Без рубрики

Аксонометриялық осьтер ж/ә проекциялау ережелері

Батыс Қазақстан облысы, Жәнібек ауданы. Жәнібек ауылы
Жалпы білім беретін
Тайыр Жароков атындағы орта мектеп

Бейнелеу өнері, сызу және еңбек пәнінің
мұғалімі; Құмашев Жасұлан Амырханұлы

Аксонометриялық осьтер ж/ә проекциялау ережелері.
Сабақтың мақсаты; Оқушылар әр түрлі аксо про осьтерін, бөлшектердің графикалық сызбасын орындау тәсілдерін біліп оны іс жүзінде орындап жаттығуына үйрету.
Дамытушылығы; Оқушының әр түрлі осьтердің барын білуіне,жазық әр түрлі денелерді орындай білуге, геометрия сабағындағы түсінігін толықтыруға баулу.
Білдіру мақсаты; Аксо про,сызбасының үлгісі, геометриялық денелердің орындалу жолдарын көрсету.

Тәрбиелік мақсаты;Бейнелеу –өнерінде, техникалық сурет сызбалар салуда, ғылымда

жұмыстарды сауатты орындай білуге үйрету.

Сабақтың көрнекілігі; Плакат схема үлгілері, тетікбөлшек қоятын тұғыр,геометриялық

жазық денелер. Компьютерде өткізуге болады.

Сабақтың түрі; Кіріктірілген. Пәнаралық байланыс; ( Биология, технология,т,б ).

Сабақтың әдісі; Көрнекілік, қайталау сипаттау, сарамандық жұмыс.

Сабақтың брысы;

Сабақ жоспары;

1.Ұйымдастыру бөлімі.

2.Өткен сабақты қайталау.

3.Жаңа сабақ..

4.Сарамандық жұмыс.

5.Қортындылау, бегіту. Логикалық ойын тақтасы.

6.Үйге тапсырма.

1.Ұйымдастыру бөлімі.

Оқушылармен амандасу. Сыныпта жоқ оқушыларды белгілеу. Сабаққа дайындықтарын тексеру. Сабаққа оқушыларды ұйымдастыру.

 

Өткен сабақты қайталау; Логикалық ойын тақтасын қолдану,( уақытты аз алады).

1.Сызбаларды сызуда әлемде А ж/ә Е түрі бар, оны қалай түсіндірер едің ?

2.Текшенің неше жағы, неше қыры,неше ұшы бар?

3.Негізгі көрністер нешеу,оларды қатарымен атап бер.?

4.Басты көрініс деп қайсысын айтамыз?

5. 1-көріністі, 2- көріністі, 3- көріністі қалай атаймыз?

6.Әр дайым екі көрініс жеткілікті ме? 7.А4- ке орындап келген негізгі көріністерді тек-у.

1

2. Жаңа сабақ.

Аксонометриялық про туралы жалпылама айтып жіберейін.Алдағы сабақтарда да оқймыз. Аксонометриялық про осьтерімен танысып көрейік. «Аксонометрия»- грек сөзі. Қазақшаға аударғанда «осьтер бойынша өлшеу» дегенді білдіреді. Аксонометриялық про жазықтығы х,

У, ж/ә Z осьтері аксонометриялық осьтер деп аталады.

Про салғанда өлшемдерді Х, У,ж/ә Z осьтерінің бойына салады. Ал 5- түрлі аксонометриялық осьтер бар, біліп үйреніп алайық.

  1. Тік изометриялық , а)

  2. Тік диметриялық , ә)

  3. Қиғаш фронталь изометриялық, б)

  4. Қиғаш горизонталь изометриялық, в)

  5. Қиғаш фронталь диметриялық болып бөлінеді. Олардың ось бұрыштарының өлшем(градустары) болады ж/ә әр оське дәл немесе формульамен есептеп түсіреді.

 

 

 

Z Кх= Ку = Кz =1 Z Кх =Кz = 1 Z

Ку = 0,5. 900

900 900

 

8- өлшем

Х

О О 450251 Х

а) 1200 300 ә) О ⍺= 450

У Кх =Ку = Кz =1

Х У б)

Z Z У

Кх=Ку= Кz = 1

900 в)

О г) 900

Х О

= 300

900 Кх= Кz= 1

Ку = 0,5. ⍺= 300

Х У У

Біздер мектеп бағдарламасында тек екі аксонометрияны аламыз олар, қиғаш фронталь

димитриялық про ж/ә изометриялық про. Аксон про қиғаш фронталь диметриялық

ж/ә изометриялық аксо про- ды қарастырайық . а) мен г), ось сызығын алмыз.

