Әуенді әндерімен танылған – Батырхан Нұрымбет
Јуенді јндерімен танылєан – Батырхан Нўрымбет
Мазмўны
І Кіріспе бґлім
Јуенді јндерімен танылєан, аќын-сазгер-
Батырхан Нўрымбет…………………………………………..1-2 бет
ІІ Зерттеу бґлімі
2.1.Батырхан Нўрымбеттіѕ ґмірі мен
шыєармашылыєы …………………………………………..3-7 бет
2.2Талантты сазгер Батырхан Нўрымбеттіѕ
«Јндерімніѕ жинаєы»ќолжазба дјптеріндегі
јндерін зерттеу, тарату……………………………….8-16 бет
ІІІ Ќорытынды:
1.Ўсынысым
2.Жетекші пікірі
3.Сауалнама
4.Єылыми жобаныѕ кїнделігі
5.Пайдаланылєан јдебиеттер тізімі
Абстракт /Аннотация/
1.Таќырыпты зерттеудіѕ маќсаты-Егеменді еліміздіѕ болашаєы –
жас ўрпаќты оќыту мен тјрбиелеу жолындаєы игі істерін
ґнермен ўштастыра білген аќын-сазгер Батырхан Нўрымбеттіѕ
шыєармашылыќ ґнерін насихаттау.
2.Батырхан Нўрымбеттіѕ јн-жырларын жинаќтап, баспасґзге
јзірлеу.
Зерттеудіѕ барыстары, кезеѕдері:
І. Даярлыќ кезеѕ
Кіріспе
ІІ. Таќырыпты зертеу кезеѕі
А) Б.Нўрымбеттіѕ ґмірі мен шыєармашылыєы
Ј) Сазгер-аќын Батырхан Нўрымбеттіѕ јндерін зерттеу,
насихаттау.
ІІІ. Жўмысты ќорєауєа јзірлік кезеѕі
А) Ќосымша материалдар, фотосуреттер, кітапшалар,
газеттер, пікірлер, їнтаспа, бейнетаспа.
ІV. Ўсыныстарды ґмірге енгізу
Жўмысты орындаудаєы јдіс-тјсілдер: жинаќтау, пікірлесу,
жїйелеу, таѕдау, баяндау, јн тыѕдау.
Жўмыстыѕ жаѕалыєы
Ґнер ґлкесінде јуенді јндерімен танылып жїрген жерлес аќын, сазгер Б. Нўрымбет туралы алєаш рет жинаќталып беріліп отыр. Јлі жарыќ кґрмеген, ќолжазба негізінде саќтаулы јн жинаєындаєы / «Јндерімніѕ жинаєы» – дјптер / жырлары алєаш рет насихатталады.
Жўмыстыѕ ќўрылымы:
Кіріспе, екі тараудан тўратын зерттеу бґлімі, ќорытынды, пайдаланєан јдебиеттер мен газеттер, ќолжазба материалдар, бейнетаспа, сауалнама, кїнделік тўрады.
Кіріспеде таќырыптыѕ маќсат-маѕызы, оны орындау жолдары туралы сґз болады.
І. тарауда
Б.Нўрымбеттіѕ ґмірі мен шыєармашылыєына, алдаєы маќсаттарына шолу жасалады.
ІІ. тарауда
Батырхан Нўрымбеттіѕ ґзініѕ жазєан «Јндерімніѕ жинаєы» атты ќолжазба дјптеріндегі јндерініѕ ґзіндік мјндері, жас ўрпаќќа берер таєылым тјрбиесініѕ зор екендігі айтылады.
Ќорытындыда таќырыпты зерттеу барысындаєы маќсат-міндеттердіѕ орындалуы туралы айтылып, болашаќта атќарылар істерге ўсыныстар берілген.
Кіріспе
Јн-халыќтыѕ жаны, рухани ґмірініѕ айнасы деп тегін айтылмаса керек. Тїсіне білген жанєа ойлы јн сол халыќтыѕ тарихы, тіршілік тынысыныѕ айєаєы.
Біздіѕ ќоєамда зертеушілердіѕ айтуынша, музыка тыѕдаудыѕ оннан аса ќызметі бар.
Шындыєында, музыка жаѕаша білім береді, ќажетті кґѕіл кїйге бґлейді, шыєармашылыќ ісіне шабыт береді, кїрестерге рух береді, сабасына тїсіреді, жўбатады, кґѕілін аулайды жјне тјрбиелейді.
Осы жерде «Гїлімсіѕ», «Айдана», «Туєан жер», «Алтынай»,«Јн тўмарым», «Неге,неге» јндерімен республика кґлемінде танылып жїрген, бірнеше рет аудандыќ аќындар мїшјйрасыныѕ, сазгерлер байќауыныѕ бірнеше мјрте жїлдегері, облыстыќ Б.Байкенжеев атындаєы сазгерлер байќауыныѕ жеѕімпазы, облыстыќ «сырдария-жырдария» ґнер фестивалініѕ ІІ дјрежелі, Ќызылорда ќаласыныѕ 190 жылдыќ мерейтойына арналєан сазгерлер байќауыныѕ І дјрежелі дипломанты сазгер-аќын Б. Нўрымбеттіѕ шыєармашылыќ ґнері сґз болады.
Біз сґз еткелі отырєан – кґптіѕ кґѕілінен шыєып, кґѕіл сарайына ќона білген јсем јуендердіѕ авторы киелі Ќазалы топыраєыныѕ тумасы, домбыра, гитара, баян, аргон, аспаптарында шебер орындаушы, екі перзенті «Алтын белгі» иегері атанєан, кенжесі Нўрперзент сол «Алтын белгі» марапатынан талапкер, Алтын балаларды жўбайы Пернегїл екеуі тјрбиелеп отырєан «Алтын јке».
Зерттеу жўмысымныѕ негізгі маќсаты сазгер – аќын Б. Нўрымбетовтыѕ шыєармашылыќ ґнерін насихаттау.
Зерттеу жўмысындаєы негізгі маќсатымды орындау їшін алдыма мынандай міндеттер ќойдым:
– Б. Нўрымбеттіѕ «Јндерімніѕ жинаєы» атты ќол жазба дјптердегі јн мјтіндерімен танысу, зерттеу, тыѕдау.
– Б. Нўрымбеттіѕ отбасымен, анасы Кїлзада апамен сўхбаттасып, фотосуретке тїсіру.
– Б. Нўрымбетовтыѕ ўстазы Ж. Мјканалиевпен, Г. Оспановамен пікірлесіп, фотосуретке тїсіру.
– Аудандыќ мјдениет орталыєыныѕ директоры Ј.Маќсатбаевпен кездесіп, аќын – сазгер туралы пікір алу.
– Шјкірті Б. Жанўзаќовамен ўялы телефон арќылы хабарлаcу.
1
– Јн јлемі туралы білімімді кеѕейту маќсатында кітапхана мен интернетте жўмыс жасау.
– Халыќ арасынан сауалнама алу.
Аќын – халыќтыѕ ардаќтысы, елдіѕ еркесі.
Батырхан Нўрымбет сазгерлік ќырымен ќоса аќындыќ ќуатымен де жыр сїйер ќауымныѕ ќуанышына бґленіп жїр.
Мысалы: Адам болсаѕ …..
Арыѕ болсын арќалаєан алдымен
Пейіл болсын жасайтындай тарды кеѕ
Кґретіндей кішкентай мен нарды теѕ
Јділдігіѕ ќоса болсын јрдайым
Ґсіп толар жарты, кем.
Бўл – аќынныѕ «Адам болсаѕ» атты жырынан їзінді. Аќын жырларыныѕ ќўдіреті оќыєан сайын аќын табиєатымен туысып бара жатќаныѕды ґзіѕ де байќамай ќаласыѕ. Талантты аќынныѕ ќўдіреті де айќай-шусыз, даѕєаза дїрмексіз-аќ жїректерді жаулап алєанында болса керек.
Ќазіргі таѕда ќалыѕ жўртшылыќтыѕ сїйіп тыѕдайтын кґптеген јуенді јндері аудандыќ мјдениет орталыєындаєы јншілердіѕ барлыєыныѕ дерлік репертуарларынан орын алєан.
