Электронды оќулыќтарды пайдаланудыњ тиімділігі жєне оќушылардыњ ќ±зырлылыѓын арттыру

Оќытудыњ жања аќпараттыќ- коммуникациялыќ технологияларын мењгеру – ќазіргі заман талабы. ХХІ ѓасыр – аќпараттыќ технология ѓасыры. Ќазіргі ќоѓамдаѓы білім ж‰йесін дамытуда аќпараттыќ – коммуникациялыќ технологиялардыњ мањызы зор. Білім беруді аќпараттандыру жєне пєндерді ѓылыми – технологиялыќ негізде оќыту маќсаттары алѓа ќойылуда. Аќпараттандыру технологиясыныњ дамуы кезењінде осы заманѓа сай білімді, єрі білікті ж±мысшы мамандарын даярлау оќытушыныњ басты міндеті болып табылады. Ќоѓамдаѓы аќпараттандыру процестерініњ ќарќынды дамуы жан-жаќты, жања технологияны мењгерген жеке т±лѓа ќалыптастыруды талап етеді.

Ќазаќстан Республикасыныњ «Білім туралы» Зањыныњ 11 – бабыныњ 9 тармаѓында оќытудыњ жања технологияларын, оныњ ішінде кєсіптік білім беру баѓдарламаларыныњ ќоѓам мен ењбек нарыѓыныњ µзгеріп отыратын ќажеттеріне тез бейімделуіне ыќпал ететін кредиттік, ќашыќтан оќыту, аќпараттыќ-коммуникациялыќ технологияларды енгізу жєне тиімді пайдалану міндеті ќойылѓан. [1]

Ќазіргі білім ж‰йесініњ ерекшілігі – тек біліммен ќаруландырып ќана ќоймай, µздігінен білім алуды дамыта отырып, ‰здіксіз µз бетінше µрлеуіне ќажеттілік тудыру. Бiлiм беру саласында инновациялыќ ‰рдiстi ж‰зеге асыру м±ѓалiмдерден µз мінез – ќ±лыќтарын, ±станымдарын, м‰мкіндіктерін т‰рлендiрудi талап eтедi.

Ќазаќстан Республикасыныњ Президенті Н±рс±лтан Назарбаевтыњ «Болашаќтыњ іргесін бірге ќалаймыз» атты Ќазаќстан халќына Жолдауында «Біз  білім беруді жањѓыртуды  одан  єрі  жалѓастыруѓа тиіспіз. Б‰гінде мектептерді компьютерлендіру толыќтай аяќталды. Орта білім берудіњ 12 жылдыќ моделі енгізілуде. «¤мір бойы білім алу» єрбір ќа­заќ­стандыќтыњ жеке кредосына айналуы тиіс» делінген. [2]

Ал Ќазаќстан Республикасы Президентініњ 2010 жылѓы 7 желтоќсандаѓы №1118 Жарлыѓымен Ќазаќстан Республикасындаѓы білім беруді дамытудыњ  2011-2020 жылдарѓа арналѓан мемлекеттік баѓдарламасы ќабылданды. Баѓдарламада «Е-learning» электронды оќыту ж‰йесі бойынша білім беру сапасын жєне басќару тиімділігін арттыру ‰шін оќу процесін автоматтандыру, педагогтар мен оќушыларды ењ жаќсы білім беру ресурстарына жєне технологияларына тењ ќол жеткізуін ќамтамасыз ету маќсаты атап кµрсетілді. [3]

Дамыѓан елдердегі білім беру ж‰йесінде ерекше мањызды мєселелердіњ бірі – оќытуды аќпараттандыру, яѓни оќу ‰рдісінде аќпараттыќ – коммуникациялыќ технологияларды пайдалану. Ќазіргі тањда елімізде білім беру ж‰йесінде жањашылдыќ ќатарына аќпараттыќ кењістікті ќ‰ру енгізілді. Аќпараттандыру жаѓдайында оќушылар мењгеруге тиісті білім, білік, даѓдыныњ кµлемі к‰ннен к‰нге артып, мазм±ны µзгеріп отыр. Білім беру саласында аќпараттыќ – коммуникациялыќ технологияларды пайдалану арќылы білімніњ сапасын арттыру, білім беру ‰рдісін модернизациялаудыњ тиімді тєсілдері пайдаланылуда жєне одан єрі жетілдірілуде.

