Ақпараттық технологияны қазақ тілі сабағында қолданудың маңызы

Астана гуманитарлық колледжінің
Қазақ тілі мен әдебиеті кафедрасының
Оқытушысы Хусман Саулегүл

Елімізде болып жатқан әлеуметтік-экономикалық өзгерістер, күннен – күнге үдеп келе жатқан ақпараттар ағымдары, еңбек нарығындағы бәсекелестіктің артуы жоғары оқу орнын бітірушілерге қойылатын талаптарды күшейтуде. Қазіргі кездегі білім берудегі мақсат – жан-жақты, білімді, болашаққа жаңа көзқараспен қарай білетін және өзгерістерге, өмір сүруге бейім, өзіндік ой-толғамы бар, қабілетті жеке тұлғаны қалыптастыру. Оқытушының билік жүргізу әдісінен арылуы; оқыту кезінде білім беретін оқытушы емес, осы білімді қызыға қабылдауға дайын студент екендігі, студенттердің оқуға деген ынтасын күшейту, өз дербестігін дамыту.
Осыған байланысты студенттердің шығармашылық әрекетін, білімді өздігінен ізденіс арқылы табудың жолын, жалпы педагогикалық принциптерді басшылыққа алу біліктіліктерін көтеру мәселесі қойылып отырғандықтан, білім беруді ұйымдастырушы-оқытушы мен білім алушы-студенттер арасындағы қарым-қатынас дәрежесі мүлдем басқаша жаңа деңгейге көтерілуі тиіс. Осының негізінде оқыту әдістері мен оқу әрекеттері түрленіп, жұмыстың құрылымы да, мазмұны да, оны ұйымдастырудың педагогикалық-психологиялық мақсаты да кешенді түрде өзгеріске ұшырады.
Осындай өзгерістерден кейін көп жылдардан бері қалыптасқан сабақ беру әдістері, оның ішінде, студенттерге дайын білімді бере салу, ұсынылған тапсырманы орындату, бір сарынды тапсырмалар жүйесі сияқты жұмыс түрлері өз актуалдығын жоғалтты.
Қазақ тілі сабағы әрі тартымды, әрі қызықты, әрі сапалы болуы әр оқытушының өзіне, білім деңгейіне, кәсіби шеберлігіне байланысты. Оқу-тәрбие негізі-сабақ. Сондықтан сабақ тартымды, әсерлі, мақсаты айқын, қызықты және толық мәнді болуы тиіс. Ол – сонымен бірге басқа ұлт студенттеріне қазақтың әдебиеті мен мәдениетін, ғылымын, өнерін насихаттайтын пән.

Оқытушы сабақты дұрыс жоспарлап, мақсатын нақты белгілеп алмайынша көздегеніне жете алмайды. Сабақтың мазмұнын, құрылысын, дәлдігін, жұмыс жүргізу тәсілін мұқият ойластыруы қажет. Сабақта жаңа технология ретінде ақпараттық-коммуникативтік технологияларды пайдалануда өткізілетін сабақтарды жоспарлаудың негізгі талаптары:

– жағымды психологиялық орта жасау;
– студенттердің тіл үйренуге деген қызығушылығын (уәж, ынта, ұмтылыс) тудыру;
– ақпараттық технолгиялармен жұмыс істей білуге үйрету;
-ақпараттық- технолгиялармен орындалатын жұмыстардың проблемалық болуы;
– проблеманы шешуге және шешім қабылдай білуге үйрету;
– кез-келген проблеманы шығармашылық тұрғыдан шешуге бейімдеу;
– өзіндік пікір, идеялар, тұжырым, түсінік келтіру;
– пікірін, тұжырымын, идеясын дәлелдей және қорғай білуге дағдыландыру;
– өз бетінше орындауға берілген жұмыстарға үлкен жауапкершілікпен қарауға, шығармашылықпен орындауға үйрету;
– студенттердің бірлескен таным процессіне белсенді араласуына мүмкіндік жасау;
– студенттердің өзінің үйренгені мен өз білімі туралы түсініктерін ортаға салып, бірлесе талқылап, олар туралы пікір алысуға мүмкіндік жасау;
– студенттерге өздік жұмыстарын ұйымдастыру үшін орта құру;
Жоғарыда айтылған мақсатқа жету үшін оқытушының әрекеті:
– сабақтың тақырыбына сай мақсаттың айқын болуы;
– негізгі мәселені бөле көрсетуі;
– материалдардың өмірмен байланыстылығы әрі тәрбиелік мәнінің маңызды болуы;
– студенттермен тең құқылы түрде қарым-қатынас жасай білу;
– өз талаптарын бұйрық түрінде емес, кеңес түрінде ұсыну;
– әр пікірді, идеяны тыңдай білу, оны сыйлау және онымен санасу;
– ерекше идеяларға қолдау жасап отыру;
– жағымды (позитивті) және конструктивті көзқарас ұстану;
– сабақта ақпараттық-технолгияларды қолдану арқылы үнемі жаңалықтар енгізіп отыру;
– студенттермен жеке жұмыстар жүргізу үйге берілетін тапсырманың уақтылы және нақтылы берілуі;
– бағалау нормалары сақталып, әділ бағалануы;
– осы нәтижеге жеткізетін -сабақтың жүйелігі.

