Сабақ тақырыбы: Абай. Қыс

Күтілетін нәтиже

Қайырлы күн болсын!

Қайырлы күн досым!

Бүгінгі күн сәті,

Сәттілікке толсын!

Топқа бөліну. Әр топтың атын үш тілде айту.

• «Батыр Бауыржан» мәтініндегі «Сонау кездегі Исатай, Абай мен Шоқандар халыққа қызмет етумен есімдерін мәңгі қалдырды.Халық басына күн туғанда қалың қамауды бастайтын ер болмаса, ел не болмақ ?» деген батыр кім?
• «Алмас қылышты ардагер» мәтініндегі 30 жасында қолбасшы болған батыр?
• «Махамбет пен Жақия» мәтінінің авторы кім?
• Махамбеттің серігі?
• Әлия Молдағулованың майдандағы бірінші командирі кім?
• Рейхстагқа ту тіккен кім?
• Қазақтың ең соңғы ханы?
• 1930/1932 жылдары қазақ халқының басына түскен ауыр азап?
• Әлия Молдағулова Ұлы Отан Соңысында кім болған?

Балалар торкөздегі тігінен жазылған сөзді оқыңдар.Қандай сөз шықты? Дұрыс, Желтоқсан қай мезгілге жатады?

Ал қазір қай ай?

Қыс мезгілінде неше ай бар?

Осы мезгілді қандай сөздермен сипаттауға болады?

Ендеше біз бүгін жаңа тарауға «Туған жерге қыс келді» бөліміне өтеміз.

Бұл бөлімнің бірінші тақырыбы Абай Құнанбайұлының «Қыс» өлеңімен танысамыз!

2) «Топтастыру» стратегиясы
– Абай Құнанбаев туралы не білесіздер?

Ұлы ақын Аудармашы
Шешен Саясаткер
Ағартушы Қоғам қайраткері

Оқулықпен жұмыс Өлеңді мәнерлеп оқу Іштей оқу, тізбектеп оқу,мәнерлеп оқу(Мұғалім оқып береді) Өлеңді талдау Өлең неше шумақтан тұрады? Неше тармақ бар?

Өлеңнің шығу тарихы1884 жылы Семей өңірінде қыс қатты болып ел жұтаған, мал қырылған екен. Қыста жауған қар сәуір айында бір-ақ еріген. Бұл өлең сол кезде жазылған.Сондықтан ақын қысты«Ақ киімді, денелі, ақ сақалды» деп зор тұлғалы адам ретінде сипаттаған.

Суретпен жұмыс

Қар тобы: Мына суретте Абайдың қысына ұқсастық бар ма? Бар болса, қандай? Шырша тобы:Cендер Абайдың қысын қалай бейнелер едіңдер? Аққала тобы: Ақын қолданған сөздерді пайдаланып, адам бейнесіндегі қысты сипаттап айт

Дәптермен жұмыс.

Сөздік жұмыс Соқыр, мылқау- түк көрмейді Бұрқ-сарқ– қатты дауыл Шидем– қой жүнінен тоқылған сырт киім

Сергіту сәтін жасау

Қолшатыр ойыны (Жұмбақтарды шеш) 1.Қыста бар да, жазда жоқ (…) 2.Құлағы мен көзі жоқ Жоқ тіпті қол мен аяғы Бірақ ғажап өнерпаз Мәнерлеп ою ояды. (…..) 3. Көлге жапқан қақпақ Сірегіс тұр- Қатты – ақ ( …..) 4.Қанаты жоқ ұшады. Аяғы жоқ желеді Ауызы жоқ –ұлиды (…..)

Шығармашылық жұмыс

Қар тобы: Қыстағы ауа райын сипаттау Шырша тобы: Қыз мезгіліндегі мерекелер туралы Аққала тобы: Қысқы ойындар туралы

«Балық аулау» әдісі бойынша сабақты қорытындылау

Сұрақтарға жауап беру арқылы аққаланы құрастырады.

Сұрақ-жауап

-Ақын қысты кімге теңейді? – -Шалдың киімдері қандай? -Кілем деп отырғаны не? -Ақын суреттеп отырған шалды кімге теңеуге болады? -Өлеңде шалдың мінезі қандай? -Соқыр, мылқау деген ? -Түр, түсі қандай? -Ақын балалар мен малшыны қалай суреттеген?