Оныѕ туєан жер, аналар мен ќыз-келіншектер, аєалар туралы јндері таќырыптыќ концертерде, кештерде жиі орындалады.
Оныѕ јсем јуендеріндегі кейіпкерлер-адалдыќ пен махабаттыѕ, асќаќ арманныѕ жыршысындай. Ґмірдіѕ ґзі ќандай ќарапайым болса оныѕ жырлары мен-мендеп кеуде ќаќпай-аќ нјзік те сыршыл болмысымен тґрге озєалы ќашан. Оныѕ бірден-бір мысалы: Сыр бойындаєы кез-келген той «Гїлімсіѕ» јнінсіз ґтпейді десек артыќ айтќандыќ болмас.
Меніѕ негізгі маќсатым- ќазіргі жаћандануєа бет бўрєан кезеѕде рухани ќўндылыќтарымызды насихаттап, жас талапкерлерге сазгер јндерін таныту,јрі тарату.
Халыќ ґнеріне шын жанашыр, ўлтжанды азаматтар, іскер басшылар бар жерде Батырхан Нўрымбеттей сазгерлердіѕ јн жинаќтарын шыєару жјне халыќаралыќ дјрежеде танылуына игі шаралар жасалынса кґѕілге ќуаныш нўры ўялар еді.
2
Зерттеу бґлімі
2.1 Батырхан Нўрымбеттіѕ ґмірі мен шыєармашылыєы
Ќазалы ауданыныѕ Алєа ауылдыќ кеѕесінде 1964 жылдыѕ 23 ќазан кїні Меѕдіќўл отбасында ўл бала дїниеге келді.
Дїние есігін ашќан сјбидіѕ есімі – Батырхан.Сазгерлік ќырымен танылып, аќын жандылыєымен дараланып жїрген Батырханныѕ анасы Кїлзаданыѕ пікірі бойынша «Атасы – Арзаќын ґнерге біртабан жаќын, јуесќой аќын, сері» болєан. Ол еѕбегініѕ арќасында атаќты бай болып, «Асандар кґтерілісі» кезінде ўсталып кеткен.
Јкесініѕ ќанымен берілген «ќасиетті» анасы баланыѕ сјби кезінен-аќ байќап, аналыќ мейірімімен оныѕ шыѕдалуына ґзіндік їлесін ќосады. «Талпынєан жетер мўратќа» атты Лјззат Байќожаеваныѕ «Тўран- Ќазалы» газетінде жарияланєан маќаласындаєы кішкене Батырханныѕ јн јлеміне деген ќўмарлыєы былайша баяндалады: «Ауыл орталыєындаєы дїкенге азыќ-тїлік алу їшін бара жатќан Кїлзаданыѕ ізіне ерген кішкентай Батырхан дїкен сґресінде тўрєан баянды кґріп, анасынан алып беруді ґтінді. Баянды їйіне зорєа кґтеріп келген Батырхан ќалай тартуды білмесе де, тїймелерін басып кґрді. Јдемі јуен шыєатын сияќты. Бірте – бірте игере бастады. Ќосылып Шјмшініѕ јндерінен де айтып жїр. Батырханныѕ баян тартуды їйрене бастаєанынан ќуанєан Кїлзада да оєан ќосылып јн салады ….» [1,2 бет]
Ќолына алєаш рет баян ўстап тілін білмесе де јдемі јуен шыєара білуі – табиєаттыѕ таѕќалдырар бір ќасиеті шыєар.
Анасы оны сјби кезінен-аќ ќияли сўраќтарды кґп ќоятынын тіпті, кей сўраќтарына жауап бере алмай ќиналєанын, Батырханныѕ тез байќаєыштыєын, алєыр, зерек, ойын тез, аныќ жеткізе білетінін, јдеби кітаптарды сїйіп , їлкен ќызыєушылыќпен оќитынын бізбен пікірлескенде ґз ўлы туралы кґп айтќысы келген «маќтаныш сезім» ана бейнесінен кґрініп тўрды.
Мектеп ќабырєасында – аќ ґлеѕ шыєарып, јн айтатын оќушыларды сїйемелдеп жїрген, сабаќты жаќсы оќып, кґркемґнерпаздар їйірмесініѕ мїшесі болєан Батырхан Нўрымбет 1982 жылы Кеѕес Одаєыныѕ Батыры Їрмаш Тїктібаев ауылындаєы Б.Јбдіразаќов атындаєы №88 орта мектепті бітіріп шыќты.
3
Алєашќы еѕбек жолын 1982-1983 жылдары совхозда суретші – безендіруші болып жўмыс жасаудан бастады. Отан алдындаєы јскери міндетін 1983-1985 жылдар аралыєында Кеѕес Одаєына ќарасты Забайкалье јскери аймаєыныѕ танк бґлімшесінде ґтеді. Јскерден келген соѕ 1988 жылєа дейін совхоздаєы егіс бригадасында есепші болып ќызмет атќарды.
Жїректі тебірентер сиќырлы јуендердіѕ авторы ауылда алєаш кґркемґнерпаздар їйірмесініѕ ашылуына ыќпал жасап, одан соѕ «Аќ кґгершін» вокальды – инструментальды ансамблін ќўрды.
Кґркемґнерпаздар їйірмесіне ќатысып жїріп, эстрадалыќ топ ќўруды кґп армандап, маќсат еткен Батырхан 1988 жылы
«Аќ кґгершін» јн – би эстрадалыќ ансамблін ќўрып, жўмыс жасауына ерінбей еѕбек етті.
«Аќ кґгершін» ансамблініѕ ќўрылу тарихы, мїшелері туралы кейіпкеріміз Батырхан Нўрымбет былайша еске тїсірді:
«Сол кездегі совхоз басшылары ойымды ќўптаєанымен, музыкалыќ аспаптар табу, оєан ќаржы жаєы кґп ќинады. Осындай ќиын кезде сол кездегі совхоз директоры Ќасќырбай Јлімбаев, жўмысшылар комитетініѕ тґраєасы Байєабыл Јбсўлтанов аєаларымыз ќолдап, демеп, бар ќамќорлыќтарын аянєан жоќ.
Украинадан дыбыс кїшейткіш, Ґзбекстаннан бас, ритм гитаралар, ўрмалы аспап алынды.
Ансамблдіѕ алєашќы белді мїшесі гитарашы, ауыл азаматы – Аќтемір Јлжанов,
ўрмалы аспапта ойнаєан тракторист – Айдарбек Жалымбетов. Мен бас гитарада, кейіннен ионика, органда (клавишті аспап) ойнадым.
Кейін бас гитараєа талантты жас Марат Ќўламетов келді.
Ансамбльдіѕ атын ќойєан да осы бір ґнерлі отбасыныѕ басшысы, Мараттыѕ јкесі марќўм Оѕдасын аєа болатын. Ауылды концерттерде ґнер кґрсетіп, кейіннен елді – мекендерді араладыќ.. Ел – халыќтыѕ ќўрметіне бґлендік.
Батырхан Нўрымбет 1988 – 1995 жјне 1999 – 2003 жылдар аралыєында туєан жеріндегі клубта басшылыќ ќызмет атќарды.
4
Аќын – жазушы Жетіскен Мјкеналиев шјкірті Батырхан Нўрымбеттіѕ біраз жыл ауылдыќ клуб меѕгерушісі болып атќарєан ќызметіне «рухани тјрбиеші» бола білді деп баєа берді. Ґнер жолында ўстаз бола білген, Батырхан аєа еліктеген тўлєалар – аќын – жазушы Жетіскен Мјкеналиев, режиссер Насыр Бакеев, јнші Галя Оспанова, аќын – жырау /марќўм/ Жўбан Жўбаназаров.
Жарќырамас сїртпесеѕ жаќўт тегін
Ќиналмасаѕ шыќпайды баќыт теріѕ
Жемісін еѕбегімніѕ менде кґрдім
Топ жарды талай жерде шјкірттерім, –
деп аќын Батырхан аєаныѕ ґзі, «топ жарып жїрген» шјкірттерініѕ бар екенін айтады.
