Без рубрики

Темір және оның маңызды қосылыстары

№ 34 Лингвистикалық мектеп – гимназиясының
ІІ санатты химия пәні мұғалімі
Юсупова Индира Төлегенқызы

 

Сабақтытың тақырыбы: Темір және оның маңызды қосылыстары.

Сабақтың мақсаты:

Білімділік: Оқушыларға қазақ халқының ежелден пайдаланып

келе жатқан металдар мен құймалар, олардың

қасиеттерін, тарихын, кездесетін жерлері туралы

білімін нығайту.

 

Дамытушылық: Қолданыстағы заттардың пайдасын,

қоғамдағы ролін терең зерттеу. Оқушыны ой

толғанысқа үйрету.

 

Тәрбиелік: Өз бетімен еңбектену іскерліктерін арттыра

отырып, оқушылардың шығармашылыққа,

іздемпаздыққа, тиянақтылыққа тәрбиелеу.

 

Сабақтың түрі: ашық сабақ

Сабақтың әдісі: Демонстрациялау әдісі

Пән аралық байланысы: физика, география, биология, тарих.

Көрнекі құралдар: реактивтер, химиялық құралдар, слайдтар.

Сабақтың жүру барысы: І Ұйымдастыру.

1. Оқушылардың сабаққа қатысын тексеру.

  1. Үй тапсырмасын тексеру.

 

Танымдық ойын және алюминий қосылыстарының реакция теңдеу жүйесі.

 

1. Алюминий металына жалпы сипаттама ПЖО (периодтық жүйедегі орны).

 

2 Мына айналуларды іске асыруға болатын реакция теңдеуін жазыңдар:

 

HCl KOH

Al → AlCl3 → Al(OH)3 → Al2O3

 

3 Алюминий қосылыстарының формуласын кесте бойынша толтыр

 

Химиялық элемент

Оксидінің формуласы

Гидроксидінің формуласы

Хлоридінің формуласы

Сульфатының формуласы

Al (III)

 

 

 

 

 

4.«Химия құпиясы» көп нүктенің орнына берілген заттың атын және формуласын тауып жазыңдар.

 

<table border="1" cellpadding="7" cellspacing="0" width="656">

        <col width="313" />
        <col width="313" />
    <tbody>
        <tr valign="TOP">
            <td height="25" width="313">
                <p align="CENTER" lang="kk-KZ"><span style="font-size:14px;">Аты</span></p>
            </td>
            <td width="313">
                <p align="CENTER" lang="kk-KZ"><span style="font-size:14px;">Формуласы</span></p>
            </td>
        </tr>
        <tr valign="TOP">
            <td height="9" width="313">
                <p align="CENTER" lang="kk-KZ"><span style="font-size:14px;">Корунд</span></p>
            </td>
            <td width="313">
                <p align="CENTER" lang="kk-KZ"><span style="font-size:14px;">...........</span></p>
            </td>
        </tr>
        <tr valign="TOP">
            <td width="313">
                <p align="CENTER" lang="kk-KZ"><span style="font-size:14px;">..........</span></p>
            </td>
            <td width="313">
                <p align="CENTER"><span style="font-size:14px;"><span lang="en-US">Al</span><sub><span lang="en-US">2</span></sub><span lang="en-US">O</span><sub><span lang="en-US">3</span></sub><sub><span lang="kk-KZ"> </span></sub><span lang="kk-KZ">х 2Si</span><span lang="en-US">O</span><sub><span lang="en-US">2 </span></sub><span lang="en-US">x 2H</span><sub><span lang="en-US">2</span></sub><span lang="en-US">O</span></span></p>
            </td>
        </tr>
        <tr valign="TOP">
            <td width="313">
                <p align="CENTER" lang="kk-KZ"><span style="font-size:14px;">Боксит</span></p>
            </td>
            <td width="313">
                <p align="CENTER" lang="kk-KZ"><span style="font-size:14px;">.........</span></p>
            </td>
        </tr>
        <tr valign="TOP">
            <td width="313">
                <p align="CENTER" lang="kk-KZ"><span style="font-size:14px;">..........</span></p>
            </td>
            <td width="313">
                <p align="CENTER"><span style="font-size:14px;"><span lang="en-US">Na</span><sub><span lang="en-US">2</span></sub><span lang="en-US">O x Al</span><sub><span lang="en-US">2</span></sub><span lang="en-US">O</span><sub><span lang="en-US">3 </span></sub><span lang="en-US"> x </span><span lang="kk-KZ">2Si</span><span lang="en-US">O</span><sub><span lang="en-US">2</span></sub></span></p>
            </td>
        </tr>
    </tbody>
</table>

 

5.Берілген реакция теңдеуін аяқтап, теңестіріңдер.

