Салт дәстүрден озбайық!

Ақтөбе қаласы
«Сымбат» жеке мектебі
Бастауыш сынып мұғалімі
Кайдакова Жанат Бекболатовна

Тақырыбы: «Салт дәстүрден озбайық!»

Сабақтың мақсаты:

1. Оқушыларды халқымыздың бала тәрбиелеу дәстүрімен, әдет-ғұрпымен таныстыру.

2. Жас ұрпақты өз ұлтының дүниетанымын сұлулығын сезінуге, үлгі алуға баулу.

3. Оқушыларды өз халқының дәстүрін, мәдениетін, әдет-ғұрпын құрметтей білуге тәрбиелеу.

Көрнекілігі: халқымыздың тұрмыстық заттары, қанатты сөздер жазылған плакаттар.

Сабақ барысы.

І. Ұйымдастыру кезеңі.

ІІ. Негізгі бөлім.

Мұғалім:

• Құрметті, оқушылар! Бүгінгі біздің тәрбие сағатымызтың тақырыбы «Салт дәстүрден озбайық!» деп аталады. Сабақты өтудегі негізгі мақсатымыз халқымыздың салт-дәстүрлері мен асыл мұралары туралы молырақ мәлімет беру. Қазақ халқының салт дәстүрлерінің түрлері өте көп. Халқымыздың ғасырлар бойы қалыптасқан салт-дәстүрі, әдет-ғұрпы, үлгілері мен өнегелері соның айғағы. Қазіргі таңда осы дәстүрлер жаңаша жақсылықтармен толысып, салт-санамызға сіңіп, қастерлі қасиетке айналып келеді. Ендеше, ендігі сөз өздеріңде.

1 – жүргізуші:

Ассалаумағалейкум, халқым менің

Ардақтап дәстүріңді, салтыңды елім.

Мереке басы болсын берекенің,

Игі еңбектің бәрін жегін.

2 – жүргізуші:

Туған соң адам боп

Білімсізден жаман жоқ.

Ел дәстүрін білмесең,

Жұрт айтады надан деп.

1 – оқушы:

Ата-бабаң ардақты,

Жамандыққа бармапты.

Ардақ тұтып үлкенді,

Ата жолын жалғапты.

2 – оқушы:

Бауырласқан тәніміз,

Бұзылмасын антымыз.

Кең даланың ежелгі

Қазақ дейтін халқымыз.

3 – оқушы:

Бізді бұрын көрмеген

Салт-дәстүрі өлмеген

Үйренеміз дәріптеп,

Заманымда өлмеген.

Ән: «Туған жер».

Мұғалім:

• Балалар, халқымыздың бала тәрбиелеу дәстүрінде ұлағатты ұлттық ұғымдар өте мол. Солардың бірнешеуімен танысып, сахналап көрсетейік.

1. Сүйінші. Қуанышты хабарды жеткізуші адам «Сүйінші!» деп келеді. Мұндайда қуанған үй иесі «Қалағаныңды ал» – деп ағынан ақтарылады. Немесе оған сыйлық ұсынады. Бұл шыне қуанғандықтың, ризашылықтың белгісі.

2. Балаға ат қою. Ауыл қариясы, отбасындағы үлкен кісі нәрестеге үш күннен қалдырмай азан шақырып ат қояды. Баланың құлағына үш рет айғайлап атын айтады.

3. Бесік той. Кіндігі түскен баланы бес күннен кейін бесікке салады. Бұл тойға шашуларын шашады.

• Бесік жабдықтарын орын орындарына қою.

• Адыраспан түтінімен бесікті аластап шығу.

• «Тыштыма» ырымын жасау.

• Бала бөлеген бесіктің үстіне жеті нәрсе жабу.

Ән: «Бесік жыры».

4. Баланың қырқынан шығару. Қырық күн толған соң нәрестенің «сүт тырнағы» мен «қарын шашын» теңгелер салынған ыдысқа қырық қасық су құйып шомылдырады.

5. Тұсау кесер тойы. Сәби жүре бастаған кезде ата-анасы «балам тез жүріп кетсін» деген оймен жасайды. Осы тойда баланың тұсауын кесіліп «жүйрік бол», «шауып кет», т.б. тілектер айтылады. Тұсау кесер жыры.

6. Тілашар тойы. Бүлдіршіннің тілі жеке-жеке сөздерді айтуға икемделе бастаған кезде тілі тез шығуы үшін дәстүрлі «Тілашар» тойы жасалады.

7. Сүндет той. Қалыптасқан дәстүр бойынша ата-бабаларымыз ер балаларды бес, жеті не тоғыз жасында сүндетке отырғызады. Бұл тойға қонақтарды баланың өзі шақырады. Келген қонақтар «Сүндетің қабыл болсын!» – деп балаға сыйлық сыйлайды.

8. Тоқым қағар. Бала бірінші рет алысқа жолаушылағанда өткізіледі.

Мұғалім:

• Өз халқымыздың салтын білумен қатар, сол салтын, әдет-ғұрпын орындау, әрі дамыту әрбір ұрпақтың міндеті. «Халқын сүйген, салтын сүйеді» – деген ұлағатты сөзбен бүгінгі тәрбие сағатын аяқтаймыз.