Ґзініѕ ізіне ерген, ґнер иелеріне аќыл – кеѕес беріп баулыєан шјкірттері де жоќ емес.
Мысалы: Шынболат Ќалымбетов – алєаш ямаха музыка аспабын меѕгерді, јншілік талантымен ел маќтанышына айналєан – Баќытбек Салжекенов, Нўрсейіт Сыбаев, Мјдина Айдарбекова.
Республикада жаќсы танымал болєан опера јншісі, вокалист – Бибігїл Жанўзаќова.
Белгілі ўстаздары бар, ел маќтанышына айналєан шјкірттері бар Батырхан Нўрымбеттіѕ ґнер жолындаєы жаќсы жолдастары – сазгер – аќын Кемеѕгер Ґтеп, јнші – ўстаз Анар Јділова, Нўрлан Сјулебаев, Руслан Ќўлмырзаев, Нўрлан Ќаманов, Шынболат Ќалымбетов, Серік Тґлеуов, аќын – јнші Ермекбай Аєыраев.
Шабыт тўлпар бїгін неге тосылсын
Сендік жырмен ќатар аєып ќосылсын
Јн мен жырсыз ґмір мјнсіз екенін
Тїсінемін жїрегі їндесе – досымсыѕ
Ґзіѕді тек мыќтыларєа теѕедім
Ґйткені мен жаќсы ініге сенемін
Јніѕді жаз, жырыѕды жаз, тартынба
Ел – халќыѕа јлі де кґп береріѕ, – деп
аќын – јнші Ермекбай Аєыраев оны дїлдїлдердіѕ алдыѕєы ќатарына теѕейді.
5
Ќазалы аудандыќ мјдениет Орталыєыныѕ директоры Јзілхан Маќсатбаев сазгер Батырхан Нўрымбет туралы пікірін “Батырханныѕ јндері ґзіндік ерекшеліктері мен тартымдылыєы жаєынан ол, шын мјнінде аса сирек кездесетін јуендер. Сондыќтан да Батырханныѕ јндерін орындай отырып, жас талапкер јншілердіѕ де игеруіне кґмегімізді тигізе береміз,” – деп аќтайды.
Халыќтыѕ ўлттыќ рухани сана сезімін, рухани асќаќтататын ґнер иелерін ќўрметтей білген Ќазалы ауданыныѕ јкімі Айтбай Кґшербай 5.09.2009 жылы Батырхан Нўрымбетке жариялаєан “Алєыс хат” мјтінде былай делінген.
“Міне, бїгін сіз жиырмасыншы єасырдыѕ 70 – 80 жылдарда јр отбасындаєы той – думандарда, мјртебелі жиындарда шырќалып, рухтандырєан јнді таєы да еске салдыѕыз, ґнер сїйер ќауымды желпіндірдіѕіз, жастыќ шаќтыѕ јсерлі де јсем, асќаќ арманєа толы кезеѕдерін кґз алдымызда таєы бір сјт елестеттіѕіз. Бўл јндердіѕ ќазіргі кезде тыѕдаушыларыныѕ ќўлаќ ќўрышын ќандыратын јсем јуен екендігін дјлелдедіѕіз. Сол їшін де Сізге зор алєысымды білдіремін,” – деп ыстыќ ыќылас – тілегін жеткізеді.
Јндері ел ішінде шырќалып жїрген, кґптіѕ кґѕілінен шыєа білген – ол ќазіргі таѕда Ќорќыт Ата атындаєы Ќызылорда мемлекеттік университетін музыка пјнініѕ мамандыєы бойынша бітірген Батырхан аєа Б.Јбдіразаќов атындаєы №88 орта мектепте музыка пјнініѕ мўєалімі болып жўмыс жасайды.
Аќынныѕ ґз жырына кезек берсем:
Бїгін біздер гїлденген кґшелі елміз
Бўрынєыдан ќуатты бґтен елміз
Даму мен жаѕарудыѕ жолындаєы
Ўстаздар ауыр жїкті кґтереміз.
Бўл жыр жолдарынан аќын – сазгер «Ўстаздыќ ауыр жїкті» де мойымай кґтеріп келе жатќан азамат екенін байќайсыз.
Ўстазы болєан Жетіскен Мјкеналиев шјкірті Батырхан Нўрымбет туралы былай деді:
“Јуенді жылдарда, жастау кезінде ол кґбінесе јн шыєаратын, јн шыєаруєа ќўмар еді. Кейінірек, арагідік ґлеѕ де жазатын болды, ґлеѕдері де маєналы, жїрекке јсер ететіндей болды.
6
Ол – Батырхан Нўрымбет алыстаєы ауылда жїрген, шынайы шыєармашылыєымен оќырман жјне тыѕдарман ќауымды толєандырып жїрген, жан – жаќты ґнер иесі”.
|
Орындаушы |
|
Аќын
|
|
«Алтын јке»
|
|
Батырхан Нўрымбет |
|
Сазгер |
|
Ўстаз
|
|
Ќарапайым тўлєа |
|
«Аќ кґгершін» ансамблін ўйымдастырушы |
|
Рухани басшы
|
7
2.2 Сазгер – аќын Батырхан Нўрымбеттіѕ јндерін зерттеу,
насихаттау.
Јнші, аќындар – аќындыќ пен ќатар композиторлыќты да, јншілікті де машыќтаєан ґнерпаздар.
Јнші аќындардыѕ шыєармаларыныѕ ерекшелігі – јнніѕ мјтінін де, јуендерін де ґздері шыєарады жјне ол јндерді ґздері сїйемелдейді. (22бет)
Јнніѕ дїниеге келуі, аќын-сазгер бойындаєы керемет ќўбылысты білгім келіп, кейіпкерімнен сўраєанымда:
Јнніѕ тууы туралы кґп нјрсе айтуєа да,ал тіпті ешнјрсе айтпауєа да болады.Јуен мен ґлеѕніѕ ќабысып,ішкі иірімдерімен астасып астарланып ќўбылуы.Міне,јн!-деп жауап берді.
Ќазаќ тілініѕ тїсіндірме сґздігінде јн жјне јнші сґздеріне былайша тїсініктеме берген:
Јн – зат. Музыкалыќ шыєарманыѕ бір тїрі.
Јнші – зат. Јнсалєыш, јн салуєа маман. [3,62 б]
Аќын – жазушы Жетіскен Мјкеналиев Батырхан аєаныѕ јндерін аудандаєы маѕдай алды јншілердіѕ ґз репертуарларына енгізіп, сахнаєа шыєарып жїргенін жјне соѕєы жылдарда ол јн мјтіндерін ґзі жазып, јуенімен ќоса халыќќа ўсынып, ќазірде оныѕ јндері республика сахналарында, теледидар мен радио арќылы орындалып жїргенін айтты.
Батырхан Нўрымбеттіѕ «Јндерімніѕ жинаєы» атты ґз јндері топтасќан ќолжазба дјптерінде 16 јн мјтіні жазылєан.
1. Анашым – саєынышым
2. Туєан жер
3. Неге, неге
4. Ќайтейін
5. Алтынай
6. Јн тўмар
7. Арман јнім
8. Айдана
8
9. Арманым
10.Батыр Їрмаш ґлеѕі: Ж.. Мјкенјлі
11. Аќ гїлім
12. Мектебім – сексен сегіз
13. Арман сўлу
14. Гїлімсіѕ
15. Ќызылорда
16. Жеѕешем
Јн ґлеѕі – музыкалыќ јуенмен айтылуєа лайыќталєан сґз ґнерініѕ бір тїрі. Јн ґлеѕі халыќтыќ жјне јдеби болып екіге бґлінеді [4,92 б]
Батырхан Нўрымбеттіѕ мен, зертегелі отырєан јндері јн ґлеѕніѕ јдеби тїріне жатады.
Ќолжазба дјптердегі алєашќы јн-«Анашым-саєынышым» јні.
Мен ґз – ґзіме алєашќы јн не себепті «Ана туралы?» деген сауал ќойдым.
Жауап – жалєыз!
Дїние бесігін тербеп тўрєан Анаєа арнап жыр жазбаєан аќын, јн тудырмаєан сазгер жоќ екеніне кјміл сенемін!
