Жарықтың шағылу, сыну заңдары
Қызылорда облысы, Сырдария ауданы, Тереңөзек кенті
№10 кәсіптік лицейдің физика пәні мұғалімі
Жұмабаева Марина Әбдірқызы
Сабақтың тақырыбы: Жарықтың шағылу, сыну заңдары
Сабақтың мақсаты:
а) Білімдік: Оқушылардың тақырып бойынша білімдерін жинақтау. Есеп шығаруда білім мен білік дағдыларын жетілдіру.
ә) Дамытушылық: Ой-өрісі мен танымдық қабілеттерін дамыту.
б) Тәрбиелік: Өз ойын еркін жеткізе білу бағдыларын қалыптастыру, пәнге деген қызығушылығын арттыру.
Сабақтың түрі: Аралас сабақ
Сабақтың әдісі: Кубизм әдісі, ассоциация әдісі, топпен жұмыс, сұрақ-жауап.
Сабақтың көрнекілігі: Сызба-нұсқалар, карточкалар, стакан суы бар, карандаш, калькулятор.
Пәнаралық байланыс: Математика, география, тарих,химия пәндері.
Сабақ барысы
- Ұйымдастыру.
Оқушыларды түгелдеу, сабаққа дайындалу.
- Үй тапсырмасы
Жарық жылдамдығы тақырыбы бойынша үй тапсырмасын сұрау.
Кубизм әдісін пайдаланып үй тапсырмасы сұралад ы. Кубиктің алты жағына алты сұрақ немесе тапсырма жазылады. Оқушы жауап береді, тапсырманы орындайды.
1-сұрақ.
Жарық дегеніміз не?
Жарық дегеніміз табиғаты ерекше бөлшектер ағыны немесе фотондар деп атайды.
2-сұрақ.
Жарықтың маңызы ассоциация құру.
Медицинаға
Техникаға Адамзатқа
Табиғатқа
3-сұрақ
Жарық жылдамдығы туралы түсінік беру.
4-сұрақ
Жарық жылдамдығының өлшеудің тәсілдерін көрсет
5-сұрақ
Жарық жылдамдығының астрономиялық тәсілі
6-сұрақ
Жарық жылдамдығының лабораториялық әдісі
Жаңа сабақ
Жарықтың шоғылу, сыну заңдары
Жоспар
- Жарық толқындары
- Жарықтың шоғылу заңы
- Жарықтың сыну заңы
1. Жарық бөлшектері– бұл фотондар бүлар денелерге түсіп, заттың бөлшектерімен әсерлеседі, яғни жарықтың әсерінен денелер қызады. Маталардың бояуы оңады, фототопластинкалар қараяды.
Мысалы: Күннің жарығы барлық денелерге әсер етеді.
Ваккумдегі жарық жылдамдығы дүниедегі ешбір дененің жылдамдығының артық бола алмайды. Яғни 3·108 м/с.Мұны есте сақтау керек.
Заттарда жарық жылдамдыығы ваккумге қарағанда аз, мысалы ауада жарық жылдамдығы 299711 км/с, суда 225000 км/с, шыныда- 200000 км/с.
Электртогы
Жылу Энергия
Сәуле
Толқын
2. Шағылу заңы.
Жарықтың шоғылу және сыну заңдарын алғаш рет Христиан Гюйгенс ұсынған.
Оның принципі бойынша екі ортаның шекара бетінен шағылған сәуленің бағынатын заңын қорытып шығарған. Түскен сәуле мен шағылдырушы бетке түсу нүктесінде жүргізілген 2-бұрышы деп аталады.
Түскен сәуле, шағылған сәуле және түсу нүктесіне тұрғызылған бір жазықтықта жатады.
Шағылу бұрышы түсу бұрышына тең болады.
- 3. Сыну заңы.
Сыну құбылысы қалай болады. Егер стаканға су құйып, қарандаш салсақ, бүйіріне қарасақ бір бөлігі әрігерек жылжып кететін сияқты. Сұрақ, бұл неліктен олай болады?
Жарық бір ортадан екінші ортаға өткенде оның жылдамдығына байланысты.
– түсу – сыну
бұрышы бұрышы
Екі ортаны бөлетін шекара арқылы өткенде таралу бағытының өзгеруі жарықтың сынуы деп атайды.
n-тұрақты шама сыну көрсеткіші
с- жарық жылдамдығының ауадағы
-жер ортадағы жылдамдығы
Мына кестеде кейбір заттардың ауаға қатысты сыну көрсеткіштерінің мәндері келтірілген.
Бекіту.
Оқушыларға карточкалар беріп жауап алу.
Ия жоқ әдісімен сұрақтар беру.
- Шағылу заңын ұсынған ғалым Гюйгенс па? (ия)
- бұрышы- түсу бұрышы ма? (ия)
- Жарықтың сынуы судың көлеміне байланысты ма? (жоқ)
- бұрышы- түсу, бұрышы шоғылу бұрышына тең ба? (ия)
- Егер =450 болса, онда
- -бұрышы =500 болса (жоқ)
- МN- түзуді сумен ауа арасындағы шекара ма (ия)
- Судың сыну көрсеткіші 2-ге тең ба? (жоқ)
- – жарық сол ортадағы жылдамдығы ма? (ия)
- АА1– түзуі, шағылған сәуле ма? (жоқ)
- Жарық жылдамдығының мәні 300000000 м/с па? (ия)
1. Сұрақ Күн көкжиектен батқанда неге бірден қараңғы түспейді?
Жарықтың шағылуымен түсіндіріледі.
Күн көкжиекке батқанда атмосфераның беткі қабатын жарықтандырады, ал күн сәулелері сол қабаттан шағылып, жер бетіне түседі.
2. Көз әйнекті сүрту үшін неге оны дымқылдайды.
Үй тапсырмасы
§41, §42 100 бет-150 бетке дейін
111 бет 5 жаттығу №1 есебі
Пайдаланылған әдебиеттер
1. Физика 11 кл.
2. Физика есептер жинағы
«Сыр мектебі»- газеті