Физика сабаѓында аќпараттыќ технологияларды пайдалану арќылы оќушылардыњ аќпараттыќ ќ±зіреттілігін ќалыптастыру атты баяндамамда ќазіргі заман талабына сай  аќпараттыќ технологияларды, электрондыќ оќулыќтарды жєне Интернет ресурстарды пайдалану оќушыныњ білім беру ‰рдісінде шыѓармашылыќ ќабілетін дамытуѓа м‰мкіндік беретіндігі  туралы баяндалады.

Оќушылардыњ аќпараттыќ ќ±зырлылыѓы мен аќпараттыќ мєдениетiн ќалыпастыру ќазiргi тањда ‰здiксiз педагогикалыќ бiлiм беру ж‰йесiндегi ењ кµкейтестi мєселелердiњ бiрiне айналып отыр.

Физика сабаќтарында аќпараттыќ  – коммуникациялыќ технологияларды пайдаланудыњ тиімділігі:

Оќытушы сабаѓында аќпараттыќ – коммуникациялыќ технологияларды пайдалану арќылы оныњ тиімділігін ж‰йелі т‰рде кµрсете біледі. Аќпараттыќ  – коммуникациялыќ технологияны пайдалану оќытудыњ тиімді єдістерініњ бірі деп ойлаймын.

Физикалыќ процестер мен ќ±былыстарды модельдеу оќу процесін дамыту мен жетілдірудіњ болашаѓы болып табылады, єсіресе оќушылардыњ шыѓармашылыќ белсенділігін арттыруда, зерттеу ж±мыстарын дамытудаѓы ролі ерекше. Физикалыќ эксперименттерді модельдеу – оќытушыѓа  сабаќта физикалыќ ±ѓымдардыњ маѓынасын терењірек ашуѓа, оќушыларды физиканыњ ќазіргі эксперименттік базасымен таныстыруѓа, физикалыќ ќ±былыстармен  зерттеу єдістерін толыќ т‰сіндіруге м‰мкіндік береді.

Электрондыќ оќулыќтыњ тиімділігі зор. Электрондыќ оќу ќ±ралы – б±л оќу курсыныњ ењ мањызды  бµлімдерін, сонымен бірге есептер жинаѓы, аныќтамалар, энциклопедиялар, карталар, атластар, оќу эксперименттерін ж‰ргізу н±сќаулары, практикумѓа, курстыќ жєне дипломдыќ жобаларѓа н±сќау жєне т.б. білім беруді басќаратын мемлекеттік органдар таѓайындаѓан арнайы статусы бар берілген т‰рдегі баспаларды ќамтитын электрондыќ оќу басылымы.

Оќытушы ‰шін  электрондыќ оќулыќ – б±л к‰нбе – к‰н дамытылып отыратын ашыќ т‰рдегі єдістемелік ж‰йе, оны єрбір оќытушы µз педагогикалыќ тєжірибесіндегі материалдармен толыќтыра отырып, єрі ќарай жетілдіре алады. Электрондыќ оќулыќ арќылы ‰й тапсырмасын, жања сабаќты т‰сіндіруге жєне тест тапсырмаларын орындауѓа болады.

Ќазіргі тањда мен µз тєжірибемде оќушыларѓа физика сабаѓында электрондыќ оќулыќты пайдаланып келемін.  Онда єр тарауда таќырыптыњ мазм±ны, зањдары мен аныќтамалары, т‰сініктеме сµздігі мен ќазаќша – орысша сµздік, кестелер, ѓалымдардыњ µмірбаяндары,  жаттыѓулар мен есептер, баќылау ж±мыстары ќамтылѓан. Тараудаѓы оќу материалдары бойынша  берілген анимациялыќ тєжірибелер оќушыларѓа физикалыќ ќ±былыстарды  кµрсете отырып,  т‰сіндіруге ыњѓайлы.