Јн мјтінін тыѕдап кґрелік:
Анашым, аќ сїтіѕді аќтап ґтем
Адалдыќ, пјктігімді саќтап ґтем
Ќуансам, сјл нјрсеге жабырќасам
Анашым, бґлісуге саєан жетем.
Міне, јуен мен ґлеѕніѕ ќабыса астарлана ќўбылуы арќылы осылайша јн туады емес пе?
Бўл јнді сазгер јкесі Меѕдіќўл ќайтыс болєан уаќытта отбасыныѕ бар ауыртпалыєы анасыныѕ иыєына тїскенін, Кїлзада апаныѕ ќиналып жїргенін сезген ўлы анасына арнайды.
Јн ауыл жастарыныѕ арасына кеѕ танылып, тез шырќалып кетеді. Біраќ ґздерініѕ жїректеріне жылы тиген јнніѕ авторы Батырхан екенін достары да, ауылдастары да білмейтін.
Мен бўл жайды естіп таєыда таѕќалдым, біраќ тез тїсініп, ўєындым.
Мїмкін, бўл ќасиет-наєыз ґнер адамдарына єан тјн «ќарапайымдылыќ» шыєар!?
9
Јбділда аќын: [5.225 б]
Білем сені, сїйем сені
Сыр сўлуы ќарт анам
Сенсіѕ, мені јлдилеген
Туєан сенен – мен балаѕ
-деп ґзі туєан ґлкесіне сыршыл ґлеѕін арнаса, сырдыѕ аќынындай Батырхан да:
Сен дарияныѕ аќ кемесі
Сен, єасырдыѕ баќ белесі
Тарихы тереѕнен
Баќытќа бґленген
Ќарышта кемелден, туєан жерім!
Сїйемін мјѕгі сені, Ќызылорда
-деп ґзініѕ жан дїниесіндегі ќалаєа деген сїйіспеншілігін «Ќызылорда» јні арќылы ґрнектейді.
«Ќызылорда» јні 2009 жылдыѕ маусым – шілде айларында яєни Ќызылорда ќаласыныѕ 190 жылдыќ мерейтойы ќарсаѕында жазылєан.
Сазгер – аќын «Ќызылорда» јнініѕ дїниеге келуі туралы: «Јнніѕ јуені тез, кґкейіме, ой – оралымыма келгенімен, мјтіні ўзаќ ойлануды, толєануды талап етті. ґйткені екі єасырлыќ тарихы бар ќаланыѕ бїкіл кескін- келбетін екі шумаќта кґрсету оѕай емес еді » деп јнніѕ тууы туралы осылайша ой толєады.
Їздік ќала туралы јнге конкурс жарияланєанын жјне сол конкурсќа ќатысуы туралы ўсыныс айтќан, ґзі ќўрметтейтін јншісі – Галя Оспанова.
Јнді Бірлік елді мекеніндегі Жарылќасын атты жас јнші орындап, конкурс ќорытындысы бойынша жїлделі І орын иемденеді.
Батырхан Нўрымбеттіѕ јндерініѕ ќайсысын тыѕдасаѕда жан дїниеѕізді толќып, кґѕілді кґтеруге јбден ќўдіреті жетеді.
Сўлу ќыз, сиќырлы баќтан
Сылдырап аќќан,
бўлаќтаймысыѕ
Жаєасында жасыл ќўраќтаймысыѕ!
Арман ќыз, кґрініп алдан
Жарќырап жанєан,
шыраќтаймысыѕ.
Жанырымда меніѕ тўраќтаймысыѕ!
Јн ќўдіреті дегеніміз осы емес пе?
10
Бўл – «Јн тўмар» јні.
Бўл јнді 2007 жылы аудандыќ «Жас ќанат» байќауында Нўрсейіт Сыбаев орындап, жїлделі І орынды иемденді.
Ќазалы аудандыќ мјдениет орталыєыныѕ директоры Јзілхан Маќсатбаев ґзініѕ Ќызылорда ќаласында Ќорќыт-Ата атындаєы университеттіѕ 3 курсында оќып жїргенде ауылєа келіп, Батырханныѕ «Јн тўмарым» јнін тыѕдап, ќызыєып, ґз репертуарына ќосып алєанын жеткізді.
Аудандыќ мјдениет їйінде жергілікті сазгерлер Саукен Јлішев, Батырхан Нўрымбетов, Кеменгер Ґтепов, Нўрмаш Алєашбаев, Серік Тґлеуовтердіѕ шыєармашылыќ концерті аудан халќына ўсынылып отыратынын Јзілхан Маќсатбаев айта отырып, кґрермендердіѕ ыстыќ ыќыласына бґленген, ќызыќты ґткен «Саз бен сазгер» кештіѕ бейне таспасын маєан ўсынды. Бўл таспаны мен дискіге кґшіртіп, косымша материал ретінде жинаќтап ќойдым.
Ќол жазба дјптердегі келесі јн – «Неге, неге» јні Ќызылорда облысы Ќазалы ауданы Бекарыстан би ауылында дїниеге келген, Ќазаќстанныѕ еѕбегі сіѕген артисі, јнші Кїлјн Ќалымбетова Жантемірќызы – осы «Неге, неге» јнін орындап жїрген јнші.
Республикалыќ марапатќа ие болєан јнші репертуарынан «Неге, неге» јнініѕ орын алуы јн мазмўны мен ырєаєы жјне їйлесімділігініѕ жоєары екенін байќататыны аныќ.
Кеудесінде махаббат жалыны асќаќ сазгер аќынныѕ кейіпкері жанарында мўѕ барын немесе айтылмаєан сыр барын білгісі келіп саєымдай толќыєан махаббатына жїрек сырымен былайша тіл ќатады:
Неге, неге тіл ќатпайсыѕ?
Жїрекке тїскен шоктайсыѕ
Ґзіѕді ансап толќыєан
Жанымды ўќпайсыѕ.
Бўл јн – јуен мен ішкі сырдыѕ їндесуінен ќўралєан жїрек лїпілі сияќты.
Аќын-сазгер Батырхан аєаныѕ келесі бір туындысы –«Їрмаш Батыр»жыры.
11
Сўрапыл соєыс жылдары біздіѕ ондаєан мыѕ жерлестеріміз,ќызылордалыќ ата-јжелеріміз кешегі ортаќ Отанымыздыѕ бостандыєы мен тјуелсіздігі,жер бетінде бейбіт орнауы жолында кеуделерін от пен оќќа тосты.Еркіндік пен ќатыгездік айќасќан бўл соєыста сыр елініѕ 21 азаматы Кеѕес Одаєыныѕ батыры атанды.Солардыѕ бірі –Батыр атаєын алєан жерлесіміз Їрмаш Тїктібаев.
…Солтїстік-Батыс майданыныѕ бас учаскесінде ќанды соєыстыѕ толастамаєанына тјуліктен асќан.Жау јскерлері кґп шыєывнєа ўшырады.Осы кезде пулеметші Їрмаш ґжеттікпен алєа ўмтылды.Ол жаѕбырша жауєан оќтыѕ астымен жїгіріп барып,оќ ататын оѕтайлы жерді таауып алды да,жауды тура маѕдайдан соќты.[6, 50 ]
Жанќиярлыќпен соєысып,Кеѕес Одаєыныѕ Батыры атаєын алєан Їрмаш батыр туралы Батырхан аєа јн де ,жыр да жазды.Јнініѕ сґзін жазєан –Жетіскен Мјкеналиев. Ал «Їрмаш батыр»жыры жеѕістіѕ 65 жылдыќ мерекесіне орай жазылды.Аудандыќ «Ќазалы»газетінде «Мен жеѕісті жырлаймын»атты жыр бјйгесі жарияланды.Осы жыр додасына Батырхан аєаныѕ «Їрмаш батыр»атты жыры 1мамыр кїнгі (2010)санында жарыќ кґрді.
«Їрмаш батыр»жырын оќи отырып Ќобыланды мен Ќамбар батырдай ерлердіѕ бейнесі кґз алдыма еріксіз келді.Жырда Їрмаш батырдыѕ дїниеге келуі,фашизм ылаѕыныѕ басталуы,ўрыс даласы,Отаныныѕ аманатын арќалаєан ґр тўлєалы батырдыѕ мерт болуы,Жер-Ананыѕ кїрсінуі Їрмаш жырыныѕ мјѕгілік жырланатынын жеткізген.
