Абай –қазақтың рухани көсемі, Әдеби кеш

Ә д е б и      к е ш

Ғ. Ақтаев атындағы №6 орта мектеп.

Тақырыбы: Абай –қазақтың рухани көсемі.

8в, 9б — сыныптар

Өткізген : қазақ тілі мен әдебиет пәнінің мұғалімі Боханова Ш.М.

Ақтөбе — 2011 оқу жылы.

 

8в, 9б- сынып оқушылары.

Сабақтың тақырыбы: Абай — қазақтың рухани көсемі.

Мақсаты: а)Халық тағдыры мен мүддесі үшін Абайша ойланып,Абайша мұңайып,қуанып,оны өзіне үлгі-өнеге,ұстаз тұтып,ақын мұрасын рухани тірлігіне айналдыру . Әр адамның ойына ,қиялына ,сезіміне,жүрек дүрсіліне қозғау салу.

Көрнекілігіне : Абай портреті,қанатты сөздер,қосымша материалдар т.б.

Барысы: 1. Ұйымдастыру.

Жүргізуші:Құрметті ұстаздар мен оқушылар!!

Қазақ халқының данышпан ақыны Абай Құнанбайұлына арналған «Абай — қазақтың рухани көсемі»атты әдеби кешімізге қош келіңіздер.

« Жүрегімнің түбіне терең бойла,

Мен бір жұмбақ адаммын,оны да ойла

Соқтықпалы,соқпақсыз жерде өстім,

Мыңмен жалғыз алыстым,кінә қойма! …» деп

Абай болашақ ұрпаққа сөзін осылай арнады.

Бүгінгі күнде ақын Кәкімбек Салықов

«Абай ата, «ескердің», «ескермедің»,

Қайран елдің мұң,зарын көп зерледің

Би болысқа қолшоқпар «бола бермей,

«соқтықпалы соқпақ» қой өткергенің

 

Іштен оқып сенемін туғаныңа,

Шалқар шабыт бұйырды тың дарынға

Бір ақын жоқ қазақта қатарласқан

Ақын болып жаралған ғалымға

 

 

Тұлғаң биік,

Кең құлаш көшелісің

Терең тамыр мәңгілік өсер ісің, —

деп жыр жолдайды.

Семейдегі « Приходская школға»түсіп,он үш жасында Абайды үш ай орысша оқығаннан кейін,әкесі Құнанбай ел басқаруға үйреткісі келіп,оқудан шығарып алады. Кейін жас кезінде оқи алмағанына өкінген Абай :

1881-1885 ж.ж.

Оқушы: «Жасымда ғылым бар деп ескермедім…»

Жүргізуші:Бастапқы кезде Абай өлеңдерін «Көкпай сөздері» деп атап жүрген.Ауыл Бақанастың бойына келіп қонып жатқан кез.Абай осы бір көріністі өлең қылышы –деп,Көкпайға қолқа салады.Көкпай біраз өлең қылып еді жақтырмады,сөйтіп өзі жазбақшы болды.Сол күні «Жаздыгүн шілде болғанданы»жазған екен.Көкпайға «сен сағымыңа бір ту бие ал, мен енді өлеңімді өзім алайын,»-деді.

1886 жылы «Жаз»,1888ж. «Күз»,1883 ж. «Қыс»,1890 ж. «Жазғытұрым»

Ән: Желсіз түнде жарық ай.

Жүргізуші: Абайдың сөзінде

Ұлылық ұйып тұр

Ойлы ақыл,сезімге,

Бар қазақ сыйып тұр-дегендей кезекті 1890-1898 ж. Абайдың қарасөздеріне берелік. Он жетінші қарасөзі.

Жүргізуші: Абайдың «Атадан алтау,анадан төртеу» деп өзі жырлағандай Абайдың ұрпағына сөз берелік.

Оқушы: Сүйікті ұлы Әбдірахманға арнаған өлеңі.

«Тұла бойың ұят- ар едің…»

Жүргізуші: «Абайдың баласы Тұрағұлдың естелігі»-деп баласы толғана еске алады.

 

Жүргізуші: Абайдың шөбересі-Ишағы.

Оқушы:

Жүргізуші: Абайдың ақындық мәдениетті жетілдіруде,ақынның қоғамдағы орны мен көркем сөздің рөлі туралы ойлануына орыстың классигі Пушкиннің ықпалы зор болды.Пушкин шығармаларын оқып ,оны аударумен Абай көбірек шұғылданды.

Бұл -1889 жыл болатын.Олардың көбі-Онегин мен Татьяна арасындағы хаттар.

Оқушы: Татьянаның Онегинге жазған хаты.

Оқушы: Онегиннің Татьянаға жазған хаты.

Жүргізуші: М.Әуезовтың «Абай» романы үзіндісінен көрініс.

Ән: Көзімнің қарасы.

