ULAGATTY USTAZ

Latyn álipbıine kóshý — zaman talaby

Жекенова Гаухар Муратовна

І санатты биология пәні мұғалімі

БҚО, Жаңақала ауданы Жаңақазан ауылы

М.Жүнісов атындағы жалпы орта білім беретін мектебі

Qazaq tili — ıirimi men sózdik qorynyń moldyǵy, kórkemdigi jaǵynan dárejesi bıik tilderdiń qatarynan oryn alady. Qazaqtyń jazba tili sonaý kóne zamandardan bastaý alyp, kúni búginge deıin ult tili, ana tili, memlekettik til bolyp bıiginen túsken joq. Qazaq álipbıi kúni búginge deıin 3 álipbımen arab,latyn, kırıll álipbıimen qoldanylyp kelgeni belgili. Qazaqtan Respýblıkasynyń Prezıdenti N.Á.Nazarbaev «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» atty maqalasynda qazaq tilin latyn álipbıine kóshirý týraly aıtyp, oǵan aldaǵy jyldary uıymdastyrý jáne ádistemelik jumystar júrgizilýi kerektigin aıtyp ótti. Sonymen latyn álipbıine kóshý bizge ne úshin kerek? Qazaq tiliniń mártebesiniń bıik bolýy úshin latyn álipbıiniń yqpaly qandaı?
Búgingi kúni BAQ pen qoǵamda keńinen talqylanyp jatqan aktýaldy máselelerdiń biri — qazaq tilin latyn álipbıine kóshirilýi. Jazý — tek áripterdiń basyn qosyp sóz quraý emes, ulttyń ózindik bolmysyn tanytatyn tańbalar júıesi, sóıleý tili, sol ulttyń tarıhy, ádebıeti men mádenıetin kórsetetin quraly. Jazý arqyly ótkenimiz ekshelenip, búgini men keleshegi jalǵasady, urpaqtar sabaqtastyǵyn kórsetedi. Al sol jazýdyń halyqtyń qoǵamdyq ómiriniń barlyq salasyna áser etedi, jańashyldyqqa bastaıdy.

Artqa sheginsek, 1929 jyly 7 tamyzda KSRO Ortalyq Atqarý Komıteti men KSRO Halyk Komıssarlar Keńesiniń Prezıdıýmy latyndandyrylǵan jańa álipbı — «Birtutas túrki alfavıtin» engizý týraly qaýly qabyldady. Latyn álipbıiniń negizinde jasalǵan jazý úlgisi 1929 jyldan 1940 jylǵa deıin qoldanylyp, keıin kırıllısaǵa aýystyryldy. «Qazaq jazýyn latyndandyrylǵan álipbıden orys grafıkasy negizindegi jańa álipbıge kóshirý týraly» zań qabyldandy. Elbasymyz: «Biz 2025 jyldan bastap álipbıimizdi latyn qarpine, latyn álipbıine kóshirýge kirisýimiz kerek. Bul — ult bolyp sheshýge tıis prınsıpti másele. Bir kezde tarıh bederinde biz mundaı qadamdy jasaǵanbyz. Balalarymyzdyń bolashaǵy úshin osyndaı sheshim qabyldaýǵa tıispiz jáne bul álemmen birlese túsýimizge balalarymyzdyń aǵylshyn tili men ınternet tilin jetik ıgerýine, eń bastysy — qazaq tilin jańǵyrtýǵa jaǵdaı týǵyzady» — dep latyn álipbıine kóshýdiń basty qajettilikterin atap kórsetti.
Túrki elderiniń barlyǵy derlik qazirgi tańda latyn álipbıinde oqyp, jazyp, qoldanyp keledi. Latyn álipbıine kóshý — ǵylymǵa, jańalyqqa jol ashady. Latyn qarpin qoldaný — til tazalyǵyna, qazaq tiliniń tabıǵı qalpyn saqtaýǵa yqpal etedi, sondaı-aq qazaq tiliniń halyqaralyq dárejege shyǵýyna ákeledi. Qazir jańa tehnologııalar arqyly aqparat keńistigine shyǵýǵa birden bir jol — latyn álipbıi deýge bolady. Saıyn dala tósinde erkin jelgen qazaq úshin ana tiliniń taza, tabıǵılyǵyn saqtap, óz tuǵyrynan taımaı, jaһandanýdyń mańyzdy quralyna aınalsa, odan asqan baqyt joq. Azattyǵymyz araıly, tilimiz tuǵyrly, mártebesi arta bersin.

Добавить комментарий

Этот сайт использует Akismet для борьбы со спамом. Узнайте как обрабатываются ваши данные комментариев.