Аќын «Їрмаш»есімініѕ алдына эпитет сґздерді шебер ќолданып,оќиєаны біртіндеп дамыта отырып жырлайды.
Мысалы:Бала Їрмаш,Дара Їрмаш,Ер Їрмаш,Їрмаш батыр,Їрмаш жыры.Сонымен ќатар жыр мјтінінде ќолданєан іс-јрекет ќимылды білдіретін сґздер оќиєаныѕ шынайы тїрде сипатталуына ерекше їлесін ќосып тўрєандай.
Мысалы:дуылдады,еселенді,жігер жинау,айбаттанды,жауєа аттанды, кек ќайнап,шаттанып,ќўрыштанып,ўрыс салып,дїркіреді,ырылдады, кеудесімен ќалќалап, буырќанып.
Егер балалар мен жасґспірімдер адамныѕ сезімі мен ойын, ґмірлік арманы мен образдарды бейнелейтін музыкаларды тыѕдай білуге даєдыланбаса, олардыѕ жан дїниесіне музыканыѕ јсер беруі туралы ешќандай мјні болмас еді.[7,224 б]
12
Аќындыќ пен сазгерлікті шебер ўштастыра білген Батырхан аєамен кездесу кеші Жанќожа батыр аулындаєы мјдениет їйінде 2007 жылдыѕ 15 мамырында ґткізілді.Жанќожа батыр атындаєы ауылдыѕ ґнер сїйер ќауымымен кездесу кешінде ауылдыѕ мјдениет їйініѕ директоры Єани Дјрмаєанбетов Б. Нўрымбетке «Алєыс хат» жариялады. Кездесу кешінде Жанќожалыќтар Батырхан аєаєа алдаєы кезде де ґнер ґлкесінде ќияєа талмай самєап,тыѕдаушыныѕ ќўлаќ ќўрышын ќандырып , јнмен јлдилей беруіне тілектестік білдірді.
Міне, ел ортасында јндерімен танылып жїрген сазгер- аќынныѕ ґнердегі апасы- Галя Оспанова.
Сазгер Батырхан Нўрымбет туралы јлде де кґп маєлўмат алатыныма кјміл сеніп јнші Г.Оспановамен кездестім. Г.Оспанова 18.08.2010 кїні «Батырхан- наєыз талант иесі» деген таќырыппен жазылєан пікір алдым. Ол Батырхан аєа туралы пікірінде «ол ґзін» Батырханды іні тўтатын ґнердегі апасы санайды. Јнші Г.Оспанова інісі Батырханды 1990 жылдары тани бастаєанын айтып, алєаш рет кґргенін былайша суреттейді: «Аудандыќ кґлемде сазгерлердіѕ байќауында сахнаєа ќара торы жігіт шыєып «Аќ гїлім» јнін орындаєанда ґзім сондай ґнеріне тјнті болдым. Мына жігіт тўнып тўрєан талант ќой дедім ішімнен» игі тілегін білдірген ґнердегі апасы Галя Оспанова Батырхан аєаныѕ ќоржыны јнге бай екенін айрыќша атап кґрсетті.
«Батырхан- наєыз талант иесі» атты пікірін Г.Оспанова былайша аяќтаєан: «Батырханды јлі біз дўрыс насихаттай алмай жатырмыз.Оныѕ шыєармашылыќ кешін аудан емес облыс кґлемінде ґткізсе дўрыс болар еді.Себебі, Батырханныѕ јндерін кґптеген јншілер радиодан, теледидардан орындап жїр.»
Игі тілегін білдірген ґнердегі апасыныѕ бўл ойы меніѕ єылыми жўмысымныѕ негізгі маќсатымен ўштасып жатыр.
Меніѕ бўл єылыми жўмысты жазуыма себеп болєан – «Гїлімсіѕ» јні.
Ќазаќ халќыныѕ кез-келген ќуанышы той – думансыз ґтпейтіні белгілі.
Ўлы Абайдыѕ
Туєанда дїние есігін ашады ґлеѕ
Ґлеѕмен жер ќойнына кірер денеѕ, –
деп жырланєан жыр жолдары бўєан бірден – бір дјлел.
13
… Той їстінде асаба: осы «Гїлімсіѕ јнініѕ авторы Батырхан аєаныѕ анасы ортамызда. Сол кісініѕ ќўрметіне арналады», – деді. Ќўлаєым елеѕ ете ќалды. Сол асабаныѕ сґзінен кейін, «Гїлімсіѕ» деп бјріміздіѕ ќосылып шырќап жїрген јнініѕ авторы ґз жерлесіміз екенін білдім.
«Ќалайша маќтан тўтпасќа?!» – деген ой мені осы жўмысты жазуєа жетеледі.
Жїрек тўнєан саєыныш
Јн жырымды алып ўш
Шын сїй даєы ґмірде
Махаббаттыѕ балын іш
Сыѕєыр сырлы сўлуым
Махаббаттыѕ жылуын
Нўр ќылып ќўй ќўмарланєан
Кеудеме
деп жырланатын «Гїлімсіѕ» јні туралы Жетіскен Мјкеналиев «Гїлімсіѕ» јні еліміздіѕ барлыќ ґѕіріміздегі тойлардыѕ сјніне «айналды» – десе Ј. Маќсатбаев «Бірде бір той осы «Гїлімсіѕ» јнінсіз ґтпейді десек артыќ айтќандыќ болмас» деп пікір білдірді.
Керемет јн јншініѕ шыєармашылыќ ґсуіне ыќпалын тигізіп «Гїлімсіѕ» јні арќылы марќўм Нјби Аймўратовтыѕ да есімі ел арасына танылєан еді.
Айтамын маќтанышпен кїйді кімге?
Дидары нўр шуаќты игі кїндей
Астанада јн шырќап жїр ќошеметпен
Шјкіртім бар Жанўзаќова Бибігїлдей, –
деп аќын Батырханныѕ ґзі маќтаныш тўтып жїрген шјкірті – Бибігїл Жанўзаќова.
Бибігїл јншініѕ јн айту ќабілетін байќап, шеберлігін шыѕдап, баулыєан ўстаз – Батырхан.
12 – 13 жасар Бибігїлдіѕ ґзі білмейтін талантын таныєан да – сазгер Батырхан.
Бибігїл Жанўзаќова ќазіргі таѕда Италия елінде. Сазгердіѕ шјкіртімен +393895334175,+74951422222 номерлі ўялы телефон арќылы хабарластым.
14
Еѕ алєаш ќалай јн салєаны туралы Бибігїл Жанўзаќова былайша еске тїсірді.
… Бибігїл ґзінен кейінгі сіѕілісі Бибінўрды јн дайындыєына ертіп барады.
Дайындыќ їстінде: «Осы јнді, Бибігїл сен айтып кґрші?» – дейді Батырхан аєа.
Сіѕілісін дайындыќќа алып келген Бибігїл еш уаќытта јн айта аламын деп ойлаєан емес.
Аєаныѕ ќойєан сауалы – 13 жасар Бибігїлдіѕ болашаќ елге танымал јнші болуына їлкен себеп болды.
Сол сјттен бастап, јн салуєа ќўмар болып, Батырхан аєайы кґптеген јндерді айтуєа машыќтап, конкурстарєа ќатыстырды.
Бибігїл жїлдесіз болєан емес.
Бибігїл – ґз ґміріне музыканы серік еткен, Астана ќаласында опера жјне балет театрында дјріс беріп жїрген Батырхан Нўрымбеттіѕ шјкірті.
Шјкірті ўстазы туралы кґп айтќысы келетінін, тек екі араныѕ тым алыстыєын айтып, елге ќазан – ќараша айларында ќайтатынын айтты Ўстазыныѕ јндерініѕ кеѕ таралуына ґзініѕ їлесін ќосќысы келетінін жјне бўл туралы аєайына ўсыныс білдіргенін айтып, јнгімесін аяќтады.
