Ақша реформалары
ҚАЗАҚ ҚАРЖЫ ЭКОНОМИКАЛЫҚ АКАДЕМИЯСЫ
ОРАЗГАЛИЕВА АРАЙЛЫМ КАНАТОВНА
Шығыс Қазақстан облысы, Семей қаласы
Қазақ қаржы-экономикалық академиясы
«Қаржы» кафедрасының аға оқытушысы,
магистратура бөлімінің меңгерушісі,
қаржы магистрі, PhD докторы
«Қаржы» мамандығы студенттеріне «Ақша, несие, банктер» пәнінен
«Ақша реформалары» тақырыбы бойынша практикалық сабақты жүргізу жоспары
Сабақтың мақсаты: студенттердің ақша дағдарыстары, ақша реформаларының тарихи мағынаға ие болуы, КСРО-дағы 1922-1924 жылдардағы ақша реформасы және оның кезеңдері, КСРО-дағы 1947 жылғы ақша реформасы және оның экономиканың, дамуына тигізген әсері, КСРО-дағы 1961 жылы баға масштабының өзгеруі, Қазақстан Республикасындағы 1993 жылға ақша реформасы және оның қажеттілігі мен жүргізілу тәртібі, инфляция, оның себептері мен түрлері және қоғамға тигізер есері және онымен күресу әдістері туралы теориялық білімдерін бекіту.
1.Ұйымдастырушылық сәт ( 3 минут)
2. Келесі сұрақтар бойынша фронтальдық сұрау (15 минут):
1.Ақша реформаларының тарихи мағынаға ие болуы.
2 КСРО-дағы 1922-1924, 1947 жылғы ақша реформасы және оның экономиканың, дамуына тигізген әсері.
4. КСРО-дағы 1961 жылы баға масштабының өзгеруі
5. Қазақстан Республикасындағы 1993 жылға ақша реформасы және оның қажеттілігі мен жүргізілу тәртібі.
6. Инфляцияның себептері мен оның түрлері
3.Экономикалық диктант ( 15 минут)
|
№ |
1-нұсқа |
2-нұсқа |
||
|
1 |
Дефляциялық саясат |
мемлекеттік шығындарды қысқарту, несие үшін пайыз ставкасын жоғарылату, салықты нығайту, ақша массасын шектеу жолымен ақшаға сұранымды шектеу әдістерінен тұрады. Бірақ ол экономикалық өсуге әсер етпейді, керісінше өндіріс қарқынын төсендетеді және экономикалық дағдарысқа әкеледі |
Табыстар саясаты |
бағаға және төлемақыға бақылау жасау шараларын шараларын білдіреді |
|
2 |
Ақша бірілігінің немесе ұлттық ақша бірілігің бағамын шетел валюталарына қатысты алтын мәнінің төмендеуі |
девальвация
|
Ақша бірлігінің бұрынғы алтын мәнін қайта қалыптастыруды немесе ұлттық валюта бағамының шетел валюталарымен салыстырғандағы жоғарылауын көрсететін ақша реформасы |
ревальвация
|
|
3 |
айналымдағы бұрынғы өте құнсызданған ақша белгілері жойылып, оның орнына жаңасы енгізілетін ақша реформасы |
нуллификация
|
жаңа ақша бірліктеріне ауыстыру жолымен ақша белгілерінің көрсетілуі құнын ірілендіретін ақша реформасы |
деноминация |
|
4 |
1922-1924ж.реформа маңызы мынада |
– елдің ақша жүйесі қайта құрылып, жаңа сипатқа ие болды. Несие ақшалар шығарыла бастады. -1924ж. аяғында кемшіліксіз бюджет қалыптасты. -1925ж. бастап ақшаны Мемлекеттік банк шығаратын болды. -ақшаның сатып алу мүмкіндігі тұрақтанды. |
1947 ж реформа маңызы мынада |
1947ж. 16-желтоқсанда ақша реформасы басталып: – жаңа сом шығарылды – ескі ақша жаңа үлгідегі ақшаға 10-ның 1-ге арақатынасымен айырбасталды. – ақша айырбастауды Мемлекеттік банк 1 апта мерзімде өткізді. -бұрынғы облигацияларды конверсиялау. Нәтижесінде: – халық жалақысы мен табыстарын жаңа ақшамен алды. – халықты карточкамен жабдықтау жойылды. – мемлекеттік бөлшек сауда ашық, шектелмеді. – азық-түлік бағасы төмендеді. |
|
5 |
