§5.8. Релятивтік динамика. Массаның жылдамдыққа тәуелділігі

Ақтөбе қаласы, Есет батыр атындағы
Ақтөбе облыстық әскери – полициялық
мектеп – интернатының
Физика пәні мұғалімі:
Баймағамбетова Айгүл Қалабайқызы

Сабақтың тақырыбы: §5.8. Релятивтік динамика. Массаның жылдамдыққа тәуелділігі.
Сабақтың мақсаты: Білімділік: Оқушыларға релятивтік динамика мен массаның жылдамдыққа тәуелділігін, яғни дене жылдамдығын арттырғанда оның массасы тұрақты болмай артатындығын түсіндіріп, оның формуласын есепке қолдана білуге үйрету. Ньютонның екінші заңын арнайы салыстырмалылық теориясы бойынша жазу. Эйнштейн ашқан арнайы салыстырмалылық теориясының маңызды нәтижесі материяның ең негізгі қасиеттерін қозғайтын масса мен энергия байланысын түсіндіру және есепке қолдану.

Дамытушылық: Оқушылардың белсенділігін, есте сақтау ойларын сөзбен жеткізуге және логикалық ойлау қабілетін дамыту.

Тәрбиелілік: Оқушылардың өз жауаптары мен жолдастарыныңжауаптарын талдай білуге үйрету, тапсырма орындауда достық көмекке тәрбиелеу.
Сабақтың типі: аралас сабақ

Сабақтың әдісі: түсіндірмелі-иллюстративті демонстрациялау, сұрақ-жауап,

практикалық, коллективті, жеке есептер шығарумен жаттықтыру.

 

Пәнаралық байланыс: әдебиет, математика

 

Сабақтың көрнекілігі: электронды кітапша, плакат, интерактивті тақта

Сабақтың барысы:

І. Ұйымдастыру бөлімі:

ІІ. Үй тапсырмасын тексеру.

1. Бәріміз біріміз үшін.

2. Формуланы еске түсірейік.

3. Физикалық шамалардың өлшем бірліктерін сәйкестендір.

 

ІІІ. Жаңа сабақты түсіндіру.

Тарих беттерінен Эйнштейн туралы айтады.

 

 

ІV. Сабақты бекіту.

1. Ой шашар. (тест)

2. Ойға шабуыл. (есептер шығару)

3. Болжау стратегиясы. (схема)

4. Мағынасын табу. Инсерт.

5. Ой толғаныс (Венн диаграммасы).

6. Осы тақырыпқа өлең құрастыру.

7. Кім көп біледі? (сұрақ-жауап)

 

V. Үйге тапсырма беру.

 

VI. Рефлексия.

 

VII. Бағалау.

 

VIII. Қорытынды.

«Қараңғы түнек қоюланып келе

жатқан бұл әлемнің жарық сәулесі еді»

Джавахарлал Неру

 

 

Өз бетімен жұмыс.

 

1. Кеңістік пен уақыттың арнайы салыстырмалы теориясын құрған кім?

2. Қандай шама инвариантты.

3. Арнайы салыстырмалы теорияның неше постулаты бар?

4. Тыныштық энергиясының белгіленуі.

5. Механикада салыстырмалы принципін құрған кім?

6. Релятивтік жылдамдықтарды қосу заңы вакуумдегі жарық жылдамдығынан артық бола ма?

7. Эйнштейнге Нобель сыйлығы қай жылы берілді?

8. Жарық жылдамдығының сан мәні?

9. Жарық жылдамдығына жақын жылдамдықпен қозғалатын жылдамдығы қалай аталады?

10. Релятивтік динамикада Ньютонның нешінші заңы орындалады?

 

6 – «3» 9 – «4» 10 – «5»

 

 

Жауаптары:

 

1. Эйнштейн

2. Үдеу

3. Екі

4. Е₀

5. Галилей

6. Болмайды

7. 1921 ж.

8. 3 * 10⁸

9. Релятивтік

10. Екінші

Қосымша сұрақ.

1. Ғарышкер сағат жүрісін және ғарыш кемесіндегі денелердің тәртібін бақылағанда санақ жүйесін пайдалана ма? а) ғарышкеме орбита бойымен Жерді айнала ұшып жүр. б) ғарышкеме Жер бетінде.

2. Ракетадан жіберілген жарық сигналдарын қабылдау уақытын салыстырыңдар: егер а) ракета бақылаушыдан алыстаса, б) ракета бақылаушыға жақындаса.

3. Ғарышкер жылдамдығын арттырған кезде аз қорын пайдалану уақыты арта ма?

Классикалық және релятивтік механика

 

Физикалық заңдар ұғымы	Классикалық механика	Релятивтік механика
1	2	3
Салыстырмалылық принцип	Барлық инерциялық санақ жүйелеріндегі механикалық құбылыстардың бәрі бірдей өтеді.	Барлық инерциялық санақ жүйелеріндегі механикалық құбылыстардың бәрі бірдей өтеді.
Жылдамдықтарды қосу заңы	υ = υ0 + υ/	υ = υ0 + υ/ 1 + υ0υ/ с2
Ұзындықтың қысқаруы	l = l0	l = l0 1- υ02 c2
Уақыттың баяулауы	τ = τ0	τ = τ0 1 – υ02 с2
Импульс	p = m0 υ	p = m0υ 1 – υ2 c2
Ньютонның екінші заңы	F = ma	F = m0 a 1 – υ2 c2
Оқшауланған дене энергиясы	E = U + mυ2 2   U – ішкі энергия	E = m0c2 1 – υ2 c2 υ ‹‹ с Е = m0c2 + mυ2 2
Кинетикалық энергия	Ek = mυ2 2	Ek = E – E0 υ ‹‹ с Ek = mυ2 2

Салыстырмалылық теория элементтері