Лайым, биік арманы бар шјкіртініѕ тілегі ќабыл болєай!
Р.S. Бўл ойда келесі бір жўмыстыѕ бастауы болмаќ.
15
Ќорытынды бґлім.
Батырхан Нўрымбет Меѕдіќўлўлы- Сыр елініѕ маќтанышы, жан- жаќты ґнер иесі, јлі де ґз јндерімен тыѕдарман ќауымды еліте алатын талант иесі.
Ел іші- ґнер кеніші. Батырхан Нўрымбеттіѕ сазгерлік жјне аќындыќ ґнері тыѕдаушыныѕ талєамына сай, кґѕілге жаќын, жїрекке жылы дїниелер.
Б.Нўрымбеттіѕ шыєармашылыєын зерттеу барысында 100 –деген адамнан сауалнама алдым.
Сауалнама ќорытындысы:
1. Сіз тґмендегі јн жолдарын жиі естіп жїрсіз бе? (“Гїлім” јнініѕ мјтіні)
А) Иј – 100% Ј) Жоќ – 0%
2. Сазгер Батырхан Нўрымбетовтіѕ есімі сізге таныс па?
А) Иј – 30% Ј) Жоќ – 70%
3. Ќазаќ ґнеріне, ґнер адамдарыныѕ шыєармашылыќ ґсуіне демеушілердіѕ кґмегі ќажет деп ойлайсыз ба?
А) Иј – 90% Ј) Жоќ – 10%
Мен Б.Нўрымбеттіѕ ґмірі мен шыєармашылыєын зерделеп, ол туралы пікірлер жинап, «јндерімніѕ жинаєы» атты ќолжазба дјптеріндегі јндерін баспаєа јзірлеп,сазды јндерініѕ ел арасына танылуына ґзімніѕ їлесімді ќостым.
Зерттеу жўмысымды ќорытындылай келе мынадай негізгі ўсыныстар
жасаєым келеді.
1.Сазгер Батырхан Нўрымбеттыѕ јн жинаєы мен кїйтабаќтары
шыєарылса.
2.Аќын-сазгер Батырхан Нўрымбет есімініѕ халыќаралыќ деѕгейде танылуына шаралар ўйымдастырылса.
3.Сазгер Батырхан Нўрымбеттыѕ шыєармашылыќ кешін облыстыќ кґлемде ґткізілсе.
4.Ауылдаєы мјдениет їйінде «Ґнер ќайраткерлерініѕ»суреті ілінетін стенді ашылып, Б.Нўрымбеттіѕ суреті ілінсе.
16
Ќосымша №1
Сауалнама ќорытындысы
1. Сіз тґмендегі јн жолдарын жиі естіп жїрсіз бе?
Гїлім, гїлім, гїлімсіѕ
Арманымсыѕ жырымсыѕ
Баќытымсыѕ, базарымсыѕ сен
Махаббатыѕ жырын айт
Жїрігімніѕ сырын айт
Арман гїлім, ажарымсыѕ сен
А) Иј − 100%
Ј) жоќ − 0%
2. Сазгер Батырхан Нўрымбет есімі сізге таныс па?
А) Иј − 30%
Ј) Жоќ − 70%
3. Ќазаќ ґнеріне, ґнер адамдарыныѕ шыєармашылыќ ґсуіне демеушілердіѕ кґмегі ќажет деп ойлайсыз ба?
А) Иј − 90%
Ј) Жоќ − 10%
17
“Јуенді јндерімен танылєан,аќын-сазгер – Батырхан Нўрымбет” таќырыбына жазылєан єылыми жобаныѕ кїнделігі.
2008 жылдыѕ Бастауыш сынып мўєалімі
Ќараша айы Сїлейменова Нўргїлмен “Јуенді јндерімен танылєан аќын- сазгер -Батырхан Нўрымбет” таќырыбында єылыми жоба жўмысын жазєысы келетіні туралы пікірлесті. Єылыми жоба жўмысыныѕ їлгі жобасы мен мазмўнына жоспар ќўрды.
Пјн мўєалімі: Сїлейменова. Н.
2008 жылдыѕ Їрмаш Тїктібаев ауылына барып, аќын-сазгер
желтоќсан айы Б. Нўрымбетпен кездесті. Ол ґзі туралы єылыми жоба жазуєа келісімін берді жјне аталєан жўмыс мазмўнына ќажетті аќпарат пен дерек кґздерін ўсынуєа дайын екенін, барлыќ кґмегін жасайтынын айтты.
Сазгер-аќын: Нўрымбет.Б.
2009 жылдыѕ «Јндерімніѕ жинаєы»атты ќолжазба дјптеріндегі
Ќаѕтар-аќпан јн мјтіндерімен танысып,зерттеу,талдау жўмыс-
айлары тары жїргізілді.
Пјн мўєалімі: Сїлейменова Н.
2009жылдыѕ Б.Нўрымбеттіѕ ґлеѕдерімен танысып, зерттеу
Наурыз-сјуір жўмыстары орындалды.
айлары
Сазгер- аќын: Нўрымбет Б.
2009 жылдыѕ Б.Нўрымбеттіѕ анасы Гїлзада апамен жјне
Мамыр-маусым жўбайы Пернегїлмен сўхбаттасып, ќажетті
айлары: сўраќтарєа жауап алынды.
Б. Нўрымбеттіѕ анасы: Арзаќын Кїлзада
2009 жылдыѕ Ел арасынан Б.Нўрымбет жјне јндері туралы
шілде- тамыз мјлімет алу їшін «сауалнама» жїргізілді.
айлары: Сауалнама 100-деген адамнан алынды.
Сауалнама ќорытындысы єылыми жоба
жўмысыныѕ «Ќорытынды» бґлімінде берілді.
Пјн мўєалімі: Н. Сїлейменова.
2009 жылдыѕ Ќалалыќ кітапхананыѕ оќу залынан сазгерлік,
Ќыркїйек- ќазан аќындыќ туралы газет маќалалары жјне
айлары. єылыми зерттеу кітаптарын іздеп, танысып,
ќажетті материалдар зерттеу.
Кітапханашы: Ќожаќова А.
2009 жылдыѕ «Јндерімніѕ жинаєы» ќолжазба дјптерін баспаєа
Ќараша- желтоќсан дайындау жўмыстары атќарылды. Јн мјтіндері
айлары: кітапша тїрінде жинаќталып, компьютерде
терілді.
Пјн мўєалімі: Сїлейменова Н
2010 жылдыѕ Мектептіѕ мультимедиалыќ кабинетінде
Ќаѕтар-аќпан отырып, интернеттен “ќазаќтыѕ жас сазгері”
айлары: туралы сайттарды ќарады.
Оператор: Ќонысбаева Жанат
2010 жылдыѕ Ї. Тїктібаев атындаєы ауылдыѕ мјдениет їйіне
Наурыз-сјуір барып, ќызметкерлермен пікірлесіп, Б.Нўрымбет
айлары туралы мјліметтер жинады.
Пјн мўєалімі: Сїлейменова Н.
2010 жылдыѕ Ќазалы аудандыќ мјдениет Орталыєыныѕ
Мамыр айы директоры Ј. Маќсатбаевпен кездесіп, сазгер Б. Нўрымбет туралы пікір алды.
Ќазалы аудандыќ мјдениет
Орталыєыныѕ директоры: Ј. Маќсатбаев
2010 жылдыѕ Аќын –жазушы Ж.. Мјкеналиевпен кездесті.
Маусым айы: Шјкірті Б.Нўрымбетов туралы пікір алынды.
Аќын – жазушы: Ж.Мјкеналиев.
2010 жылдыѕ Сазгер Б. Нўрымбеттіѕ шјкірті Италия еліндегі
Бибігїл Жанўзаќовамен ўялы телефон арќылы
Шілде айы хабарласты.
+74951422222,+393895334175
2010 жылдыѕ Ќалалыќ мјдениет Їйініѕ меѕгерушісі, јнші
Тамыз айы Г. Оспановалармен сўхбаттасып, «Батырхан- наєыз
талант иесі» атты пікір жазып берді.
Јнші: Г. Оспанова.
