Физикадан ашық сабақ
Мањѓыстау облыстыќ медицина колледжі
Оќытушы: Берсиева Мейірім Ерболысќызы
Сабаќтын жоспары
/теориялыќ/
Таќырыбы________§ 4.10 Конденсатор. Жазыќ конденсатордыњ электр сыйымдылыѓы__§ 4.11 Электр µрiсiнiњ энергиясы. Конденсаторды тiзбектей жєне параллель жалѓау_________________________________________
Сабаќтыњ т‰рі_____аралас сабаќ__/саяхат сабаќ/______________________________
Сабаќтыњ єдісі__т‰сіндірмелі –иллюстративтік, ойын, с±раќ-жауап______
Сабаќтыњ ±заќтыѓы____90 мин_____________________________________
Сабаќтыњ кµрнектілігі_____электронды оќулыќ, слайдтар, ‰лестрмелі материалдар
Сабаќтыњ маќсаты____Конденсатор аныќтамасын, т‰рлерін, жазыќ конденсатордыњ электр сыйымдылыѓын, электр µрiсiнiњ энергиясын, конденсаторды тiзбектей жєне параллель жалѓау_тєсілдерін интерактивті оќыту тєсілдері арќылы мењгерту.
Сабаќтыњ тєрбиелік маќсаты_____±жымда µз ойын ашыќ айтуѓа, ±ќыптылыќќа, жауапкершілікке тєрбиелеу
Сабаќтыњ дамытушылыќ маќсаты_интелектуалдыќ, логикалыќ ќабілеттерін дамыту, физикалыќ ќ±былыстарды ойша тєжірибе жасау арќылы ќабылдау даѓдыларын ќалыптастыру
Сабаќтыњ хронокартасы
I. ¦йымдастыру кезењі__ /8 мин/
II. Ќайталау кезењі /15 мин/
III. Жања таќырыпты т‰сіндіру /35 мин/
IV. Сабаќтыњ пысыќтау кезењі /20 мин/
V. Сабаќты ќорытындылау кезењі: /12 мин/
1. ‡йге тапсырма /5мин/
2. Баѓалау. /7 мин/
Сабаќтыњ ќ±рылымы
Саяхат сабаќ
I. ¦йымдастыру кезењі
II. II. Ќайталау кезењі //
1. Кассадан билет алу
2.Самолетте
III. Жања таќырыпты т‰сіндіру Жања ќаламен танысу
IV. Сабаќтыњ пысыќтау кезењі
1. Т‰скі ас
2. «Лото» ойыны
V. Сабаќты ќорытындылау кезењі:
1. ‡йге тапсырма
2. Баѓалау..
Сабаќтыњ барысы
I. ¦йымдастыру кезењі__Оќушылармен амандасу.Аудитория тазалыѓы мен оќушылар ќатысын тексеру. Сабаќтыњ маќсатын айќындап, ќ±рылымын хабарлау.__
II. Ќайталау кезењі ‡й тапсырмасы бойынша мењгерген білімдерін тексеру
– Ќ±рметті жолаушылар, № 1 кассадан «Конденсатор» ќаласына билет алуларыњызѓа болады. Єр топќа бір билет. Єр билеттіњ ќ±ны бір с±раќ – 10 балл
1. ‰лестірмелі материал-билеттер
-Ќ±рметті жолаушылар, сµзж±мбаќ, ребус шешіп уаќыттарыњызды ќызыќты µткізіњіз!
2. сµзж±мбаќ, ребус. ‡йге берілген тапсырмаларын µзара топ бойынша алмастырып шешеді.сµзж±мбаќ -10 балл, ребус – 10балл.
III. Жања таќырыпты т‰сіндіру
–Ќ±рметті жолаушылар жања ќаланы тамашалауѓа шаќырамын.
Электронды оќулыќтан____§ 4.10, § 4.11 таќырыптарды т‰сіндіру. (Дєріс, конспектілеу)
IV. Сабаќтыњ пысыќтау кезењі Жања таќырып бойынша мењгерген білімдерін тексеру. –Жолаушылар ќаланы аралап шаршаѓан болсањыздар, т‰скі аспен тамаќтанып алайыќ.
1. Слайд арќылы сілтемелі с±раќтарѓа жауап. Д±рыс жауап берілген соњ экранда таѓамныњ суреті пайда болады. Д±рыс жауап- 10балл.
-Ќ±рметті жолаушылар барлыѓыњызды, лото ойынын ойнауѓа шаќырамын.
2. «Лото» ойыны. Лотолары бар ќапшыќтан 10,20,30,40,50 баллдары бар лотоларды тањдап с±раќтарѓа жауап береді.