ұлттық валюта бағамын бсқа бір елдің ұлттық валютасы бағамына қатысты төмендету |
девальвация
|
«нөлдерді қысқарту» әдісімен ақшаның номиналдық құнын ірілендіру |
деноминация |
|
6 |
Инфляцияның бірінші себебі |
қоғамдық өндірістің әр түрлі элементтері арасындағы диспропорция: ақшалай өлшемдегі шаруашылық қажеттіліктер мен ақша массасы, мемлекеттің табыстары мен шығындары, сұраныс және ұсыныс, жинақтау және тұтыну |
Инфляция факторлары |
Ішкі және сыртқы |
|
7 |
бюджет тапшылығы -мемлекеттік қарыздың өсуі -ақша эмиссиясы |
Инфляцияның ішкі факторлары |
-әлемдік құрылымдық дағдарыстар -басқа елдерге, инфляция, экспортқа бағытталған мемлекеттің саясаты
|
Инфляцияның сыртқы факторлары |
|
8 |
мемлекеттік ақша жүйесіне өзгеріс енгізу |
Ақша реформасы |
валюталардың тұрақтылығын, ақша айналымын күшейту және реттеу мақсатымен мемлекеттік ақша жүйесінің жаңғыртылуы |
Ақша реформасы |
|
9 |
бағаның жыл сайын 10 – 50% өсу қарқыны |
Ұшқыр инфляция |
бағаның жыл сайын 100% жоғары өсу қарқыны |
Гиперинфляция |
|
10 |
инфляцияның түрлері |
Жылжымалы Ұшқыр инфляция Гиперинфляция |
инфляцияның типтері |
Сұраныс инфляциясы Өндіріс шығындары инфляциясы |
|
11 |
Инфляция дәстүрлі түрде артық сұраныс кезінде туындайды |
Сұраныс инфляциясы |
Инфляция өндірістегі циклдық ауытқулар мен құрылымдық өзгерістермен туындайтын еңбек өнімділігі өсуінің төмендеуінен туындайды |
Өндіріс шығындары инфляциясы |
|
12 |
ақша реформаларының әдістері |
-нуллификация, -ревальвация, -девальвация, -деноминация |
Инфляциямен күресудің негізгі әдістері |
ақша реформасы және антиинфляциялық саясат |
|
13 |
ақша реформасы |
ақша айналымын ретке келтіру және нығайту мақсатында мемлекетпен жүргізілетін ақша жүйесінің толық және ішінара құрылуы |
антиинфляциялық саясат |
инфляциямен күресуге бағытталған экономиканы мемлекеттік реттеу бойынша шаралар кешені |
4.Өткен тақырып материалдарын пайдалана отырып, сөзжұмбақ шешу (15 минут)
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 |
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
5 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
3 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
7 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
6 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
4 |
|
|
10 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
9 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
8 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
11 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Сұрақтар көлденеңінен:
1. Сату немесе айырбастау үшін жасалынған еңбек өнімі
3. Ақшаның түрі.
4. Жалпыға ортақ балама.
6. Қолма – қолсыз ақшамен есеп айырысу формасы.
8. Бағаның өсуі.
11. Баға жылына 100-ден 1000%-ға дейін және одан жоғары қарқынмен өседі.
Тігінен:
2. Бір тауар өндірушіден, екінші біреуіне жүретін тауардың қозғалысын білдіреді.
5. Ақша айналысының формасы.
7. Жалпыға балама рөлі екі бағалы металлға негізделген ақша жүйесі
9. Инфляцияның түрі
10. Жеке тұлғаларға, кәсіпорындарға және мемлекетке тиісті және шаруашылық айналамына қызмет ететін сатып алу және төлем құралдарының жиынтық көлемін білдіреді.
4.Сабақты қорытындылау (2 минут)