Пайдаланылєан јдебиеттер тізімі
1. “Тўран Ќазалы” газеті Л. Байќожаева
“Талпынєан жетер мўратќа” 17.09.2008 ж. [1,2б]
2. Ќазаќ мјдениеті энциклопедиялыќ аныќтамалыќ [2,92б]
Аруна баспасы.А-2005ж
3. Ќазаќ тілініѕ тїсіндірме сґздігі [3,65б]
Алматы “Мектеп” 2008 ж.
4. Аруна баспасы А – 2005 ж. [4,92б]
5. Ќазаќ совет поэзиясыныѕ антологиясы [5,225б]
“Жазушы” баспасы – Алматы – 1966
6. «Ерлік сїйген ел нўрлы» Алматы – 2010 [6, 50б]
7.Јмина Нўєман «Ќазаќтыѕ јншілік дјстїрі» [7,224 б]
Алматы. Арыс 2009 зерттеу
Абстракт / Аннотация/
1. Цели исследования данной темы: пропаганда творческого наследия поэта – музыканта Батырхана Нурымбетова в деле обучения и воспитания молодого поколения Независимого государства Республики Казахстан
2. Собрать и подготовить к печати поэтическое наследие Б. Нурымбетова
Исследовательские моменты:
І. Подготовительный момент
Вводная часть
ІІ. Исследовательская часть.
а) Жизнь и творчество Батырхана Нурымбетова.
б) Изучение песен поэта – музыканта Батырхана Нурымбетова,
пропаганда его творчества.
ІІІ. Часть научной работы, посвященная защите данного материала.
а) Допщлнительные материалы, фотоснимки, брошюры, газеты,
заметки, аудио – видео кассеты.
ІV. Воплощение всех предложений в жизнь.
Методы и пути реализации работы.
Собирание материала, обмен мнениями, систематизация, выборочность, доклад и слушание песен.
Новизна работы
Впервые показан материал о нашем земляке поэте и музыканте Батырхану Нурымбетове, который известен в творческой среде своими песнями и музыкой. Еще не вышли в свет его рукописи, но сохранены его сборники песен / тетрадь с собранными в ней песнями/, которые впервые доходят до широких масс.
Композиция работы
Вводная часть, исследовательская часть, состоящая из двух глав, заключительная часть, использованная литература и газеты, рукописи, видеокассеты.
В вводной части говорится о целях и задачах данной научной работы, о путях её выполнения.
І глава
Был проведен обзор жизни и творчества Батырхана Нурымбетова.
ІІ глава
В ней говорится о неповторимом поэтическом почерке Б. Нурымбетова, показаны песни из рукописного сборника песен поэта, написанные в свойственной только ему манере, а также будет отмечен его вклад в воспитании молодого поколения.
В заключении научной работы даны предложения по реализации целей и задач изложенных в данном материале.
Ќазалы ќаласындаєы А.М.Горький атындаєы
№16 орта мектептіѕ 3 “Б” сынып оќушысы
Шыныбекова Аружан «Јуенді јндерімен
танылєан, аќын – сазгер Б.Нўрымбет» таќырыбы
бойынша жазылєан єылыми жобасына
Пікір
Оќушы Шыныбекова Аружан «Јуенді јндерімен танылєан, аќын – сазгер Б.Нўрымбет» таќырыбына жазылєан єылыми баяндамасында ќарапайым ќазаќы ауылдыѕ азаматы (ўстазы), јрі јншісі Батырхан Нўрымбеттіѕ ґмірі мен ґнер жолындаєы шыєармашылыєы туралы толыќ ќамтылып жазылєан. Тілі тїсінікті жјне таќырыбы ауќымды.
Оќушыныѕ жан – жаќты ізденгені байќалады, жетекші ретінде менімен тыєыз байланыста болды. Бірге ізденіп, кґптеген жўмыстар атќардыќ.
Оќушыныѕ зерттеу жўмысы екі бґлімнен тўрады. Шыныбекова Аружанныѕ зерттеу жўмысы жан – жаќты ќамтылєан жўмыс деп есептеймін.
Пікір жазєан жетекші: Сїлейменова Н.А.
Аннотация
Зерттеуші Шыныбекова Аружан аќын-сазгер, јнші Батырхан Нўрымбеттіѕ ґмірі мен ґнер жолындаєы шыєармашылыєы туралы толыќ ќамтылєан.
Зерттеу барысында Батырхан Нўрымбет жайлы мјліметтер жинаќтап, жан-жаќты зерттеген.
Зерттеу барысында деректер жинау їшін ќалалыќ кітапханаєа барєаны, мјліметтер жинаќтаєаны, анасы Арзаќынова Кїлзадамен сўхбаттар жїргізгені байќалады.Ґнер жолындаєы ўстазы Жетіскен Мјкеналиев, ґнер жолындаєы апасы Галя Оспанова жјне јріптесі
Јзілхан Маќсатбаевтармен Батырхан Нўрымбеттіѕ ґнер жолындаєы шыєармашылыєы туралы пікірлескен.
Батырхан Нўрымбеттіѕ жїрек жарды јндеріне жјне еѕбекте жеткен жетістіктеріне талдау жасап,талантымен талпынєан ґнердегі шјкірттеріне зерттеу жўмыстарын жасаєан.
Зерттеу жўмысы маќсаты мен оны шешу їшін алєа ќойылєан міндеттеріне ќол жеткізген еѕбек.
Јуенді јндерімен танылєан аќын-сазгер –
Батырхан Нўрымбетпен сўхбат
Шыныбекова Аружан: Аќындыќ сіздіѕ бойыѕызда туа біткен ќасиет деп ойлайсыз ба, жоќ јлде еліктеушіліктен пайда болды ма?
Батырхан Нўрымбет:Мўныѕ екі жаєы да бар деп ойлаймын.
Себебі, їлкен атамыз Арзаќын сауыќќой, јнші, сері, болєан деп јжемізден естіп ґскенбіз. Ал енді бала кезден кґркем јдебиетке ќўмарлыќ, ќызыєушылыќ, содан рухани лјззат алу да ґз ыќпалын берген шыєар.
Шыныбекова Аружан :Жырдыѕ жалпы туу тарихы туралы не айталасыз?
Батырхан Нўрымбет:Жырдыѕ тууы адам сезіміне тїрлі нјрселердіѕ јсер етуі. 1) Ќуаныш-шаттану, масаттану, маќтану, риза болу. т.с.с. 2) Мўѕаю – кґѕілсіздік , реніш, саєыныш т.с.с. 3) Арнау – адамєа, елге, ауылєа, табиєатќа.
Шыныбекова Аружан:Аќындыќтыѕ дару себебі неде деп ойлайсыз?
Батырхан Нўрымбет:Аќындыќ – кґп жаєдайда дари береді деп ойламаймын. Ол кґбінесе табиєи талантты ўштау, ќўмарлану, іздену содан рухани нјр алудан келетін шыєар.
Шыныбекова Аружан:Осыєан дейін тјрбиелеген, ґзіѕізге еліктеуші шјкірттеріѕіз туралы не айта аласыз?
Батырхан Нўрымбет:Мен ґзімді їлкен ўстаз болдым, шјкіртерім кґп деп айта алмаймын. (Јнге, ґлеѕге, аќындыќќа немесе музыкаєа) Біраќ ґнер жолында бірге жїріп їйреткен, кґрсеткен, аќыл-кеѕес берген жастар болды. Мысалы: Шынболат Ќалымбетов –алєаш ямаха музыка аспабын меѕгерді, јнші Баќытбек Салжекенов, јнші Нўрсейіт Сыбаев, јнші Мјдина Айдарбекова т.с.с. Республикада жаќсы танымал болєан опера-јншісі волальист Бибігїл Жанўзаќова да меніѕ шјкіртім екенін айтуєа болады.
Шыныбекова Аружан:Осыєан дейін ќол жеткізген жетістіктеріѕіз?