Бағалау Үйге тапсырма: «Еркін жазу» стратегиясы бойынша
І топқа «Табиғатым – мекенім» эссе жазу.
ІІ топқа «Абай ата ізімен» қыс мезгіліне өлең шығару.
ІІІ топқа Ақын бейнелеген қыстың суретін салу

Сабақты қорытындылау

Күтілетін нәтиже

Қайырлы күн болсын

Қайырлы күн досым!

Бүгінгі күн сәті,

Сәттілікке толсын!

Топқа бөліну( үш түрлі кәмпиттер арқылы)

1.Қыста бар да, жазда жоқ (қар) 2.Құлағы мен көзі жоқ Жоқ тіпті қол мен аяғы Бірақ ғажап өнерпаз Мәнерлеп ою ояды. (қырау)

3. Көлге жапқан қақпақ

Сірегіс тұр-

Қатты – ақ ( )

4.Қанаты жоқ ұшады. Аяғы жоқ желеді Ауызы жоқ –ұлиды (боран)

Сұрақ-жауап

1. Жұмбақтардың шешуі болған сөздерге назар аудар.Бұл қай мезгілге қатысты айтылған сөздер?
2. Ал қазір қай мезгіл?
3. Қыс мезгілінде неше ай бар?
4. Қазір қай ай?
5. Қыста қандай құбылыстар болады?

Ыбырай Алтынсариннің «Өзен» өлеңін мәнерлеп оқу және өлең құрылысына талдау жасау.
ІІІ. Үй тапсырмасын бекіту кезеңі.
1. Ыбырай Алтынсариннің өмір сүрген жылдары? (1841 – 1889)
2. Ыбырай Алтынсарин қайда дүниеге келген? (Қостанай облысы Затобол ауданында)
3. Ыбырай кімнің тәрбиесінде болады? (атасы Балғожа бидің)
4. Ыбырай қандай игі іс атқарды? (1864 жылы мектеп ашады)
5. 1864 жылы ашылған мектебінде Ыбырай қанша бала оқытты? (14 бала)
6. Бала оқытқанына қатты қуанған Ыбырай бір хатында не деп жазған? (Он төрт бала оқытамын. Бала оқытуға қойға шапқан аш қасқырдай тиістім. Балалар да менің айызымды қандырып, оқуды тез меңгеріп алды)
7. Ыбырайдың табиғат лирикасына арнаған өлеңін ата. (Өзен)
ІҮ. Жаңа сабақ.?
– Абай Құнанбаев.
2) «Топтастыру» стратегиясы
– Абай Құнанбаев туралы не білесіздер?
Ұлы ақын
Сазгер
Аудармашы
Шешен
Ағартушы
Қоғам қайраткері
Саясаткер
Әділ би табиғат жыршысы
Қазақ әдебиетінің көшбасшысы

Н. Назарбаев «Абайды таныту арқылы біз Қазақстанды әлемге танытамыз, қазақ халқын танытамыз. Абай әрқашан біздің ұлттық ұранымыз болуы тиіс»