2

Жазық денелердің аксо про салу тәсілі: Көлденеңнен, орналасқан жазық геометриялық денелердің аксо про салу жолын қарастырайық.1- кесте; Салу жұмысы Х ж/ә У аксо осьтерін жүргізуден бастаймыз.

Қиғаш ∠ фронталь Салу реті. Изометриялық

диметриялық проекция. проекция.

 

а Төртбұрыш .Фронталь димитриялық про үшін Х О

Х О Осінің бойына төртбұрыш қабырғасын ( а ), У осінің бойына

қабырғаның жартсын ( а/ 2) ж/ә изометриялық про үшін У

сол осьтердің бойына төртбұрыштың қабырғасын (а) салады. Х

Осыдан шыққан нүктелерді түзу кесінділермен қосады.

У

а Үшбұрыш. Остьердің басы –О нүк симметриялы етіп

Х осінің бойына үшбұрыш қабырғасының жартсын, ал У

Х О осінің бойына оның биіктігін ( фронталь диметриялық про О

үшін биіктігінің жартсын) салады. Осыдан шыққан нүк

түзу кесінділермен қосады.

У

У Х

а Алтыбұрыш О нүк Х осінің оң ж/ә сол жағына

алтыбұрыштың қабырғасына тең кесінділер салады. У осінің

бойына О нүк симметриялы етіп, қарама- қарсы жатқан

қабырғалардың ара қашықтығының жартсына тең кесінділер О

Х ( фронталь диметриялық про үшін осы қашықтықтың жартысын)

салады. У осінде шыққан нүктелерден оның оң ж/ә сол жағына

У алтыбұрыш қабырғасының жартысына тең кесінділерді Х осіне У

параллель етіп жүргізеді. Осыдан шыққан нүк түзуді Х

кесінділермен қосады.

Келесі қарастыратынымыз нәрселер проекциясы.

20

10

40

Берілген сызбаға сүйене отырып аксонометриясын саламыз.

Мұнда басты ж/ә үстіңгі көрініс берілген.Осыған сүйеніп

Аксонометриялық проекциясын орындайық. 2- кесте.

3

Нәрселердің аксонометриялық проекциялары. 2- кесте.

Аксонометриялық проекцияларды салу тәсілдері.

Қиғаш бұрышты Тік бұрышты

Фронталь диметриялық Салу реті Изометриялық

проекция. проекция

 

Z

У Осьтерді жүргізеді. Тетікбөлшектің алдыңғы

Жағын салады да, оның нақты өлшемдерін: Z

биіктігін Z осінің бойына, енін Х осінің бойына У Х

Х түсіреді.

О О

Мұннан шыққан денелердің төбелерінен әрі

Z созылатын қырларды У осіне параллель жүргі-

У зеді. Олардың бойына бөлшек қалыңдығының У

өлшемдерін: фронталь диметриялық проекция Z

үшін екі есе кішірейтіліп ,ал изометрия үшін Х

нақты өлшемін саламыз.

О Х О

Z

Осыдан шыққан нүктелер арқылы тетікбөлшектің

алдыңғы жағының қырларына параллель түзеулер

жүргіземіз.

У Z

Х

У

Х

О О

Артық сызықтарды өшіріп тастаймыз. Көрінетін

20 тұтас сызықты бастыра анықтап жүргіземіз.

10 Өлшемдерді түсіреміз.

40

Шеңберлердің аксонометриялық про салуды қарастырайық .Нәрселердің кейбір тетіктерін, мысалы шеңберді 1- сурет, аксоно кескінде бұрмаламай өз қалпында салу қажет болса, онда қиғаш фронталь диметриялық про қолданылады. Екі көрінісі 1- суретте берілген

цилиндірлік тесігі бар тетікбөлшектің қиғаш фронталь диметриялық про былай салады.

Z

У

Х

ә ) б )

а )

1-сурет. 4

1. Х, У, Z осьтерін пайдалана отырып, тетікбөлшектің сыртқы пішімінің тұрпатын жіңішке сызықтарымен саламыз ( 1- сурет, ә).