 

1. Al + S

 

2. Al + O2

 

3. AlCl3 + NaOH →

 

4. Al(OH)3

 

 

 

II Жаңа сабақ

 

Не білуіміз керек? (қызығуды ояту)

 

Темір«Аспан тасы»

 

 

 

Физикалық

қасиеті Қолданылуы Периодтық жүйедегі орны

 

 

Жай зат Химиялық элемент

 

Химиялық

қасиеттері Алынуы Атом құрылысы Табиғатта

таралуы

Қосылыстары

 

 

 

 

 

 

 

Не білеміз? (мағынаны ашу)

 

Темір«аспан тасы»

1749ж Енисейден

Сібір ұстасы сом темір кесегін тапқан. Ол дүние жүзіне әйгілі болып, тұңғыш метеорит деп атаған.

Темір тірі организмдерде болады.Ересек адамның денесінде 4-5 г темір бар.

65%-ы қандағы гемоглобиннің құрамына кіреді.Қан құрамында темірдің жетіспеуі қан азаюына әкеліп,ағзаны ауруға шалдықтырады.темір – қанға қызыл түс береді.

 

 

 

Радиация әсерінен гемоглабин

Синтезделмесе, адам ақ қан ауруына шалдығады.

Организмде темір мөлшерін сақтау үшін ферумлек т.б. дәрілер пайдаланылады.

 

 

 

Меккедегі қара тас таза темірден тұрады.Мұның ауада тіреусіз қалқып тұруы темірдің магниттік қасиетіне негізделен.

Темір зергерлік және кәсіптік бұйым ретінде қолданылады.

Темірге алтын күміс,мыс металдарын қосып,түрлі әшекейлер мен тұрмыстық

заттар дайындаған.

 

 

 

Темір жылтыр, күміс түстес ақ металл.Тығыздығы-7,87г/см3 tбалқу= 15390С.Темір иілімді, магнитті және оны жоғалтатын қасиеті бар.

Соған байланысты техникада кең қолданылады.

 

 

 

Темір алюминийден кейінгі табиғаттағы ең көп таралған металл.Қазақстанда темірдің бай қоры бар. Ол Торғай темір кенді бассейнінде және Орталық Қазақстанда орналасқан.

 

Темір металын Қазақстан жерінде ертеде б.з.дейін ғасыр мен 204 жылға дейін өмір сүрген сақтар мен б.заманымыздағы 216 жылға дейін өмір сүрген ғұндар пайдаланған.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Темір металының периодтық жүйеде орналасуы және атом құрылысы.

 

Темір VIII топтың қосымша топшасында орналасқан

Темір тотығу дәрежесі +2 және +3 болатын қосылыстар түзеді

Темір атомның электрондық қабаты

 

Fe + 26 ) ) ) )

2 8 14 2

Электрондық формуласы: 1S2 2S2 2P6 3S2 3P6 3d6 4S2

 

Алынуы: t

Fe2O3 + 2 Al → 2Fe + Al2O3

 

Химиялық қасиеттері:

 

Жай заттармен әрекеттеседі:

Fe

 

Cl2 S O2

 

2Fe + 3Cl2 → 2FeCl3

Темір (ІІІ) хлориді

 

Fe + S → FeS

темір сульфиді

 

3Fe + 2O2 → Fe3O4 (FeO x Fe2O3)

темір қағы

 

Күрделі заттармен әрекеттеседі:

 

 

 

Fe

 

 

HCl H2SO4 CuSO4

 

Fe + 2HCl → FeCl2 + H2

темір (ІІ) хлориді

 

Fe + H2SO4(сұйыт) → FeSO4 + H2

темір (ІІ) сульфаты

 

Fe + CuSO4(сұйыт) → FeSO4 + Cu

 

Темірдің маңызды қосылыстары:

FeO (ІІ) – қара түсті ұнтақ. Суда ерімейді, негіздік қасиет тән.