3) «Түртіп алу» стратегиясы
( Оқушылардың қолдарына Абай туралы жазылған деректі беріп,
дайындалуына 5 мин. уақыт беремін)
«Ү» «-» «+» «?»
білемін білмеймін жаңалық Күдікті, таң қалу
Қазақтың ұлы ақыны Абай Құнанбаев 1845 жылы бұрынғы Семей облысы, Абай ауданы, Шыңғыстау бөктерінде дүниеге келген. Шыққан руы – Тобықты. Ата – тегі сол тобықты ішінде билік құрып, ықпалын жүргізіп, үстемдік етіп келген тұқым. Үлкен әкесі Өскенбай тобықтының атақты биі болып өткен. Өз әкесі Құнанбай көп заман тобықты болысына старшын боп кеп, бір уақыт Қарқаралы округіне аға сұлтан да болады.
Құнанбайдан Құдайберді, Тәңірберді (Тәкежан), Абай, Ысқақ, Оспан, Қалиолла, Смағұл атты балалары болған. Бұлардан Абай жас кезінде – ақ ерекшеленіп, ауыз әдебиетін ертегі – аңыздарды, ескі әңгімелерді, жыр – қиссаларды ерекше ден қойып тыңдайтын болған. Әжесі Зере мен анасы Ұлжан – жас Абайдың әдебиетке құмарлығын оятқан жандар.
Ауыл молдасынан сауат ашқан Абай 10 жасында Семейге оқуға келеді. Басында Ғабул – Жаппар, кейін Ахмет – Ризаның медресесінде білім алған Абай өте үздік оқиды. Ол осында дін сабақтарымен бірге араб, парсы тілдерін үйреніп, мүмкіндігінше мол білім алуға ұмтылып, Шығыстың ұлы ақындары Низами, Сағди, Фердоуси, Хафиз, Физули шығармаларымен танысады.
Оқуының соңында Абай мұсылманшамен бірге Семейдегі «Приходская школадан» үш ай орысша білім алады. Осы үш ай Абайдың өз бетімен орыс тілін, әдебиетін игеріп кетуде, қазақ әдебиетіне жаңа сарын әкелуде көп әсері болады.
1904 жылы 23 маусымда қайтыс болады. Сүйегі өз қыстауы Жидебайға қойылады. 1888 – 1890 жылдардағы табиғаттың төрт мезгіліне арналған «Қыс», «Жаз», «Күз», «Жазғытұрым» өлеңдерін жазады.
Абай – әдебиеттегі аударма жасаудың шебер үлгісін көрсеткен, жай мағынасын ғана аударумен шектелмей, алғаш Абай Пушкиннің «Евгений Онегинін» аударған. Абайдың поэмасы үшеу: «Масғұт», «Ескендір», «Әзім». Бұл поэмалар қазақ өмірінен алынған емес, шығыстық сарынында жазылған.
Абайдың 45 қара сөздері бар. Абайдың әндерінің бәрі – қазір нотаға түскен, орындалып жүрген классикалық туындылар.
4) Термин сөздермен жұмыс.
Лирика – адамның көңіл күйін білдіретін сыршыл өлең түрі. Лириканы: саяси, махаббат, философиялық, табиғат, азаматтық деп бөлеміз.
Кейіптеу – жансызды жанды түрінде суреттеу, яғни жандының іс – әрекетін, қимылын бере суреттеу.
5) Өлеңмен жұмыс.
Өлеңді мәнерлеп оқу.
І топ Қайрат тобына:
– Табиғат лирикасы туралы айту;
– Өлеңде кездесетін жаңа сөздерді теріп жазу.

ІІ топ Ақыл тобына:
– Өлеңнен кейіптеуді табу;
– Қыстың жеке – жеке көріністерін дербес алып қараңдар.

ІІІ топ Жүрек тобына:
-«Қыстың сипаты» немесе «Қысқы ауыл» деген тақырыптар бойынша суреттер салыңдар.
– Ы. Алтынсарин «Өзен» өлеңі мен А. Құнанбаевтың «Қыс» өлеңін салыстырыңдар

6) Өлеңге сатылай кешенді талдау жасау.
Өлеңнің авторы: А. Құнанбаев
Өлеңнің тақырыбы: Қыс
Идеясы: Қысқы табиғаттың көрінісі
Жанр түрі: табиғат лирикасы
Негізгі түйіні, тәрбиелік мәні: Қазақ ауылының тұрмыс – тіршілігі
Кейіптеу: жансызға жан бітіріп сипаттау.

Шумақ Тармақ Бунақ Буын Ұйқас Көркем сөздер
5 22 2 11 А А Б А

Ақ киімді, // денелі, // ақ сақалды, – А 11 б
Соқыр, мылқау,// танымас// тірі жанды. – А 11 б
Үсті – басы//- ақ қырау,// түсі суық, – Б 11 б
Басқан жері// сықырлап// келіп қалды. – А 11 б (Қара өлең ұйқасы)

Дем алысы -//үскірік, // аяз бен қар, – А 11б
Кәрі құдаң // қыс келіп,// әлек салды. – Ә 11 б
Ұшпадай// бөркін киген// оқшырайтып, – Б 11 б
Аязбенен // қызарып // ажарланды. – Ә 11 б (Кезекті ұйқас)

Бұлттай // қасы жауып // екі көзін, – А 11 б
Басын сіліксе, // қар жауып, // мазаңды алды. – Ә 13 б
Бурадай // бұрқ – сарқ етіп // долданғанда, – Б 11 б
Алты қанат // ақ орда // үй шайқалды. Ә 11 б (Кезекті ұйқас)
Ү. Сабақты бекіту. «Еркін жазу» стратегиясы бойынша
І топқа «Табиғатым – мекенім» эссе жазу.
ІІ топқа «Абай ата ізімен» қыс мезгіліне өлең шығару.
ІІІ топқа 5 сұрақ әзірлеу.