Музыкалық мектептерде кездесетін актуалдық про блемалар

Солтүстік Қазақстан облысы, Петропавл қаласы,

С.Шәймерденов атындағы қалалық классикалық гимназия

Домбыра пәнінің мұғалімі Топишев Дәурен Советұлы

Музыкалық мектептерде кездесетін актуалдық проблемалар

Ұлттық дәстүр мен салт-сана тағылымын жас жеткіншек бойына дарытып, оның жан-жүйесін оятуда, өнерге ынтасын арттыруда қазақтың қасиетті де киелі қара домбырасының рөлі ерекше.

Домбыра үні өзіне тән дыбыстық бояуымен, алуан түрлі қағыстарымен және штрихтарымен қатар, өте бай көркем образдық әлемімен де айқындалып, қазақ халқының тарихи дүние танымы және психологиялық ерекшеліктерімен тығыз байланысып жатады.

Музыкалық шығармаларды оқушыға үйрету үшін мұғалім, ең алдымен, ол шығармаларды өзі жан-жақты білуі керек. Демек, музыкалық шығармаларды үйрету үшін, оқушыға әрбір шығарманы талдап, оның есінде сақталатындай дәрежеде қарапайым тілмен түсіндіре білу қажет. Тәжірибе көрсеткендей, тек ұстаз басшылығымен үйренген музыкалық шығармалар арқылы ғана оқушының музыкалық-орындаушылық шеберлігі техникасының өсіп-жетілетіні біздің сөзімізді растайды.

Музыкалық шығармаларды үйретудің бірнеше жолдары бар, оны түрлі сатығы бөлуге болады. Шығарманы алғаш үйреткенде, оқушыға басынан аяғына дейін бір орындап шығу қажет. Мұның үлкен мәні бар. Алғашқы ойын арқылы оқушыға шығарманың жалпы мінезі, көркемдік суреті айта қаларлықтай әсер етеді.

Бала жаңа шығарманы басынан аяғына дейін ойнап танысқаннан кейін, мұғалім енді шығарманы оған өте жай ойнатып талдауға кіріседі. Шығарманың қиын жерлеріне көбірек тоқталып, шәкіртіне оның игеру жолдарын түсіндіріп, музыкалық құрылысы, ырғағы, мелодиялық ерекшелігі жайлы әңгімелеп таныстырады. Әрине, осы тұрғыдан үйретумен бірге тәлімгер оқушыдан, ең алдымен, шығарманың ноталарын өте дұрыс үйреніп, оған аса ұқыптылықпен қарауды талап ету керек. Біз ноталарды дұрыс үйрену керек дегенде, шығарманың гармониялық фактурасын, динамикалық ерекшеліктерін, шығарманы алғашқы үйрену мерзімінен бастап-ақ түсініп ойнауға тырысу керек деген ұғымды айтып отырмыз. Сондықтан оқушының шығарманы дұрыс түсініп, ырғағы мен мелодиясын бұзбай ойнауын мейлінше қадағалау-үйретушінің жауапты міндеті.Әлемдік мәдени мұра әлемдегі жалпы мәдениет ретінде қарастырылады. Бір мезгілде біртұтас элемент ретінде бүкіл әлемді ұғындыруға болады, өйткені адам мәдениетінің жалпыға ортақ мәдениетін дамыту және сол кездерде эстетикалық қызметтің арнайы формасы қолданылады. Специфика искусства вообще, в числе других характеристик, имеет и такую ​​немаловажную: своей природе оно является по «многофункциональной подсистемой художественной культуры, синтетично удовлетворяющей многообразие человеческих потребностей и воплощающей многообразие проявлений человеческой жизнедеятельности» [1]. Әрине, өз пікірінше, адамгершілікке деген қарым-қатынас пен адамның қарым-қатынасы таным мен өзін-өзі тану құралдарын, қарым-қатынас пен құндылықты ұғындыруды, сондай-ақ тәжік-тәжірбиелік өзгерістердің орасан зор сүйіспеншілігін қолдайды. В метафорическом плане айтуға болады, бұл «музыканың барлық шағын гармониясы бар, өйткені бұл өмірде өмір бар, ал адам, кішкене всюду, демонстрирует гармоничные немесе негармонических аккорды өз пульсе, жүрекке, өз вибрации, ритме және тоне «[2]. Адамдар туралы медицинада – фармакогнозия термині – синергизм термині, онда толық немесе әсері бар дәрі-дәрмектер, жасыл өсімдіктер пайда болған немесе олардың элементтерін құрайтын химиялық синтездегі шығармашылық өнермен айналысу. Әлбетте, бұл адамға музыканың әсерімен толыққанды нәтиже береді, сондай-ақ жоғарыда аталған функцияларды «қашанда» өздері үшін теориялық омсілеу. Ерекше, тіпті нақты ғылым қайраткерлері соңғы кездері музыкалық аспапта ойнайтын дифирамбы шығарады және шындығында педагогикалық қағидаларды негізге ала отырып, салауатты түрде қалыптастырады. Например, ағылшын тілінің мұғалімі Рой Слек «философтардың музыкалық шығармашылығымен танымал» деген мағынаны алға тартады, өйткені «бұл музыканы тыңдауға байланысты, ол мазу мен оны дамытуға мүмкіндік береді, сонымен қатар басқа да сезімдерді дамытады және сезінеді» .Негізгі айтуынша, бұл интегративных представлений әсіресе Пифагор туралы музыкалық космос идеясы туралы әңгімелесу және әсіресе, барлық жерде керемет естіледі.

. Бірақ, іс жүзінде іс жүзінде жүзеге асыруға дейінгі аралықты жариялау қажет.