2. Тесіктің центрін тетікбөлшектің алдыңғы жағынан табады.Ол арқылы тесіктің осін У осіне етіп жүргізеді,оған бөлшек қалыңдығының жартысын өлшеп салады. Тетікбөлшектің артқы жағына орналасқан тесіктің центрін де шығарып аламыз.

3. Осыдан шыққан нүк центрлер етіп алып, диаметрі тесіктің диаметріне тең шеңберлер жүргізеді. ( 1- сурет, ә ).

4. Артық сызықты өшіріп тастаймыз, тетікбөлшектің көрінетін тұтас жуан сызығын бастыра жүргіземіз. ( 1- сурет, б).

Шеңберлердің изометриялық проекциясын салайық.

Төртбұрыштың изометриядағы про- ромбы. Төртбұрыштарға іштей сызылған, төртбұрыштың жақтарына орналасқан, шеңберлер 2- сурет изометрияда эллипс делінетін қисықпен кескінделеді. Эллипсті салу қиын. Сызу барысында эллипстердің орнына көбінесе(овалдар) салады. Қазақша (овалды) сопақша деп атаймыз. Ромбыға іштей сызылған сопақшаны мынадай ретпен сызады.

1. Қабырғасы кескінделетін шеңбердің диаметріне тең ромб салады( 3- сурет, а ).Ол үшін

О нүк арқылы изометриялық Х ж/ә У осьтерін жүргіземіз.Оларға О нүк бастап кескінделетін шеңбердің радиусына тең кесінділер саламыз.а, в, с ж/ә d нүк арқылы осьтерге түзулер жүргіземіз, ромб шығады. Сопақшаның осі ромбының үлкен көлденеңіне орналасады.

2. Ромбыға іштей сопақша сызылады. Ол үшін доғал бұрыштардың төбелерінен ( А ж/ә В нүк ) доғалар сызамыз. Олардың радиусы доғал бұрыштың төбелерінен ( А ж/ә В нүк ) сәйкешсінше а, в немесе с, d нүк дейінгі қашықтыққа тең ( 3- сурет ,ә) В ж/ә а, В ж/ә в нүк арқылы түзулер жүргіземіз. В,а ж/ә В,в түзулері ромбының үлкен көлденеңінен қиылысқанда С ж/ә D,в (3- сурет, б ) нүк табылады. Бұлар кіші доғалардың центрлері болады. Олардың R1 радиусы С,

а ( немесе D,в ) болады. Осы радиуспен сызылған доғалар сопақшаның үлкен доғаларымен түйндеседі ( біркелкі қосылады ).

Біз Z осіне жазықтықта жатқан сопақшаның ( 2- суреттегі,1 –сопақша)салынуын қарастырдық. У осіне ( 2- сопақша) ж/ә Х осіне (3-сопақша) жазықтықтарда жатқан сопақшаларды да сондай ретпен саламыз. Тек 2- сопақшаны Х ж/ә Z осьтеріне (4- сурет , а ), ал 3- сопақшаны У ж/ә Z осьтеріне ( 4- сурет, ә) саламыз.5,а- суретте жақтаудың изометриялық про берілген. Жақтаудың алдыңғы жағынан бұрғымен тесілген цилиндрлік тесікті кескіндеп көрсету қажет.Оны былай саламыз;

1. Жақтаудың алдыңғы жағындағы тесік центрін табамыз. 5- суреттегі шаршы кескінінпайдалана отырып, ромб салу үшін изометриялық осьтердің орналасу қалпын анықтаймыз. Осыдан табылған центр арқылы осьтерді жүргіземізде ( 5- сурет,а), оларға центрден бастап шеңбер радиусына тең кесінділерді өлшеп саламыз.

2. Ромб саламыз. Оның үлкен көлденең сызығын жүргіземіз.( 5- сурет,ә).

3.Үлкен доғаларды айналдыра сызамыз. Кіші доғалардың центрлерін табамыз.(5-сурет,б). 5

 

4. Табылған центрлерден кіші доғаларды жүргіземіз. Сопақша жақтаудың артқы жағына да салынады, бірақ оның тек көрінетін бөлігін ғана бастыра жүргіземіз. ( 5- сурет, в).

Сызба үлгілері:

1

2- сурет. Текше, жағына іштей сызылған шеңберлерді

изометриялық аксо про кескіндеу.

А

а в

 

О

 

2 а ) d с У

Х

В

3

А 3- сурет, сопақшаны салу. А

а ), ә ), б ); а в

а в R1

О О

R1 С D

d с d c

Х ә ) У Х б) У

В В

Z Z

 

Z R1 Z

R1

O O

 

Х

Сопақшаларды салу.