Сабақта жаңа технология ретінде ақпараттық технолгияны пайдалану сабақтың тиімділігі мен уәжін арттырып, білім берудің табысты болуына оң ықпалын тигізері сөзсіз. Ақпараттық- технологияны барлық деңгейлерде жүйелі пайдалану арқылы сабақтарда алынған ақпаратқа талдау жасай білуге, ақпаратты дұрыс таңдау жауапкершілігін қалыптастыруға және өз бетінше жұмыс істеуге дағдыландырады. Ақпараттық-технология негізінде – оқытудың жаңа моделін құруға жол ашып отыр.
Ақпараттық технология сабақты түрлендірудің, ерекшелендірудің, дараландырудың тәсілі ғана емес, сонымен қатар сабақты жаңаша ұйымдастырудың мүмкіндігі. Ақпараттық технологияның көмегімен жүргізілетін сабақтарда – студент өзін белсенді және еркін, оқытушымен тең дәрежеде ұстай алады. Қазақ тілі сабағында ақпараттық технологияны енгізу арқылы сабақтың белсенділігін арттыруға, дамыта оқыту идеясын жүзеге асыруға, сабақты шапшаң жүргізуге, студенттің өздік жұмысының көлемін көбейтуге болады. Педагогикалық технология жалпы компьютерлендіру үрдісінен тысқары қалған жоқ. Сондықтан сабақта ақпараттық және коммуникативтік технологияны кеңінен пайдалану үйреншікті, қалыпты жағдай ретінде қарастырылғаны жөн. Бүгінгі күні кез-келген оқытушы қазақ тілі пәні болсын, басқа пәндер болсын ақпараттық және технологияны пайдалану арқылы әртүрлі сабақтарға әзірлемелер дайындап және оны жоғары деңгейде өткізе білсе, сабақтың тартымды әрі қызық болатыны анық.. Мұндайсабақтарстуденттердібасқаәлемге, ақпараттарәлеміне, тартуарқылы соләлемдіөзкөзіменкөруге, көргенінкурстастарынажеткізубарысындатілдамыту мүкіндігінеиеболады.
Сабақтыинтернетжелісінеқосылғанкомпьютерарқылыбасқару – қазақшасөйлеугеүйренудіңтиімділігінарттырып, студенттіңойлауқызметінбелсендіреді. Компьютердіқазақтілісабағындапайдаланудың негізгімақсатыныңбірі – Қазақрадиосы, Шалқарбағдарламасыментеледидарматериалдарынсабақтатиімдіпайдаланудыұйымдастыруарқылы, дәстүрліоқытушы → дәрісхана → студентжүйесініңорнына студент → компьютер →комьютерлікоқытубағдарлмалары → оқытушыжүйесіненгізу, оқытуүрдісін, оқытушыменстудентрөлініңсипатынтүбегейліөзгертеді. Компьютердіңиллюстративтікжәнедиалогтікмүмкіндіктеріоқуүрдісініңуәждемесаласыменәрекеттікқұрылымынаүлкенәсерінтигізеді.
Тілүйренуқабілетітөменстуденттердіңөзідекомпьютерденберілгентапсырмаларарқылысөйлеуге, ойынқазақшажеткізугетырысады. Қазақтілінүйретудеинтернеттіңмүмкіндігінетоқтайтынболсақ, сөйлеуәрекетініңтөрттүрінде (оқылым, айтылым, тыңдалым, жазылым) депайдалануғаболатыныбелгілі. Яғни, ақпараттық технология – оқу орындарында білім жетілдіруші құрал.
Мысалы: бастауыш топтарда – интернеттен алынған суреттерді иллюстративті материал ретінде пайдаланып, әр түрлі жаттығулар құрастыру арқылы студенттердің сөйлеу дағдысын қалыптастыруға; шағын ертегілер мен әңгімелерді тыңдату және оқыту арқылы тіл дамытуға, сонымен қатар материалды таңдау мүмкіндігін студенттердің өзіне беруге болады. Студент материалды іздеу барысында әртүрлі мәтіндерді оқып, оны түсінуге тырысады. Жалғастырушы топтарда -жаңалықтарды көріп, тыңдату, тыңдаған жаңалықтары бойынша пікір алмасу және Қазақ радиосынан: «Бала тілі – бал», «Атадан қалған асыл сөз», «Інжу-маржан», «Даланың дана арулары», Кешкі ертегі айдарларымен берілген материалдарды тіл дамыту жұмыстарына пайдаланамыз т.б. Осы материалдар көмегімен төмендегідей жұмыс түрлерін ұйымдастыруға болады.

