Тәуелсіздік – ата-баба арманы, ұрпақтар үшін – мақтаныш ! (Танымдық сайыс )
Қызылорда облысы, Жаңақорған ауданы, Сүттіқұдық ауылы
№52 Б.Аралбаев атындағы орта мектебінің тарих пәнінің
мұғалімі Оразгелдиева Ботакөз Қойшыбайқызы
Тәуелсіздік – ата-баба арманы, ұрпақтар үшін – мақтаныш !
(Танымдық сайыс )
Мақсаты: Қазақстан тарихы пәні бойынша жинақтаған білімдерін, танымдық қабілеттерін, ұлттық сана – сезімін, жеріне, еліне деген сүйіспеншілігін арттыру.Өз көзқарасын дәлелдей алатын қоғамның саяси дамуын түсінетін, демократикалық қоғамның мүшесін тәрбиелеу.
Жарыс 10-11 сынып оқушылары арасында ұйымдастырылады.
10а сыныбы – Болашақ тобы 10б сыныбы – Бәйтерек тобы
11а сыныбы – Алаш тобы 11б сыныбы – Қайсар тобы
Жарыс кезеңдері
-
Кім жылдам
-
Тұлғаны таны
-
Ойлан тап
-
Әріптер сыры
- Қазақстан – тәуелсіздік жылдарында.
І. Кім жылдам?
Бұл бөлімде әр топтың топ басшысына 10 сұрақ қойылады. Әрбір дұрыс жауап 10 балмен есептеледі.
-
Болашақ тобының топ басшысына
1.Жібек сауда жолына «Ұлы» сөзінің қосылу себебі:Шығыс пен батысты байланыстырды
2.Қазақ хандығының негізін қалаған хандары ата (Керей мен Жәнібек)
3.Қазақ халқының құрамына енген ру-тайпалар өздерінің ен-таңбаларын салған жартас:
Таңбалы Нұра
4.IX-X ғасырлар аралығында алғаш рет айтылған қазақ халқының ұраны: Алаш
5. Қабырғаларының сырты Алаша хан күмбезі секілді қыштан, кілем өрнегі үлгісіне ұқсатып
қаланған кесене: Көккесене
6. Қазақтардың қалмақтарға Бұланты өзенінің бойында соққы беруі: 1726жылы
7. Ұйғырлар мен дүнгендердің Қазақстанға қоныс аудару себебі Цинь өкіметі қысым көрсетті
8.Шоқанды әлемге әйгілі еткен еңбегі: Қашғар сапарынан туған еңбегі
9. .ҒажайыперліктеріүшінЖәңгірханғахалықтыңбергенатауы:Салқам
10. Қазақ хандығының жер көлемін кеңейте түсуге бар күшін жұмсаған хан Қасым
2. Бәйтерек тобы
1. Әл-Фараби дүниеге келген қала Отырар
2. Қуаңшылдық жылдары жасалған ырым: Тасаттық
3.Қабырға сыртын әсемдеу ісінде қазақтың дәстүрлі ою-өрнегі (таңдай, жүрекше) кең қолданылған кесене: Алаша хан кесенесі
4. XVIIғ. 1 жартысында қазақтардың Ресейге қосылуын ұйымдастырушы:Әбілқайыр хан
5. Ы.Алтынсарин өмір сүрген жылдар:1841-1889 жылдары
6. “Диуани лұғат ат-түрік”кітабының авторы : М.Қашғари
7. .ХХ ғасырдың басында ағарту ісін дамытуда, оны уағыздауда үлкен орын алған журнал: «Айқап»
8.Тәукеханныңзаңдаржинағы:«Жетіжарғы»
9. Ханталапай”сөзі нені білдіреді Ханды сайлағанда малын бөлісіп алу
10. 1710 ж. жоңғарларға қарсы күресу үшін үш жүз өкілдерінің бас қосқан жері : Қарақұм
3. Алаш тобы
1.ӘмірТемірдіңбұйрығыменсалынғансәулетөнерініңүлгісі:ҚожаАхметЙасауикесенесі
2«Қазақсұлтандарыхижраның870жылдары(1465-1466)билейбастады»
дегенмәліметкелтірілгентарихишығарма:МұхаммедХайдарДулати«Та’рих-и-Рашиди»
3..Ханның жасағын атады: Төлеңгіттер
4.XV ғасырдың ІІ жартысында салынып жартылай сақталған ескерткіш:Рабиға Сұлтан Бегім кесенесі.