Х 4- сурет, а ), ә ).

а ) У

ә )

Цилинтрлік тесігі бар тетікбөлшектің изометриялық аксо про салуды қарастырайық.а )

ә )

б ) в )

5- сурет, а ), ә ),б ), в ).

Осы ережелерге сүйеніп тапсырмалар орындайық.. Сарамандық жұмыс:

Біз жоғарда жазық денелерді негізге ала отырып, төртбұрыш,үшбұрыш,алтыбұрышты ;енді формульамен емес, а= 20 деп өлшеммен сызамыз. Сонда қиғашбұрышты фронталь диметриялық про осьтеріне Х= 1, У= 0,5, осы сандарға 20- ны көбейтіп шыққан санды саламыз.Енді сызбаны сызайық.. Ал мынаны ескеріңдер үшбұрыштың Һ=30, ал алтыбұрыш үшін S = 30 ға тең. Осы тапсырманы орындайық дәптерге.

Келесі графикалық жұмыс; изометриялық проекцияда 1- кестедегі тетікбөлшекті салайық .Дәптерге осы төрт кезеңді қолданып түсіреміз.

Енді сопақты салып үйреніп алайық.. Ол үшін шеңбердің , Х ж/ә У осьтеріне саламыз.

Келесі тапсырма;1.6- суретте, а), үш ромб салу үшін осьтер жүргізілген. Әрбір ромб текшенің қай жағына- жоғарғы, оң жақ бүйір, сол жақ бүйір жағына (3- суретті қарайық )-орналасуға тиіс екендігін көрсетіңдер.Осы ромбылардың әрқайсысының жазықтығына қай ось болады

2.Сопақшалардың әрқайсысының жазықтығына қандай ось ( 6- сурет,ә) ?

Z

Z О

Х 2 У 2

 

О

О Х

У а ) 3

1

6- сурет, а ), ә ). 1

ә ) 3

1= ? . 3= ?. 1= қай ось ; 2= қай ось ;

2 = ?. 5- суреттен қара. 3-=қай ось :

Логикалық ойын тақтасы;

1. Изо- ық аксо про

2. Қиғаш фронталь дим- ық.

Аксо про

3. Ромб

4.Текше

Жауаптар берілген. Сұрақтар.

Сәйкес келетін жауапты тауып сол дөңгелекті бояу арқылы көрсетеміз

Оқушылар дәпдеріне осылай көрсетуі керек дұрыс жауабын,4 сұрақтың.Кейде дөңгелекті тек бір бояумен көрсету керек болса, онда ,әр сұраққа 4 дөңгелекті қайта- қайта орындау керек.Алдын ала А4 пішім қағазға дұрыс жауаптары салынып орындалған болу керек.

Бекіту сұрағы.

1.Жоғарда қандай аксо про берілген? 2.Сызбаларды орындағанда изометриялық ж/ә қиғаш фронталь диметриялық аксо про осьтердің бойына қандай өлшемдер түсіріледі.?

3. Аксо про салудың жалпы кезеңдерін ретімен атаңдар. 4. Қиғаш фронталь диметриялық про Х ж/ә У, Z- ке өлшемдер қалай түсіріледі ? 5. Сопақшаны қалай салады? 6.Акс опро қандай ғылымдық жұмыстарда көп кездестіруге болады?

Қортындылау; Бүгінгі сабақта біздер аксо про – ың мектеп бағдарламасына байланысты түрлерімен таныстық.. Өзімізге қажеттісін орындап білдік. Сызуды меңгермеген адамды сауатты деуге болмайды. Осыған орай бұл про туралы әліде оқитын боламыз.

Бағалау; берілген дөңгелек,жұлдызшалармен есептеп қойылады,бір дөңгелек 5 ұпай.

Үйге тапсырма; 2- суретке сүйене отырып, текшенің қабырғалары 80 мм, шеңбердің Ø80мм, болатын изометриялық аксо про- да орындап келу. Екінші тапсырма оқулықтарыңдағы аксо про- да орындалған сызбалардың қандай осьте орындалғанын анықтап көріңдер.

Сабаққа белсенді қатысқандарың үшін көп рахмет.

Добавить комментарий

Этот сайт использует Akismet для борьбы со спамом. Узнайте как обрабатываются ваши данные комментариев.