Жүргізуші: Орыстың белгілі жазушы сы А.Н.Радищев айтқандай «Адамның танымы неғұрлым биіктей берген сайын,дүниенің көкжиегі де соғұрлым кеңейе бермек» дегендей ендігі кезекті викторинаға берелік.

Әр көрсетілетін суретке қатысты Абай өлеңдерінен бір шумақ өлең оқу.

Суретке байланысты сұрақтар: 1. « Қараңғы түнде тау қалғып» суретін көрсету.

Қараңғы түнде тау қалғып,

Ұйқыға кетер балбырап.

Даланы дел-сал жым-жырт қып,

Түн басады салбырап.

 

2.Суға сәулесі түскен түнгі жарық ай:

Желсіз түнде жарық ай,

Сәулесі суда дірілдеп.

Ауылдың жаны терең сай,

Тасыған өзен гүрілдеп.

 

 

3. Жазғы табиғаттың көркем көрінісі:

Жаздыгүн шілде болғанда ,

Көкорай-шалғын,бәйшешек,

Ұзарып-өсіп толғанда.

Күркіреп жатқан өзенге ,

Көшіп ауыл қонғанда.

4. Аңшының бүркітпен аңға шығуы:

Қансонарда бүркітші шығады аңға,

Тастан түлкі табылар аңдығанға.

Жақсы ат пен тату жолдас-бір ғанибет,

Ыңғайлы ықшам кейім аңшы адамға.

5. Жазғытұрымдағы жер жүзінің өзгеруі.

Жазғытұрым қалмайды қыстың сызы

Масатыдай құлпырар жердің жүзі

Жан-жануар,адамзат анталаса,

Ата-анадай елжірер күннің көзі.

6. Ат-ер қанаты.

Шоқпардай кекілі бар,қамыс құлақ.

Қой мойынды,қоян жақ,бөкен қабақ.

Ауыз омыртқа шығыңқы,майда жалды,

Ой желке,үңірейген болса сағақ.

Жүргізуші: Есейді күшім аңдасақ,

Елдігі өсті баралсақ

Семейде Абай туса да,

Абайдың елі-бар қазақ!

Оқушы: Ақын Кәкімбек Салықов «Ақындықтың пайғамбары»

Күй: «Ата толғауы»

Жургізуші: Ұлағатты күні ұлы істің

Шарықтап,шалқып тырыстым

Қазақ боп Абай туса да

Данасы бүкіл Шығыстың.

Оқушы: «Ғылым бар деп жасымда ескермедім,»-

Жүргізуші: Абай қазақ халқының маңдайына біткен дара тұлға дей келіп,

халықаралық Абай қорының тұсау кесер жиынында сөйлеген сөзінде

Елбасымыз Н.Ә.Назарбаев: «Абай — қазақ халқының рухани қазынасына өлшеусіз

үлес қосқан ғұлама ғана емес, ел болуына ұлан-ғайыр еңбек еткен данагер. Абай —

әлемдік деңгейдегі ойшылдардың қатарындағы ғажайып тұлға» деген болатын. Бұл

екінің біріне беріле салатын баға емес,олай болса ,біз де Елбасының айтқан сөзіне

қосыла отырып, «Абай –қазақтың рухани көсемі» атты әдеби кешімізді жабық деп

жариялаймыз. Көңіл қойып тыңдағандарыңызға рақмет! Қош сау болыңыздар.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ғ. Ақтаев атындағы №6 орта мектебі.

 

 

 

 

 

 

 

 

Тақырыбы: С.Сейфуллин «Ақсақ киік»

 

 

 

 

 

 

 

 

5в сыныбы

 

 

 

 

 

 

 

 

Өткізген: қазақ тілі мен әдебиет пәнінің мұғалімі Боханова Ш.М.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ақтөбе — 2011 оқу жылы

 

Әдебиет пәні.

 

Сабақтың тақырыбы: С.Сейфуллин «Ақсақ киік» (өлең)

Сабақтың түрі: Жаңа материалды меңгеру сабағы

Сабақтың мақсаты: а) С.Сейфуллиннің ақындық қуаты.Өлең-көркем өнер туындысы.Бетпақ дала,киік туралы танымдық мәліметтер.Өлеңнің идеялық мәні:экологиялық,географиялық,биологиялық,эстетикалық,поэзиялық таным.

ә)Сұлулықты көре білуге,бағалай білуге,сұлулыққа оқушы қатынасын қалыптастыру.Адамның табиғат пен адам әрекетіне эстетикалық-этикалық қатынасын тудыру.

б) Көркем шығарманың тұтас бейнесін қабылдай алу,бейнелерді елестету арқылы оны түйіндеу,ой-пікірлерін ортаға салу.

Сабақтың пәнаралық байланысы: музыка,география,биология.

Сабақтың көрнекіліг:. С.Сейфуллин портреті, қанаттысөздер,Құрманғазының «Ақсақ киік» күйі, «Аққу» күйі,сөзжұмбақ «Ақбөкен»,слайдқа жазылған сөздік,тест жұмыстары,киік,бетпақдала бейнеленген плакат.