5.XVIIғасырдың 40 жылдарынан бастап, Қазақ хандығына қауіп төндірген мемлекет: Жоңғария
6. Қазақстанның Ресейге қосылуының басталған жылы: 1731жылы
7. .Ш.Уалихановтың туған жері: Құсмұрын бекінісі
8. МахамбетпенИсатайбастағаншаруаларкөтерілісіқайғасырдаболды?ХІХғ.І-шіжартысында
9.«Жетіжарғы»заңдаржинағынжасауғақатысқанбилер:Төлеби,Қазыбекби,Әйтекеби
10. Кіші жүздің соңғы ханы: Шерғазы
4.Қайсар тобы
1Х-ХП ғасырларда Таразға жақын жердегі кесене : Айша бибі
2. Монғол империясының негізін қалаған: Шыңғыс хан.
3.Қазақхандығыныңалғашқытерриториясы:ШуменТаласөзендерімаңы
4.Жоңғаршапқыншылығыкезіндегіқайғы-қасіретәсерінентуғанән:«Елім-ай».
5.Қазақстанның Ресейге қосылу процесі созылды:150 жылдай уақытқа
6.Ш.Уалиханов қағазға түсірген эпикалық шығарма «Манас»
7.Қазақ жазба әдебиетінің негізін салушы А.Құнанбайұлы
8.Қыстакөшіп-қонғанқазақауылдарыүшінеңқауіптісі:жұт
9. Орбұлақ шайқасында жоңғар әскерлерінің ту сыртынан шабуыл жасаған батыр Жалаңтөс
10. К.Қасымұлы бастаған көтеріліс болған жылдар 1837-1847 ж.ж
ІІ кезең Тұлғаны таны
Бұл бөлімде белгілі бір тұлға туралы мәліметтер беріледі. Тұлғаның кім екенігін табу керек.
Әрбір дұрыс жауап 10 балмен есептеледі.
1. 1582-1598 жылдар аралығында хан тағына отырған.1594 жылы Мәскеуге Құл- Мұхамед бастаған елшілік жіберген. Өзін қазақ және қалмақ хан деп есептеген. Бұл кім? (Тәуекел хан)
2. Әз Жәнібектің ұлы. Монғол шапқыншылығынан кейін тұңғыш рет барлық дерлік қазақ рулары мен тайпалары бір мемлекетке бірігіп, халық саны 1 млн .ға жеткен.Әдет – ғұрыптарды Бұл кім? (Қасым хан)
3.Сыртқы саяси жағдай өте ауыр кезеңде хан тағына отырып, «Салқам» атанған. «Орбұлақ» шайқасында 50 мың әскермен келген Батыр қонтайшыға 600 сарбазымен қарсы тұрған. 1652 жылы жоңғарлармен болған шайқаста қаза тапқан ханды ата. ( Жәңгір хан)
4.1680-1718 жылдары хан тағына отырған. Битөбеде, Мәртөбеде, Күлтөбеде билер кеңесін өткізіп, даулы мәселелерді шешуді билер сотына жүктеген. Заңдар жинағын шығарған хан. (Тәуке хан)
5. 1668-1781 жылдар аралығында өмір сүрген ұлы жырау. Халық арасында «көмекей әулие» атанған. Тәуке хан тұсында ел билеу ісіне араласып, Абылай ханның ақылшысы болған жырауды ата.
(Бұқар Қалқаманұлы)
6.1644 -1700 жылдар аралығында өмір сүрген мемлекет және қоғам қайраткері. Ұлықбек медресесінде білім алған. Жалаңтөс батырдың тәрбиесінде болып, ел басқаруды үйренген.Тәукенің хан кеңесіне еніп, «Жеті жарғы» зағдар жинағына қатысқан биді ата. (Әйтеке би)
7. 1703-1781 жылдар аралығында өмір сүрген.Түркістанды қорғауда, Бұланты, Аңырақай, Алакөл шайқастарында найман жасағын басқарған. Абылай оны «Дарабоз» деп атаған. Бұл кім?
(Қаракерей Қабанбай)
8.Ұлы жүздің албан тайпасы,әлжан руынан тарап, он бесінде – «ат құлағында ойнап», он
алтысында – «орда бұзар» атанған батыр.Ойрантөбе шайқасында қазақ әскерлерін басқарып,жонғарларға күйрете соққы береді.Жоңғар шапқыншылығы кезінде қаза тауып, қазіргі Алматы жерінде жерленген батырды ата. (Райымбек Хангелдіұлы)
ІІІ кезең. Ойлан тап
Бұл бөлімде берілген тарихи оқиғаларды хронологиялық ретімен орналастыру керек. Дұрыс жауап 10 балмен есептеледі.
1 тапсырма.