V. Сабаќты ќорытындылау кезењі:
1. ‡йге тапсырма ____§ 4.10, § 4.11 параграфтарын ауызша оќу, таќырыпта кездесетін формулаларды есеп дєптерлеріне жазу, анаграмма жасау, « синквейн» єдісі арќылы конденсатор сµзін талдау
Баѓалау. Баѓалау параѓы арќылы жеке оќушыларды жєне топты баѓалау.Оќушылар баѓалау параќтарына кезењдер бойынша алѓан баллдарын жазады, ќорытынды баѓаны оќытушы ќояды.
‡лестірмелі материал
Билеттегі с±раќтар
1. Эквипотенциал бет, эквипотенциал беттер дегеніміз не?
2. Эквипотенциал бет бойымен зарядтыњ орын ауыстыруы кезіндегі µрістіњ ж±мысы неге тењ?
3. Электр сыйымдылыѓы деген не? ¤лшем бірлігін ата.
4. Дараланѓан µткізгіштіњ электр сыйымдылыѓы ќалай аныќталады?
Жауаптар:
1. Эквипотенциал бет деп потенциалдары тењ геометриялыќ н‰ктелер орнын айтады.Эквипотенциал беттер деп к‰ш сызыќтары арќылы µрістіњ кењістікте таралуын айтады.
2. Эквипотенциал бет бойымен зарядтыњ орын ауыстыруы кезіндегі µрістіњ ж±мысы нµлге тењ, яѓни ж±мыс атќарылмайды.
3. Электр сыйымдылыѓы дегеніміз екі µткізгіштіњ электр зарядын ±стап ќалу ќабілетін сипаттайтын шама. ¤лшем бірлігі 1 кл/ 1 В= 1 Фарад.
4. Дараланѓан µткізгіштіњ электр сыйымдылыѓы деп, µткізгіш потенциалы шексіз ќашыќтыќта нолге тењ деп жорамалдаѓанда, б±л µткізгіштіњ зарядыныњ потенциалѓа ќатынасына тењ.
Слайд арќылы берілетін с±раќтар:
/т‰скі ас/
Ѓалым туралы не білесіњ?
1. Кулон
2. Максвелл
3. Фарадей
4. Ом
Жауаптары
1. Кулон – электростатиканыњ негізгі зањын ашты.
2. Максвелл – электромагниттік µрістіњ динамикалыќ теориясын ±сынды.
3. Фарадей – Фарадей зањын, яѓни электролиз зањын ашты
4. Ом – электр ќозѓаушы к‰ш ±ѓымын енгізді, Ом зањын ашты.
/лото/
1. Конденсатордыњ неше т‰рі бар?
2. Конденсатор дегеніміз не?
3. Конденсатордыњ орамдары дегеніміз не?
4. Жазыќ конденсатор дегеніміз не?
5. Конденсатор пластиналарыныњ зарядтары ќандай болады?
6. Зарядталѓан конденсатор энергиясы ќалай аныќталады?
7. Заряд шамасы 1,6*10-9Кл болатын, сыйымдылыѓы 12*1012 Ф конденсатор энергиясы нешеге тењ?
8. Заряд шамасы 2,2*10-9Кл болатын, кернеуі 220 В болатын екі µткізгіштіњ электр сыйымдылыѓы нешеге тењ?
Жауаптар:
1. Конденсатордыњ 3 т‰рі бар: жазыќ, цилиндрлік, сфералыќ
2. Конденсатор дегеніміз диэлектриктіњ ж±ќа ќабатымен бµлінген екі µткігзіштен т±ратын ж‰йе.
3. Конденсатордыњ орамдары дегеніміз пластиналар немесе µткізтердіњ орналасуы.
4. Жазыќ конденсатор дегеніміз екі параллель пластинадан т±ратын µткізгіштер ж‰йесі
5. Конденсатор пластиналарыныњ зарядтарыєр аттас болады?
6. Зарядталѓан конденсатор энергиясы зарядтыњ квадрат шамасына тура, конденсатор сыйымдылыѓына кері пропорционал болады.
7. Заряд шамасы 1,6*10-9Кл болатын, сыйымдылыѓы 12*1012 Ф конденсатор энергиясы 0,1*10-30Дж
8. Заряд шамасы 2,2*10-9Кл болатын, кернеуі 220 В болатын екі µткізгіштіњ электр сыйымдылыѓы 0,01 *10-9 Ф тењ
|
§ 4.10 Конденсатор. Жазыќ конденсатордыњ электр сыйымдылыѓы
Конденсатор деп диэлектриктердiњ ж±ќа ќабатымен бµлiнген модульдары бойынша тењ єр аттас зарядталѓан зарядтардыњ екi µткiзгiштен т±ратын ж‰йесiн айтады.
Б±л жаѓдайда конденсатордыњ орамдары деп аталатын µткiзгiштердiњ формасымен бiр-бiрiне ќатысты орналасуы олардыњ тудыратын электр µрiсi кењiстiктiњ шектеулi аймаѓына баѓытталатындай болуы керек.
Конденсаторлар жазыќ, сфералыќ жєне цилиндрлiк деп ажыратылады.