Мысалы: 1. «Ассоциация және болжам»
Студенттер топпен, жұппен немесе жеке тапсырма алады. Мәтіннің тақырыбын естігеннен кейін қандай ассоциация пайда болды? Мәтін не туралы болады деп ойлайсыз?

2. «Сұрақ-жауап»
Мәтінді тыңдатып, бір біріне сұрақ қояды. өздерінің жауаптарынан мәтін құрады. Құрастырған мәтіндері мен аудиомәтінді қайта тыңдап, салыстырады.

3. «Мәтінді тыңдап, аяқта»
Келесі мәтіннің басын тыңдап, аяғын өзі құрастырып, аяқтайды.

4. «Мен диктормын»
Аудиомәтінді бірнеше рет тыңдап, диктор рөліне еніп, (мүмкіндігінше жаттап алады) сөйлейді.

5. «Мен музыкамен көркемдеушімін»
Мәтінді тыңдап, мәтін мазмұнына сай әуен таңдайды. Бұл әуенді неге таңдағанын түсіндіреді.

6. «Мен көркемдік жетекшімін»
Мәтіннің мазмұны мен әуеніне сай әр түрлі слайдтар дайындайды және бұл слайдтарды неге таңдағанын түсіндіреді.
Интернет арқылы жалғастырушы топтармен жүргізілетін жұмыстардың тиімді түрі ретінде соңғы кезде студенттердің өз беттерінше дайындап жүрген – комикс жасау жұмыстарына толығырақ тоқтала кетейік. Комикс дегеніміз – әр түрлі сюжетті суреттер арқылы белгілі оқиғаға студенттердің өздері құрастырған әңгімелері. Әңгіменіңортақтақырыбынстуденттерменақылдасаотырып, бірлесіптаңдауғаданемесестуденттердіңөзбетіментаңдауынадаболады.

Комиксжасау жолдары:
1. интернеттегі «Paint» бағдарламасыменсалғансуреттерініңкөмегімендайындайды;
2. дайынаннимациялардыпайдаланады;
3. мультфильмдердіпайдаланады;
4. суреттергетүсіріп, түсіріілгенсуреттердіпайдаланады;
Комиксжасауарқылыстуденттердің – шығармашылық, логикалық ойлау қабілеттеріқалыптасады; ассоцативтікөрісікеңейеді; қазақшасөйлеужәнежазу (сюжеттегірөлдердіңсөздерінжазуарқылы) қабілеттерідамиды, студенттіңқазақтілінедегенқызығушылығыжәнебелсенділігіартады.

Жоғарыдеңгейдестуденттердің«Отандықөнім», «Елтынысы», «Қазақғылымы» айдармен берілетінаудио-бейнемәтіндербойыншатүрлішығармашылықжұмыстарұсынылады.Жоғарыдаберілгенжұмыстүрлерініңнәтижеліболуы – дәрісханадажағымдыахуалдыңқалыптасуыменоқытушыменстуденттіңарасындағысыйластық, түсіністіккетікелейбайланысты.
– интернетжелісінеқосылғанкомпьютершексізақпаратәлеміндеенугежәнеақпараттыжүйелітүрдеталдап, сараптауғамүмкіндікбереді. Ақпараттыалудағыжоғарыжылдамдықадамныңақпараттықмәдениетініңүнеміөсуінежағдайжасайды.
– компьютерадамныңзерттеу – танымдықәрекетініңәмбебапқұралыретіндеерекшелінеді.
– Өзгеқұралдарданкомпьютердіңерекшелігі – оныңқатысымдыққұралболабілуі. Яғнистудентоларқылықатысымныңбарлықтүрлерінжүзегеасыраалады. Бұл – мәтіндердіоқу, сұхбатжасау, жазу, тыңдауәрекеттері. Тілүйренудебұлмүмкіншіліктереңмаңыздыболмақ.

Қорытакелеайтарымыз, ақпараттық-технология
1. оқуматериалынтереңтүсінуге;
2. оқумотивациясыныңартуына;
3. алғанбілімніңұзақуақытестесақталуына;
4. білімберугежұмсалатынуақыттыңазаюынаықпалетеді.

Оқып үйренбесең өнерге де, даналыққа да қолың жетпейді, деп ойшыл демокрит айтқандай тәрбие құралы білім бұлағы болған қазақ тілімізді жаңа заман талабына сай меңгерту оқытушыларымыздың басты міндеті болып табылады.