағы жарық жылдамдығының ортадағы жарық жылдамдығына қатынасына тең тұрақты шама:
6
бұл қай заңның формуласы?
7
бұл ненің формуласы?