Сонымен ќатар таќырыпты ќорытындылау ‰шін тест с±раќтары берілген. Б±л тест с±раќтарыныњ  нєтижесі єр оќушыѓа жауап беру дењгейіне ќарай пайыздыќ кµрсеткішпен баѓаланып беріледі. Б±л єдіс оќушыныњ білімін кµтеруге, сабаќќа ынтасын ќалыптастыруѓа оњ єсер ететіндігі сµзсіз.

Электрондыќ оќулыќтар мен компьютерлік оќу-єдістемелік ќ±ралдарды µз дєрежесінде ќолдануды ‰йренген оќушылар зерттеуге ќ±штар, µзі белсенді жеке ж±мыс істей алады. Оќытушыныњ ж±мысын жењілдетіп, оќушыны жалќаулыќтан ќ±тќарады.

Электрондыќ оќулыќтыњ баѓалыќ – нєтижелік бµлігі тесттер арќылы ж‰зеге асады. Тест с±раќтарына жауап бергеннен кейін оќушы диаграмма т‰рінде µзініњ білім дењгейін кµре алады. Оќытудыњ компьютерлік технологиясыныњ оќу ‰рдісінде  кењінен енуі оќушылардыњ µзіндік жєне шыѓармашылыќ белсенділігін дамыта отырып, электрондыќ оќулыќ кµмегімен олардыњ µзіндік ж±мыс т‰рлерін орындауѓа баулиды.

Оќушы т±лѓасыныњ  дамуына ыќпал жасайтын  электрондыќ оќулыќпен сабаќтар ж‰ргізудіњ негізгі міндеттері оќушылардыњ базалыќ білім, ептілік, даѓдыларын игеру ж‰йесін жетілдіру, оќыту ‰рдісінде теориялыќ жєне µнімділік ой ќ±растыру єрекеттері арќылы танымдыќ ќабілеттерін белсендіру, танымдыќ ќызыѓулары арќылы оќуѓа деген мотивациясын дамыту, оќу материалын игеруде жєне оќу іс-єрекеттерінде жете ±ѓынуѓа талпындыру, µзіндік ж±мыстарыныњ ізденісті-зерттеу т‰рлерін ±йымдастыру, оќу ‰рдісінде компьютерлік технологияларды ќолдану, єр т‰рлі шапшањдыќпен жєне єр т‰рлі кµлемді оќу материалын игерудіњ м‰мкіншілігін ашу. Осы міндеттер негізінде дєст‰рлі білім беру ж‰йесінде де оќушы дамуына жєрдемдесетін оќу тобында оќытушылар мен оќушылардыњ к‰ш-жігерлерін біріктіретін оњтайлы жаѓдай тудыратын тілектестік ж±мыс жаѓдайын ќалыптастыру, оќушы мен м±ѓалімніњ ќарым-ќатынасы єрекеттестік ±станымы мен жеке т±лѓалыќ т‰сінісушілік негізінде іске асырылуы, шыѓармашылыќ м‰мкіншілігін тудырып, ќабілеттерініњ жан-жаќты дамуына ынталандыруды кµздеген єр т‰рлі єдіс-тєсілдерініњ кењ ќолданылуы (диалог-сабаќтар, есеп талдау, єр т‰рлі тєсілмен шыѓару, кері есеп ќ±растыру, есепті тексеру, пікірталас, іскерлік ойын сабаќтары, т.б), балалардыњ эмоционалды-сезімділік жєне абстрактілі,ќисынды ой ќ±растыруын дамытуѓа ыќпал етілуі, танымдыќ ќызыѓуын арттырып жєне білім алу нєтижелерін ж‰йелі талдаудан µткізіп баѓалау,  µздерініњ жетістіктерін µздеріне талдатып, µзіндік баѓалау єрекеттерініњ ±йымдастырылуы сияќты ерекшеліктері де бар.

