қыпшақ хандығы

Сисекешева Айгерім. Тарих пәнінің мұғалімі

Сабақтың тақырыбы: Қыпшақ хандығы (ХІ-ХІІІ ғ. басы)

 

 

Сабақтың мақсаты:

 

а) білімділік: Қыпшақ хандығының қалыптасуы туралы түсінік қалыптастыра отыра, білім дәрежесін жетілдіру.

ә) дамытушылық: Оқушылардың мемлекеттерді талдай отырып, өзіндік обьективті баға беруге үйрету.

б) тәрбиелілік: Қыпшақ хандығының жауынгершілік өнерінде көзге түскен, батырлардың ержүрек, батыл да адалдық қасиеттерін оқушылардың бойына дарыту.

Сабақтың типі: Аралас сабақ

Сабақтың әдіс-тәсілдері: Түсіндіру,баяндау.

Сабақтың көрнекілігі: карта, схема, слайдтар.

Сабақтың барысы:

 

 

І. Ұйымдастыру кезеңі: Оқушылардың зейінін сабаққа аудару.

 

 

ІІ. Үй тапсырмасын сұрау:

 

 

 

§ 12. Қарақытайлар (1125-1212 жж.)

1.     Қарақытайлардың Жетісуға қоныс аударуы

2.     Қоғамдық құрылысы

3.     Алым-салық жүйесі

4.     Сыртқы жағдайы

5.     І-тур: «Кім жүйрік»

Дұрыс жауаптары:

 

 

1.     1125 жыл

2.     1155 жыл

3.     1137 жыл

 

 

ІІ-тур. «Біліміңді шыңда»

 

Шарты:         Әр топқа 1 сұрақтан қойылады. Егер де сол топтан жауап болмаса, басқа топтың жауап беру құқығы бар.

—       Қарақытайлардың қоғамдық құрылысы

—       Алым-салық жүйесі

—       Сыртқы жағдайы

 

 

ІІІ. Жаңа сабақты түсіндіру:

 

Тақырыбы: § Қыпшақ хандығы

1.    Қыпшақтардың қоныстанған мекені және этникалық құрамы

2.    Қоғамдық құрылысы

3.    Қыпшақ хандығының саяси жағдайы

4.    Шаруашылығы

 

 

Көшіп-қонған жерлері:

 

 

·       Үстірт

 

 

·       Маңғыстау

 

 

·       Нұра

 

 

·       Тобыл

 

 

·       Қобда

 

 

·       Ойыл

 

 

·       Сағыз

 

 

·       Елек

 

 

·       Жем

 

 

·       Жайық

 

 

·       Сарысу

 

 

·       Есіл

Қыпшақ бірлестігі
Батыс бірлестігі 11 тайпа	Түркі тілдес тайпалар	Шығыс бірлестігі 16 тайпа
Елбөрлі   Тоқсоба   Йетиоба   Дурут	Қимақ   Оғыз   Құман   Башқұрт   Қаңлы   Қарлұқ   Жікіл	Негізгі тайпалар (8)   Ұсақ тайпалар (8)

Әскери басқару жүйесі:

 

 

Орда: 1. Оң қанат – Орталығы Сарайшық

 

 

2. Сол қанат – Орталығы Сығанақ

 

 

Ақсүйек – шонжарлар:

 

 

Хан – ханның туған-туысқандары – тархандар – басқақтар – бектер – ру тайпа көсемдері – байлар.

 

 

Қыпшақтардың бөгде аттары:

 

 

·       Орыс деректерінде: «Половцы» (далалықтар)

 

 

·       Венгр деректерінде: «Кундар», «командар»

 

 

Шаруашылығы:

 

 

ü     Мал шаруашылығы (төрт түлік)

 

 

ü     Тұрмыстық кәсіп (қолөнер, зергерлік)

 

 

ü     Аң аулау шаруашылығы

 

 

ü     Егін шаруашылығы

 

 

 

IV. Жаңа сабақты бекіту: Тарихи диктант

 

 

1.     Қыпшақтардың этникалық құрамы УІІ-УІІІ ғғ. қалыптаса бастаған.

 

 

2.     Қыпшақтардың батыс бірлестігі он бір тайпадан тұрады.

 

 

3.     Хандық биліктің орталығы «орда» деп аталды.

 

 

4.     Күші және беделі басым оң қанаттың ордасы Жайық өзені бойындағы Сарайшық қаласының орнында болса, ал сол қанаттың орталығы Сырдария бойындағы Сығанақ қаласында орналасты.

 

 

5.     Орыс деректерінде қыпшақтарды «половшылар» деп, ал венгрлер «кундар» деп атаған.

 

 

6.     Қыпшақтар негізінен мал шаруашылығымен айналысты.

 

 

V. Жаңа сабақты қортытындылау:

 

«Мен бүгінгі сабақта нені меңгерідім?»

Қыпшақтардың саяси тарихы, шаруашылығы, мемлекет құрылымы, этникалық құрамы және территориялық аумағы жөнінде барлық мағлұматтарды қамтыдық.

 

 

VI. Үйге тапсырма беру:

 

§13. Қыпшақ хандығы. Қосымша мәлімет оқып келу. Кескін картаға қыпшақтардың территориясын түсіру.

 

 

VIІ. Белсенді жұмыс істеген оқушыларды бағалау.

 

Оқушының білім, білік дағдыларын дұрыс бағалау. Бағалау кезінде ескерілетін нәрсе: білім тереңдігі, толық жауабы мен қажетті мәліметтерді орынды пайдалану, тақырыптың азмұнын аша алатындай мәселені ой-пікір тұрғысында жүйелі баяндауы және әдеби тіл нормасын сақтау мен қорытынды пікірі орынды, тиянақты болуы шарт.