Конденсатордыњ электр сыйымдылыѓы жоѓарыда кµрсетiлген формуладаѓыдай екi µткiзгiштiњ электр сыйымдылыѓынан есептеледi:
Жазыќ конденсатор бiр-бiрiнен аз араќашыќтыќта орналасќан бiрдей екi параллель пластинадан т±рады. Жазыќ конденсатордыњ электр сыйымдылыѓы мынаѓан тењ:
(4.16)
м±нда S – єр пластинаныњ ауданы, d – пластиналар арасындаѓы араќашыќтыќ.
§ 4.11 Электр µрiсiнiњ энергиясы. Конденсаторды тiзбектей жєне параллель жалѓау
Зарядталѓан конденсатор энергиясы мына формуламен аныќталады:
(4.17)
м±нда q – конденсатор орамыныњ заряды, U – орамдар арасындаѓы потенциалдар айырымы.
Зарядталѓан конденсатордыњ энергиясы деп олардыњ электр µрiсiн жасайтын энергияны айтады.
Электр µрiсiнiњ энергиясы µрiстiњ негiзгi сипаттамасы – кернеулiк арќылы µрнектеледi:
(4.18)
м±нда – электр т±раќтысы.
Берiлген кернеуде ќажеттi сыйымдылыќты алу ‰шiн конденсаторды батареяѓа жалѓайды.
Сыйымдылыќтары конденсаторларды параллель жалѓаѓанда (4.19 – сурет) батареяныњ ќорытќы электр сыйымдылыѓы мына формуламен есептеледi:
, (4.19)
б±л жаѓдайда конденсаторлар орамдары арасындаѓы потенциалдар айырымы бiрдей.
Конденсаторларды тiзбектей жалѓаѓанда (4.20 – сурет) батареяныњ сыйымдылыѓы келесi формуламен аныќталады:
(4.20)
б±л кезде конденсаторлардыњ заряды тењ. Б±л жаѓдайда ќорытќы сыйымдылыќ батареяѓа кiретiн кез-келген конденсатордыњ ењ кiшi сыйымдылыѓынан кiшi болады.
|
Баѓалау параѓы
1 топ
|
№
|
Оќушыныњ аты-жµні
|
‡й тапсырмасы
|
Жања таќырыпты пысыќтау
|
Жеке оќушы ќорытындысы
|
||
|
Билет алу
|
Самолетте
|
Т‰скі ас
|
Лото ойыны
|
|||
|
1.
|
|
|
|
|
|
|
|
2.
|
|
|
|
|
|
|
|
3.
|
|
|
|
|
|
|
|
4.
|
|
|
|
|
|
|
|
5.
|
|
|
|
|
|
|
|
6.
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Топ ќорытындысы
|
|
|
|
|
|
Баѓалау параѓы
2 топ
|
№
|
Оќушыныњ аты-жµні
|
‡й тапсырмасы
|
Жања таќырыпты пысыќтау
|
Жеке оќушы ќорытындысы
|
||
|
Билет алу
|
Самолетте
|
Т‰скі ас
|
Лото ойыны
|
|||
|
1.
|
|
|
|
|
|
|
|
2.
|
|
|
|
|
|
|
|
3.
|
|
|
|
|
|
|
|
4.
|
|
|
|
|
|
|
|
5.
|
|
|
|
|
|
|
|
6.
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Топ ќорытындысы
|
|
|
|
|
|
Баѓалау параѓы
3 топ
|
№
|
Оќушыныњ аты-жµні
|
‡й тапсырмасы
|
Жања таќырыпты пысыќтау
|
Жеке оќушы ќорытындысы
|
||
|
Билет алу
|
Самолетте
|
Т‰скі ас
|
Лото ойыны
|
|||
|
1.
|
|
|
|
|
|
|
|
2.
|
|
|
|
|
|
|
|
3.
|
|
|
|
|
|
|
|
4.
|
|
|
|
|
|
|
|
5.
|
|
|
|
|
|
|
|
6.
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Топ ќорытындысы
|
|
|
|
|
|
Баѓалау параѓы
4 топ
|
№
|
Оќушыныњ аты-жµні
|
‡й тапсырмасы
|
Жања таќырыпты пысыќтау
|
Жеке оќушы ќорытындысы
|
||
|
Билет алу
|
Самолетте
|
Т‰скі ас
|
Лото ойыны
|
|||
|
1.
|
|
|
|
|
|
|
|
2.
|
|
|
|
|
|
|
|
3.
|
|
|
|
|
|
|
|
4.
|
|
|
|
|
|
|
|
5.
|
|
|
|
|
|
|
|
6.
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Топ ќорытындысы
|
|
|
|
|
|
Конденсаторлар
Цилиндрлік Жазыќ конденсаторлар Сфералыќ
Конденсаторды параллель жєне тізбектей жалѓау