FeO + H2SO4→ FeSO4 + H2О

 

Fe2O3 (ІІІ) – қызыл күрең ұнтақ суда ерімейді. Негіздік қасиет тән.

Fe2O3 + 3H2SO4→ Fe2 (SO4) 3 + 3H2О

 

Темір гидроксидтері:

 

FeSO4 + 2НOH → Fe (OH2)↓ + H2SO4

жасыл тұнба

 

FeCl3 + 3NaOH → Fe (OH3)↓ + 3NaCl

қызыл күрең

тұнба

Fe (OH2)↓ + 2HNO3 + Fe(NO3)2 + 2H2О

t

2Fe(OH3)↓ Fe2O3 + 3H2О

 

Жаңа сабақты бекітуге арналған тест сұрақтары:

  1. Қанға қызыл түс беретін химиялық элемент.

а) темір ә) мыс б) алюминий

  1. Меккедегі темірдің қалқып тұруы неге байланысты?

а) иілімділігіне ә) қаттылығына б) магниттілігіне

  1. Темір периодтық жүйеде қай топта орналасқан?

а) VIII топтың негізгі топшасында

ә) VII топтың қосымша топшасында

б) VIII топтың қосымша топшасында

  1. Темір күкіртпен әрекеттесіп, қандай зат түзеді?

а) Fe2 (SO4) 3

ә) FeCl2

б) FeS

  1. Ересек адамның денесінде неше грамм темір болады?

а) 6 – 7

ә) 0,4 – 0,5

б) 4 – 5

Тест аяқталды жауап бергендеріңізге рахмет.

Бағалау.

 

Үйге тапсырма: § 40 – 4, № 8 – 9, 136 – бет, № 1 тапсырма, №6 138 – бет.

Оқушыларды 2 командағы топтастыру,екі топтың аты (Іздемпаздар,Тапқырлар)

 

Сайыс 3 кезеңнен тұрады.

 

І кезең «Кім жылдам?»

 

ІІ кезең « Білімдарлар» тапсырмасы .

 

ІІІ кезең Деңгейлік тапсырма.

 

І.Кім жылдам тапсырмасы :

 

 

 

Ароматты көмірсутектердің алғашқы гомологы

 

Формуласы

 

Агрегаттық күйі

 

Түсі

 

 

 

 

 

Сайыскерлердің қай тобы алғаш болып қол көтерсе сол команда кестені толтырады.

 

Ең жоғарғы ұпай саны : 5 Ең төменгі ұпай саны : 1

 

ІІ.Білімдарлар тапсырмасы :

 

Екі командаға есеп беріледі. Берілген есепті орындарынан талқылап шығарады. Екі команданың есептері тақтаға жазылып салыстырмалы түрде тексеріледі.

 

Берілгені:

 

Мына айналуларды жүзеге асыруға болатын реакция теңдеулерін жазыңдар;

 

СН4 С2Н2 С 6 Н 6 С 6 Н12

 

СО2

 

СН3СІ

 

ІІІ.Деңгейлік тапсырмалар:

 

І деңгей

А) Арендердің жалпы формуласын жазыңдар.

 

Ә) Бензол құрамында көміртек пен сутектің массалық үлесін табыңдар.

 

ІІ деңгей

А) Ароматты көмірсутектердің маңызды өнімдері қандай?

 

Ә) 100г бензолда қанша грамм көміртек болады?

 

Б) Бензолдың салыстырмалы тығыздығы

 

а) сутек бойынша

 

ә) ауа бойынша

ІІІ деңгей

 

А) Егер шығымы 80% болса, 20 л ацетилиннен (қ.ж) қанша бензол алуға болады ?

 

Ә) Жанған кезде қанша грамм СО2 және Н2О түзіледі ?

а) 20 грамм бензол

ә) 20 грамм толуол

Қорытынды.

 

Бағалау парағы.

 

Команда аты

І кезең

«Кім жылдам»

ІІ кезең

Білімдарлар

ІІІ кезең

Деңгейлік тапсырмалар

Барлығы

 

І топ Іздемпаздар

 

 

5

 

3

 

3

 

11

 

ІІ топ Тапқырлар

 

3

 

5

 

5

 

13

 

Сайыс сабаққа сайыскерлер ішінен белсенділік көрсеткен оқушылар мониторингі

Добавить комментарий

Этот сайт использует Akismet для борьбы со спамом. Узнайте как обрабатываются ваши данные комментариев.