Сабақтың әдісі:көрнекі техникалық әдіс,мәнерлеп,көркемдеп оқу,әңгіме,сұрақ-жауап.

Сабақтың барысы: 1.Ұйымдастыру.

2. Жаңа сабақ.

Жоспар:

1.Сегіз қырлы ,бір сырл ы ақын (кіріспе сөз)

2.Аққу-киелі құс (көрініс)

3.Сөздік жұмысы (слайд)

4.Ақсақ киік (музыка,мәнерлеп оқу,ой-пікірлері)

5.Өлең құрылысына талдау (бір шумағын талдау)

6.Ақбөкен туралы танымдық мәлімет (нақты деректер)

7.Сөзжұмбақ «Ақбөкен»

8.Тест (шартты белгімен)

 

1. Кіріспе сөз.

С.Сейфуллин 1894 ж. Қарағанды обл. Нілді деген жерде дүниеге келіп, 1938 ж. репрессия құрбаны болып дүниеден өтті.

Өлімге жан екенсің қия алмайтын,

Өлеңнің құшағына сия алмайтын.

Қазақты көргің келсе,міне,осы деп,

Көрсетсе жер жүзіне ұялмайтын,-деп

Сырбай Мауленов ағамыз жырлағандай «Өлеңнің құшағына сыймайтын» тұлғаның ажар –көркі мағыналы іс-әрекетпен кескінделгенде ғана өлнңге жан бітіп,шыңдыққа айналады.

Өлең-көркем өнер туындысы.Олай болса,балалар,бүгінгі сіздердің үйден дайындап келген көріністеріңіз С.Сейфуллиннің бүгінгі өткелі отырған өлеңі -мен тығыз байланысты.

2.Аққу- киелі құс. (көрініс)

Оқушылар көрініс бойынша өз ой-пікірлерін,білетін өлеңдерін айтып,сыр бөліседі.

3. Бүгінгі сабағымызға арқау болатын киікте киелі аң.

«Ақсақ киік» өлеңіндегі сөздердің мағынасына көңіл бөлейік.

4.Сөздік жұмысы. (слайдтан көрсету)

Шөл,Бетпақдала,киік,бетеге,қос,сегіз көштік.

Шөл-суға тапшы аймақ.

Бетпақдала-Арқаның шөл даласы,

Киік,бөкен-аша тұяқты жүйрік аң.

Бетеге-даланың өсімдігі

Қос-далалықта паналайтын баспана

Сегіз көштік-көлденеңің ел «сегіз көшіп» әрең өткен

 

 

 

5. Киікті суреттеген шумақты өлең құрлысына талдау .

1.Қап-қара //екі көзі//мөлдіреген,11а

2.Әдемі//екі танау//желбіреген.11а

3.Елеңдеп//жас балаша//жалтаңдайды,11б

4.Жел түрткен//жусаннан да//селдіреген,11а

6. «Ақсақ киік» өлеңнің әр шумағын мәнерлеп оқып,оқушылар ой-пікірін ортаға салады.

7.Ұшы-қиырына көзжеткісіз кең байтақ Қазақстан территориясы-жасыл желегі жайқалып,төсінде түз тағысы еркін өскен табиғаты әсем жер.

100-ден астам,19 ғ. 1919 ж,1954 ж., 300мың,5мың тонна,1 қыркүйектен 15 желтоқсан.

8.Оқушылар , біз сөзжұмбақты дұрыс шешсек ,қызыл жолақтан бүгінгі сабағымызға арқау болған киелі аң туралы сөз шығады.

Сөзжұмбақ

1.Киелі құс.

2.С.Сейфуллиннің поэмасы.

3.Арқаның шөл даласы.

4.Ы.Алтынсариннің табиғат лирикасына жазылған өлеңі.

5.Бетпақта қысы-жазы ел болмайды,

Ел-жайлау,өзен яки не болмайды?

6.Ж.Жабаев дастаны

7.Ас атасы

9.Тест.иә^ ,жоқ- (слайд бойынша оқып,шартты белгісімен көрсету)

Тест.

Тесттің шартты белгілері: Иә^,жоқ-

1.С.Сейфуллин 1894 ж. дүниеге келді ме?

2.Киіктер орманды жерде мекен ете ме?

3.Киікті бөкен деп атауға бола ма?

4.1919 ж. Киікті аулауға тыйым салынды ма?

5.1954 ж. Ақбөкенді кәсіптік жолмен аулауға рұқсат етілді ме?

6.12. ғасырда киіктер жойылып кетуге аз-ақ қалды ма?

7.1 қаңтардан 15 ақпан аралығында киікті атуға рұқсат етіле ме?

8.С.Сейфуллин 1938 ж. дүниеден өтті ме?

 

Бағалау.

Үйге тапсырма: «Бетпақдала-киіктер мекені» атты шағын шығарма жазу. 1,2,3 деңгейге сәйкес өлеңдер жаттау.

Табиғатты қорғау- баршамызға ортақ міндет.