Музыкалық тәрбиелеу балалар – бұл өз кезегінде, өз ерекшелігімен өз балаларын дамытуға ерекше рөл атқарады. Бесусловно, бүгінгі күні массовом музыкалық балаларға арналған жиналыстар, мүмкін, бұл бұрынғы жалпы білім беру мектебінде, кеңестік музыкалық педагогиканың және оның басты идеологиясын Д. Кабалевского, сондай-ақ, қазіргі заманғы музыка және музыкалық нұсқасы бойынша Венгерский нұсқасы, әмбебап қоғамның алғыс білдіретін өмірге және Венгриялық музыкант ретінде Б. Барток және З. Кодай. Бұл жағдайда тек егер ол тек қана мемлекеттік ведомствоға айналды болса, онда бүгінгі күні объективтік причинам бойынша нақты жағдай жасалмайды.

Сондай-ақ, негативті емес, бұл жалпы білім беру мектебінің балалары үшін өзекті Ресейлік педагогикаға айналды. Осыған байланысты осы мектептің музыкалық школы мен мектебінің өнеріне негізделген жаңадан туындаған ақылға сыйымсыз әсерлері бар, олар жаңа талаптарды, болашақ мемлекет, қоғамдастықтар, әке болуды қажет етеді. Бүгінгі күні кімнен келер болсақ, онда білім алу, тәрбиелеу және тәрбиелеу – бұл ең бастысы, адамзат қоғамына беріледі. Процесс қоғамды дамытуды қорғау және накопленных знаний беруді талап етеді, сондай-ақ олардың өздеріне тиесілі. Осы қатынастардағы дәстүрлі түсініктердің біреуі білім беру сапасы мен өзара қарым-қатынас процестерінің өзара әрекеттесуіне байланысты, олар практикалық және діни тағайындаулардың қайталануына байланысты қайталанбайтын болып табылады. Зерттеудің мазмұны әрқашан адамның моделін насихаттайды – идеалды насителя гнэемой образованности. Мәселе мынада, біздің елімізде білім беруді дамыту процесі белгілі бір кезеңде анықталмаған нақты модельдеу мәселесі мен олардың шешілуіне байланысты. Мұның барлығы білім парадигмаларының атауын алды.

Шығарма үйренуде аппликатураны дұрыс пайдаланудың маңызын еш уақытта естен шығармау керек. Мұғалімнің міндеті-әр оқушының аппликатураны өзі қойып үйренуге жаттықтыру. Нендей шығарма болмасын, ұстаздың жәрдемінсіз-ақ оқушының өзіне ыңғайлы етіп тиісті аппликатураны қоя біуі-оның шығарманы дұрыс ойлауына, саусақтарын дұрыс орналастыруына көп көмегін тигізеді. Музыкалық шығармалардың мазмұнын, көркемдік дәрежесін түсіндіру-оның ішкі сырын көңіл-күйі арқылы сезу, беріле орындау деген сөз. Шығарма мазмұны түсінікті болып, музыкалық образды оқушы санасына ой салғанда ғана, орындаушы шығарманы шын сүйсініп ойнайтын болады. Ондай шығармалар оқушының тек сүйікті шығармасы болуымен бірге, оның музыкалық-орындаушылық шеберлігінің өсуіне, музыкалық сана-сезімінің жетіліп, дамуына зор мүмкіншілік туғызатыны айқын.

Профессионал-домбырашы даярлау міндеті-ұстаздан оған оқып жүрген кезде-ақ жанрда және стильде жазылған музыкалық шығармаларды беруді талап етеді.

Домбыра-қазақтың халық музыка аспабы. Қазақ халқы күйге бай болғандықтан, болашақ домбырашының репертуарында күйлер мол болуы қажет. Ол күйді орындағанда бабына келтіріп тамылжыта, тебірене орындауға міндетті. Әрине, бұған қарап домбырашы репертуарын тек күймен ғана шектеп қоюға болады деген ұғым болмауы керек. Қайта мұғалім оқушысына күймен қоса, халықтың әндері мен билерін, домбыраға лайықталып түсірілген орыстың, Батыс Европа классиктерінің, тағы да басқа халықтардың түрлі мінездегі музыкалық сипаттағы шығармаларын орындауға міндетті.

Көп алдына шығып, жеке өнер көрсету, бір жағынан, оқушының орындау шеберлігіне сын болса, екінші жағынан, оның жауапкершілігін де арттырады. Баланың жеке-даралық ерекшелігі де оның шығармашылық өмірінің осы бір жауапты кезеңінде айқындала түседі. Шәкірттің көп алдына шығып өнер көрсетуіне, концерттік шығармалар алдын-ала жатталып, оларды орындаудың әдіс-амалдары толық меңгеріліп, көркемдік мазмұны айқындалғаннан кейін ғана рұқсат етіледі.

Оқушының концерт қоятын күні шаршамағаны жөн. Сондай-ақ сахнаға шығар алдында оған көп ескертулер жасап, абыржытпау керек. Ондай ескертпелер, әдетте шығарманы өз дәрежесінде орындап шығуға көмектеспеуі былай тұрсын, керісінше кері әсер етуі мүмкін.

Жас музыканттың бойында сахнада ойнауға жеткілікті түрде даярмын деген өзіне-өзі сенімділікті тәрбиелеу-мұғалімнің басты міндетінің бірі.

Шәкірттің көпшілік алдына шығап, өнер көрсетуі тек өзінің орындаушылық шеберлігін арттыру емес, сонымен бірге композиторларды және олардың шығармаларын насихаттау екенін де есте ұстау қажет.