Электрондыќ оќулыќ пєн оќытушылары ‰шін  б±л к‰нделікті дамытылып отыратын ашыќ т‰рдегі єдістемелік ж‰йе, оны сабаќта ќолдану оќытушыныњ шыѓармашылыќпен ж±мыс жасауына, белсенділігін арттыруына мол м‰мкіндік береді.

Білім беру ±йымдарыныњ даму болашаѓы ќоѓамныњ даму ‰рдісімен ‰немі µсіп отыратын аќпарат кµлемініњ єрт‰рлі тегімен аныќталады. Оќушыларѓа білім беруде жања оќыту технологияларын ќолдану, инновациялыќ баѓытта ж±мыс жасау заман талабына сай  талап етілуде. Оќу процесінде оќытудыњ аќпараттыќ – коммуникациялыќ технологияларын тиімді пайдалану  жєне ќолдану айтарлыќтай оњ тєжірибе беріп отыр. Атап айтсаќ, оќушылардыњ µз бетімен ізденісі, пєнге деген ќызыѓушылыѓын арттырып, шыѓармашылыѓын дамытуѓа, оќу ќызметініњ мєдениетін ќалыптастыруѓа, дербес ж±мыстарын ±йымдастыруѓа ерекше ќолайлы жаѓдай туѓызып отыр.

Сонымен ќатар электрондыќ оќулыќтарды сабаќта пайдалану кезінде оќушылар б±рын алѓан білімдерін кењейтіп, µз бетімен шыѓармашылыќ тапсырмалар орындайды. Єрбір оќушы тањдалѓан таќырып бойынша тапсырмалар мен тарау бойынша тест ж±мыстарын орындап, анимациялыќ практика тапсырмаларымен ж±мыс жасауѓа даѓдыланады. Электрондыќ оќулыќ арќылы т‰рлі суреттер, видеокµріністер, дыбыс жєне музыка тыњдатып кµрсетуге болады. Б±л, єрине  м±ѓалімніњ таќтаѓа жазып т‰сіндіргенінен єлдеќайда тиімді, єрі єсерлі. Мењгерілуі ќиын сабаќтарды компьютердіњ кµмегімен оќушыларѓа ±ѓындырса, жања таќырыпќа деген баланыњ ќ±штарлыѓы оянады деп есептеймін. Осылайша оќыту ќ±ралдарыныњ бірі – электрондыќ оќулыќ. Ол оќушыларды даралай оќытуда жања аќпараттарды жеткізуге, сондай-аќ игерілген білім мен біліктерді тестік баќылауѓа арналѓан баѓдарламалыќ ќ±рал.

Білім – болашаќ баѓдары, кез-келген маман даярлайтын оќу орынныњ басты міндеттерініњ бірі – жеке т±лѓаныњ ќ±зіреттілігін дамыту. Ќ±зірет – оќушыныњ жеке жєне ќоѓам талаптарын ќанаѓаттандыру  маќсатындаѓы табысты іс-єрекетіне ќажетті білім дайындыѓына єлеуметтік тапсырыс. Ќ±зыреттілік – оќушыныњ єрекет тєсілдерін жан-жаќты игеруінен кµрінетін білім нєтижесі. Аќпараттыќ ќ±зыреттілік – б±л жеке т±лѓаныњ єрт‰рлі аќпаратты ќабылдау, табу, саќтау, оны ж‰зеге асыру жєнеаќпараттыќ – коммуникациялыќ технологияныњ м‰мкіндіктерін жан-жаќты ќолдану ќабілеті. Оќушылардыњ т‰пкілікті ќ±зіреттіліктері – білім берудіњ жања  нєтижелер. Ќ±зіреттілікті оќушыныњ пєн бойынша игерген білім, білігініњ жинаѓы деп ќабылдауѓа келмейді. Ол – оќу нєтижесінде µзгермелі жаѓдайда мењгерген білім, білік, даѓдыны тєжірибеде ќолдана алу ќабілеті болып табылатын жања сапа.

Аќпараттыќ ќ±зіреттілікті ќалыптастырудыњ басты маќсаты – оќушыларды аќпаратты беру, т‰рлендіру жєне оны ќолдану білімдерімен ќаруландыру, олардыњ компьютерлік технологияны µз ќызметтеріне  еркін, тиімді пайдалана алу ќабілеттерін ќалыптастыру.