1. Жанқожа Нұрмағанбетұлы бастаған көтеріліс
2. Ішкі Ордадағы (Бөкей) шаруалар көтерілісі
3.С.Датұлы бастаған Кіші жүз қазақтарының көтерілісі
4.К.Қасымұлы бастаған ұлт –азаттық көтеріліс
2 тапсырма
1.Республика Президентінің жарлығымен ұлттық валюта – тенге айналымға енгізілді.
2.Алғашқы қазақстандық ғарышкер Т.Әубәкіроқ ғарышқа ұшты.
3.Қазақстан Республикасының мемлекеттік Туы мен Елтаңбасы қабылданды.
4.Президент Н.Ә.Назарбаевтың «Қазақстан – 2030 »жолдауы жарияланды.
ІҮ. Әріптер сыры
Бұл бөлімде экраннан әріптер көрсетіліп, сұрақ қойылады. Сұрақтың жауабы сол әріптен басталады немесе жауаптың ішінде таңдаған әріп кездеседі.
|
А
|
Б |
Г |
К |
|
Д
|
Е |
Р |
Т |
|
Ф
|
П |
І |
Ы |
| Қ |
С
Х
Ш
А – Сабалақ атанған қазақ ханы (Абылай)
Б – Астана қаласының символы (Бәйтерек)
К – Қазақтың соңғы ханы (Кенесары)
І -Көшпенділер трилогиясының авторы (І.Есенберлин)
Г – «Тарихтың атасы» кім? (Геродот)
Д – Құрманғазының шәкірті (Дина)
Р – Рейхстагқа ту тіккен қазақ (Рақымжан)
Х – Қайрат Рысқұлбекоқке берілген атақ («Халық қаhарманы»)
Ш – Абайдың талантты шәкірті (Шәкәрім)
Ы – Қазақ өлкесінде қыздарға білім берудің негізін салушы (Ыбырай)
П – Жоғары Заң шығарушы орган (Парламент)
Т – Қазақстанды алғаш тәуелсіз деп таныған ел (Түркия)
Е- «Ақтабан шұбырынды, алқакөл сұлама,ақ мешін» жылдарында туған ән (Елім – ай)
Ф – «Екінші ұстаз» атанған ғұлама (Әбу Насыр әл – Фараби)
С – Ақ Орданың астанасы (Сығанақ)
Қ – Ислам дінін бірінші болып қабылдаған ортағасырлық мемлекет (Қарахан)
Ү. Қазақстан тәуелсіздік жылдарында
Бұл бөлімде барлық командаға бірдей сұрақ қойылады. Бірінші болып жалауша көтерген топ жауап береді.Дұрыс жауап 10 балмен есептеледі.
- жылы 2 наурызда болған оқиға – Қазақстан БҰҰ –ға мүше болды.
2.1991жылыжелтоқсандағыАлматыкездесуіндебұрынғыКеңесОдағынойғатүсірмесүшінжаңашартта«одақ»дегенсөзалмастырылды-«Достастық»сөзімен
3.Дүниежүзіқазақтарыныңтұңғышқұрылтайыөткенуақыт(1992жылықыркүйек–қазан)
4.АстанаАқмолағакөшірілді:1997жылы
5.2005жылы5томыжарықкөргенҰлттықэнциклопедия:«Қазақстан»
6.ҚазақстанРеспубликасыныңжаңаКонституциясықабылданды1995жылды30тамызда
7.ТәуелсізҚазақстанныңтұңғышҚорғанысМинистріС.Нұрмағамбетов
8.Қазақстандықстуденттершетелдердіңоқуорындарындабілімінжетілдіругемүмкіндікалғанбағдарлама«Болашақ»
9.Н.Ә.Назарбаевтың 1999 жылы жарық көрген еңбегі (Тарих толқынында)
10.«Қазақстан2030»дамустратегиясыныңқоғамныңұзақмерзімдіжетібасыммақсаттарыныңбіріншісіҰлттыққауіпсіздік
Ойынның қорытындысы
|
Р/с |
Топтардың аты |
Кім жылдам
|
Тұлғаны таны
|
Ойлан тап
|
Әріптер сыры
|
Қазақстан тәуелсіздік жылдарында. |
Қорытынды ұпай
|
|
1 |
10а сыныбы Болашақ тобы |
80 |
10 |
– |
30 |
20 |
140 |
|
2 |
10б сыныбы Бәйтерек тобы |
70 |
10 |
10 |
40 |
20 |
150 |
|
3 |
11а сыныбы Алаш тобы |
90 |
30 |
10 |
50 |
30 |
200 |
|
4 |
11б сыныбы Қайсар тобы |
60 |
20 |
– |
30 |
20 |
130 |