Батырхан Нўрымбет:Бірнеше рет аудандыќ аќындар мїшјйрасында жїлдегер болдым.Аудандыќ сазгерлер байќауыныѕ бірнеше мјрте жеѕімпазымын. Облыстыќ Б.Байкенжиев атындаєы сазгерлер байќауыныѕ жїлдегері, облыстыќ «Сырдария – Жырдария» ґнер фестивалыныѕ
ІІ-дјрежелі дипломанты, Ќызылорда ќаласыныѕ 190 жылдыќ мерейтойына арналєан сазгерлер байќауында І-ші орын алдым т.с.с.
Шыныбекова Аружан:Ќазір сіз ґнер жолында ўстазсыз, кезінде сізге кімдер ўстаз бола білді? (еліктеуші аќын, сазгер аєа-апаларыѕыз болды ма, кімдер?)
Батырхан Нўрымбет:Маєан ўстаз болєан, мен еліктеген тўлєалар бар. Аќын-жазушы Жетіскен Мјкенјлі, режиссер Насыр Баекеев, јнші Галия Оспанова, аќын-жырау (марќўм) Жўбан Жўбаназаров т.с.с.
Шыныбекова Аружан:Ґнер жолындаєы жолдастарыѕыз, достарыѕыз?
Батырхан Нўрымбет:Ґнер жолында жаќсы жолдастарым деп сазгер-аќын Кеменгер Ґтепті, јнші-ўстаз Анар Јділованы, Нўрлан Сјулебаевты, Руслан Ќўлмырзаевты, Нўрлан Ќамановты, Шынболат Ќалымбетовты,сазгер Серік Тґлеуовты, аќын-јнші Ермекбай Аєыраевті айта аламын.
Шыныбекова Аружан:Сіз тек ќана аќын емессіз, сондай-аќ сіздіѕ бойыѕыздан сазгерлік, јншілік ґнер де бар….
Батырхан Нўрымбет:Сазгерлік пен јншілік ґнер негізі ќатар жїретін (кґп ретте) дамитын ќўбылыс шыєар! Оєан мыѕдаєан мысал: Аќан сері, Абай, Нартай, Нўртуєан т.с.с.
Шыныбекова Аружан:Јнніѕ туу себебі, јнге деген шабытыѕыздыѕ артуы,оянуы?
Батырхан Нўрымбет:Јнніѕ тууы туралы кґп нјрсе айтуєа болады да,ал тіпті ешнјрсе айтпауєа да болады.Јуен мен ґлеѕніѕ ќабысып ішкі иірімдермен асталып,астарланып ќўбылуы.Міне јн.
Ґмірбаян.
Батырхан Нўрымбет 1964 жылы 23–ші ќазанда Майдакґл ауылдыќ кеѕесі, бўрынєы Октябрь кїріш совхозы, ќазіргі Кеѕес Одаєыныѕ батыры Їрмаш Тїктібаев ауылында дїниеге келгем. Осы ауылдаєы Байжігіт Јбдіразаќов атындаєы №88 орта мектепте білім алып, 1982 жылы жаќсы бітіріп шыќтым. 1982-83 жылдары совхозда суретші-безендіруші болып жўмыс істедім. 1983-85 жылдары аралыєында Кеѕес Одаєына ќарасты Забайкалье јскери аймаєыныѕ танк бґлімшесінде јскерлік борышымды ґтедім. 1985 жылдан 1988 жылдары ішінде совхоздаєы егіс бригадасында есепші болдым. Ауылда алєаш кґркем ґнерпаздар їйірмесініѕ ашылуына ыќпал жасап, одан соѕ «Аќ кґгершін» вокальды-иструментальды ансамблін ќўрдым. 1988-95 жылдары совхоздаєы клубта меѕгерушілік ќызмет атќардым. Тоќырау тўсында жабылєан клубтан кейін тїрлі шаруашылыќ салаларында еѕбек еттім. 1999-2003 жылдары ќайта ашылєан клубќа таєы да басшылыќ жасадым. 2003 жылдан бастап Б.Јбдіразаќов атындаєы №88 орта мектепте музыка пјнініѕ мўєалімі болып жўмыс жасаймын. Ќорќыт ата Ќызылорда мемлекеттік университетін музыка пјнініѕ мўєалімі мамандыєы бойынша бітіргем. Жанўялымын, 3 бала тјрбиелеп отырмын.
Ќызым Нўрымбетова Аќмарал 2007 жылдыѕ «Алтын белгі» иегері, ќазіргі кезде М.Ґтемісов атындаєы Орал мемлекеттік университетініѕ халыќаралыќ ќатынастар бґлімініѕ аєылшын тілі факультетініѕ ІV курс студенті. Ўлым Нўрымбетов Нўрбек 2009 жылдыѕ «Алтын белгі» иегері, ќазіргі кезде Астана ќаласындаєы Евразия Университетініѕ физика-математика факультетініѕ ІІ курс студенті.Кіші ўлым Нўрымбет Нўрперзент Б.Јбдіразаќов атындаєы №88 орта мектептіѕ 8 сынып оќушысы, «Алтын белгі» їміткері.
«Батырхан – наєыз талант иесі»
Батырхан інімді жаќыныраќ 1990 жылдары тани бастадым. Сол жылдары аудандыќ кґлемде сазгерлердіѕ байќауында сахнаєа ќара торы жігіт шыєып «Аќ гїлім» јнін орындаєанда ґзім сондай ґнеріне тјнті болдым. Мына жігіт тўнып тўрєан талант ќой дедім ішімнен. Оныѕ јндері сол жылдары тойдыѕ, сахнаныѕ сјніне айналды.
Оєан табиєаттыѕ берген сиы дер ем. Ќай јнін алсаѕызда сґзі де, јуені де жаќсы їйлесімін тапќан.
Батырханныѕ «Гїлімсіѕ» јні неге тўрады. Кезінде соны баянмен немесе ямаха аспабымен ауылыныѕ јншісі мўєалім Анар Јділова їнемі орындап жїретін.
Кейіннен бўл јнді марќўм Нјби Аймўратовтыѕ орындауында барша Ќазаќстандыќтар білді десем артыќ болмас еді.
Батырханды јлі біз дўрыс насихаттай алмай жатырмыз. Оныѕ шыєармашылыќ кеші аудан емес облыс кґлемінде ґткізілсе дўрыс болар еді. Себебі Батырханныѕ јндерін кґптеген јншілер радиодан, теледидардан орындап жїр.
Яєни ќоржыны јнге бай. Мен ґмірдегі апасы ретінде Батырханды одан да жоєары деѕгейде кґргім келеді.
Творчествасына шыєармашылыќ табыс тілеймін. јлі де јндері жарыќќа шыєа берсін демекпін.
Игі тілекпен ґнердегі апасы: Єалия Оспанова
Abstract
1. The aims of research of the given theme is the propaganda of creative heritage of the poet musician Batirkhan Nurimbetov in business teaching and education. Independent state of Kazakhstan Republic.
2. To gather and prepare to press poetic heritage of Batirkhan Nurimbetov.
Research moments:
I. Preparatory moment.
Introduction.
II. Research part.
a) Life and creative work of Batirkhan Nurimbetov.
b) Learning songs of the poet-musician Batirkhan Nurimbetov, propaganda of his creative work.
III. The part of scientific work, devoted to the protection of given material.
a) additional material, photos, brochures, newspapers, hates, audio-video-cassettes.
IV. Embodiment of all propositions into life methods and ways of realization of work, collection of materials, exchange of opinions, systematization, appointment by election, report and hearing songs.
Newness of work.
The material was shown about our fellow-countryman poet and musician Batirkhan Nurimbetov for the first time, who is famous for his songs and music in creative surroundings. His manuscripts have not appeared yet, but his collections of songs have kept (exercise-book with songs), which are coming to wide masses for the first time composition of work.
Introduction, research part, which is consisted of two chapters, final part, utilized literature and newspapers, manuscripts, video cassettes.
There are aims problems of the given research work, ways of execution in the introduction.
I – chapter.
The review of life and creative work of Batirkhan Nurimbetov were conducted, mentioned his first goals of work.
II – chapter.
There is said about his unique poetic handwriting Batirkhan Nurimbetov, the songs are shown from manuscript collection of poet’s songs, which are written in characteristic of his manner and also there will be mentioned about his deposit in upbringing of young generation.
In conclusion of research work there are propositions about realization of aims and problems, stated in the given material.