Екі айнымалысы бар сызық теңдеу 6 – сынып

Ақтөбе облысы, Ойыл ауданы, Ш. Берсиев ауылы
Ш.Берсиев атындағы орта мектептің
математика пәнінің мұғалімі
Мамбеталин Жандарбек Танбаевич

Сабақтың тақырыбы: Екі айнымалысы бар сызықтық теңдеу.
Сабақтың мақсаты:
а)Білімділік: Екі айнымалысы бар сызықтық теңдеулердің жалпы түрдегі өрнегін жаза білу. Екі айнымалысы бар сызықтық теңдеулердің шешімдері болатын сандар жұбын жаза білу. Екі айнымалысы бар сызықтық теңдеулердің қасиеттерін білу.
ә) Дамытушылық: Оқушылардың сызықтық теңдеу туралы ұғымдарын дамыту, математика пәніне деген ынталарын арттыру
б) Тәрбиелік: Оқушыларды шапшандылыққа, ұқыптылыққа, өз ісіне деген мұқияттылық пен жауапкершілікке тәрбиелеу
Сабақта қолданылатын көрнекіліктер: кестелер, формулалар жазылған кесінділер, логикалық тапсырмалар.
Сабақтың әдіс-тәсілдері: көрнекіліктерді қолдану, практикалық жаттығу жұмыстарын орындату, диктант өткізу. Әңгімелеу, баяндау, практикалық сабақ.
Сабақтың типі: жаңа сабақ
Сабақ барысы:
Ұйымдастыру кезеңі
Логикалық тапсырма шешу.
Жаңа сабақтың мақсатын хабарлау
Жаңа сабақты түсіндіру.
Жаңа сабақты алғаш бекіту
Математикалық диктант өткізу.
Жаңа сабақты бекіту.
Үйге тапсырма беру.
Сабақты қорытындылау, бағалау.

Оқушыларды түгелдеу, сабаққа дайындығын тексеру.
Логикалық тапсырма.

2 5 7 3 7 9
4 7 5 5 3 1
3 6 ? 4 5 ?

Оқушылар бүгін біз жаңа тақырып, жаңа тарау өтетін боламыз. «Екі айнымалысы бар сызықтық теңдеу» бұл тақырыпты өте отырып сіздер екі айнмалысы бар сызықтық теңдеуді шеше білуге және оның қасиеттерімен таныса отырып есептер шығара білуге үйренеміз
.
Тақырыптың алдын ала тапсырмасында
3х+2у-80 екі айнымалысы бар сызықтық теңдеуді шешу қысқаша келтірілді.

Берілген 6х+4у-120
4у-6х+12
у-1,5х+3
х1 болса, у1,5
х2 болса, у0
х3 болса, у-1,5 осы берілген
сандар жұптары берілген теңдеудің шешімі.
Мысалы, 3х+2у9, 7х-4у8, -х+2у4 теңдеулері -екі айнымалысы бар сызықтық теңдеулер. Бұл теңдеулерді жалпы түрде жазуға болады:
ах+вус
ах+вус түріндегі теңдеулер екі айнымалысы бар сызықтық теңдеулер деп аталады. Мұндағы х пен у -айнымалылар, ал в және с -қандай да бір сандар. Сызықтық теңдеудегі с бос мүше деп аталады.
Шешімдер жиыны бірдей болатын екі айнымалысы бар теңдеулер мәндес теңдеулер деп аталады. Шешімдері болмайтын екі айнымалысы бар теңдеулер де мәндес теңдеулерге жатады.
Екі айнымалысы бар сызықтық теңдеулердің қасиеттері:
1-қасиет.
Теңдеудегі қосылғыштың табасын қарама-қарсы таңбаға өзгертіп, оны теңдеудің бір жағынан екінші жағына көшіргенде берілген теңдеуге мәндес теңдеу шығады.

2-қасиет.
Теңдеудің екі жағын да нөлден өзге бір санға көбейтсек немесе бөлсек, берілген теңдеуге мәндес теңдеу шығады.

Екі айнымалысы бар сызықтық теңдеуді тура теңдікке айналдыратын айнымалылардың мәндерінің жұбы осы теңдеудің шешімі деп аталады.

Жаңа сабақты алғаш бекіту
№1426 оқушылар ауызша жеке жауап береді.
№1427 оқушылар ауызша жеке жауап береді.

І деңгейлік тапсырмалар.
№1428 оқушыларды тақтаға шығарамын.
х-1 және у3; х-8 және у6 мәндер жұптарының қайсысы х+у2 теңдеуінің шешімі болады?

Тексеру:
-1+32; -8+6-2
1) шешім болады 2) шешім болмайды.
Оқушылар тақтада орындайды.

№1430 теңдеудегі у айнымалысын х арқылы өрнектеп, теңдеудің кез келген екі шешімін табыңдар:
1)х+у3 у3-х х1 у2; х2 у1;
2)-2х+у7 у7+2х х1 у9; х2 у11;
жеке жұмыс.

№1432 мына мәндер жұбы шешімі болатындай екі айнымалысы бар бір сызықтық теңдеу құрыңдар:
1)х1 және у4; х+4у0
2)х-2 және у3; -2х+3у0
№1433 жұптық жұмыс
7х+2у14 теңдеуінің шешімдері: (1;у), (2;у), (0;у), у-ті табыңдар.
7•1+2у14; 2у14-7, у7/2 у3,5
7•2+2у14; 2у14-14 у0
7•0+2у14; 2у14, у7

№1434 топтық жұмыс
50х+100у400
50х400-100у х8-2у у1 х6 у2 х4
у3 х2

№1435 топтық жұмыс
7х+35у210
7х210-35у
х30-5у
у1 х25 у2 х20 у3 х15 т.б.

ІІ деңгейлік тапсырмалар. Жеке жұмыс
№1438 төмендегі теңдеулерден шешімі х3, у2 болатындарын теріп жазыңдар:
6•3-2,5•2-13≠0 1/3•3+3,5•2-80
0,3•3-4•2≠10,8 0,6•3-2+0,20
жұптық жұмыс

№1440
теңдеудегі у айнымалысын х арқылы өрнектеп, теңдеудің қандай да бір екі шешімін табыңдар:
у3-3/8х у1,5-5/7х у2-1,4х
у4-2,5х у3-1,75х у1-1/3х
топтық жұмыс.

№1441
1) ах+7у11 теңдеуінің шешімі х-2; у3 болғандағы а-ның мәнін табыңдар.
-2а+7•311 -2а11-21 -2а-10 а5
2) 4х-ву2 х3, у5
4•3-5в2 12-5в2 -5в2-12 -5в-10 в2

Математикалық диктант.
Оқушылар орындарында орындайды.
5х+2у=6 теңдеуінің кез келген 3 шешімін табыңдар.
4x+у-70 теңдеуінің 2 шешімін табыңдар
9x+7у+80 теңдеудің 1 шешімін анықта

Жаңа сабақты бекітуге арналған сұрақтарға қолдын көтеріп жап береді:
1. Екі айнымалысы бар сызықтық теңдеу дегеніміз не?
2. Екі айнымалысы бар сызықтық теңдеулердің қасиеттерін айтып беріңдер.
3. Екі айнымалысы бар сызықтық теңдеудің шешімі дегеніміз не?
4. Екі айнымалысы бар сызықтық теңдеуге мысал келтіріп кез келген 1 шешімін анықта

Үйге тапсырма
№1445, 1446 есептерді шығарып келу.
Сабақты қорытындылау, бағалау.