Пєн оќытушылары  білім беру ж‰йесін аќпараттандыруды дамыту баѓытында кєсіптік лицейдіњ оќу – тєрбие ‰рдісін аќпараттандыру мен барлыќ пєндерге  аќпараттыќ – коммуникациялыќ технологияныњ м‰мкіндіктерін  пайдалану жєне µз пєнін оќытудыњ сапасын арттыру жаѓдайында олардыњ аќпараттыќ ќ±зырлылыѓы ќалыптасќан т±лѓа болуы ќажет.

Басќаша айтќанда, б±л кењістікке ењ алѓаш еніп, оны ж‰йелі жєне кєсіби баѓытта енуін ќамтамасыз ететін м±ѓалім. Б‰гінгі к‰ні аќпараттар аѓымы µте кµп. Аќпараттыќ ортада ж±мыс жасау ‰шін кез келген педагог µз ойын ж‰йелі т‰рде  жеткізе алатындай, коммуникативті жєне аќпараттыќ мєдениеті дамыѓан, интерактивтік таќтаны пайдалана алатын, Он-лайн режимінде ж±мыс жасау єдістерін мењгерген м±ѓалім болуы тиіс.

Кєсіптік білім беруде аќпараттыќ технологияларды пайдалану мен оќушылардыњ аќпараттыќ ќ±зіреттілігін ќалыптастыру атты баяндамамды ќорытындылай келе тµмендегідей ±сыныстарѓа тоќталамын:

•         кєсіптік білім беретін оќу орындарын ќазіргі заманѓа сай жања аќпараттыќ ќ±рал – жабдыќтармен жабдыќтау, интерактивті таќталар мен мультимедиялыќ кабинеттермен  жєне арнаулы пєндер бойынша электрондыќ оќулыќтармен ќамтамасыз ету;

•         кєсіптік білім саласында оќытудыњ жања аќпараттыќ технологияларын пайдалану бойынша білім жетілдіру курстарын жиі ±йымдастыру;

Аќпараттыќ ќ±зіреттілікті ќалыптастырудан к‰тілетін нєтиже жања заманѓа сай аќпараттыќ мєдениеті мен ќ±зіреттілігі ќалыптасќан, теориялыќ білімдерін іс ж‰зінде ќолдана алатын, информатика пєнін басќа пєндермен байланыстыра алатын жеке т±лѓа ќалыптастыру.

«Ќазіргі заманда болашаќ ж±мысшы мамандарды аќпараттыќ технологиямен байланысты єлемдік стандартќа сай м‰дделі жања білім беру µте ќажет» деп, Елбасы атап кµрсеткендей жас ±рпаќќа білім беру жолында аќпараттыќ технологияны оќу ‰рдісінде оњтайландыру мен тиімділігін арттырудыњ мањызы зор.

Білім беру ж‰йесін аќпараттандыру  мен аќпараттыќ – коммуникациялыќ технологияны оќу – тєрбие ‰рдісінде пайдалану оќушыныњ µз мамандыѓына ќызыѓушылыѓы мен мамандыќ сапасын арттырып, шыѓармашылыќ шабытын шыњдап, ѓылыми кµзќарасын ќалыптастырып, ењбек нарыѓындаѓы бєсекеге ќабілетті мамандар даярлауда ќоѓамныњ даму жолдарын аныќтайтыны сµзсіз.

1.       Ќазаќстан Республикасыныњ «Білім туралы» Зањы

2.       “Болашаќтыњ іргесін бірге ќалаймыз”  Н.Є.Назарбаевтыњ Ќазаќстан халќына Жолдауы, 2011 жыл

3.       Ќазаќстан Республикасы білім беруді дамытудыњ 2011-2020 жылдарѓа арналѓан мемлекеттік баѓдарламасы

4.       “Информатика негіздері” журналы №1, 2010 жыл

5.       «Физика жєне астрономия» журналы №4, 2007 жыл

6.       «Физика» журналы №6, 2006 жыл