
{"id":130290,"date":"2019-02-08T21:34:41","date_gmt":"2019-02-08T15:34:41","guid":{"rendered":"https:\/\/45minut.biz\/?p=130290"},"modified":"2019-02-08T21:34:41","modified_gmt":"2019-02-08T15:34:41","slug":"latyn-alipbii-jan%c7%b5yry-jazydan-bastalady-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/45minut.biz\/?p=130290","title":{"rendered":"Latyn \u00e1lipb\u0131i: ja\u0144\u01f5yr\u00fd \u2013 jaz\u00fddan bastalady"},"content":{"rendered":"<p>Latyn \u00e1lipb\u0131i: ja\u0144\u01f5yr\u00fd \u2013 jaz\u00fddan bastalady<\/p>\n<p>Qara\u01f5andy oblysy Aba\u0131 a\u00fddany K\u00fdrm\u0131n a\u00fdyly<br \/>\n\u00abK\u00fdrm\u0131n tirek mektebi (res\u00fdrstyq ortalyq)\u00bb KMM<br \/>\nf\u0131lolog-aqyn B\u00f3ken Qazbek Maratuly<\/p>\n<p>Zaman bir orynda turma\u0131tyny barshamyz\u01f5a a\u0131an. \u00abZaman\u01f5a qara\u0131 adamy, talapqa ora\u0131 mamany\u00bb bol\u01f5any durys. \u00d3mirdi\u0144 \u00e1r salasy \u00fanemi jetilip, ja\u0144a tehnolog\u0131\u0131alardy \u0131gerip, \u00fazdiksiz dam\u00fd \u00fastinde a\u0131anba\u0131 e\u0144bekten\u00fdi qajet. D\u00fan\u0131e ja\u0144\u01f5yryp, \u00f3zgerip otyr\u00fdy tab\u0131\u01f5\u0131 qubylys. R\u00fdhan\u0131 ja\u0144\u01f5yr\u00fd jaz\u00fddan, oq\u00fddan, bilimnen basta\u00fd alady. Elbasyny\u0144 jarly\u01f5ymen elimizde latyn \u00e1lipb\u0131ine k\u00f3sh\u00fd bastalyp ketti. Latyn \u00e1lipb\u0131in qabylda\u00fd arqyly biz \u00f3z o\u0131-sanamyzdy ja\u0144\u01f5yrtamyz. \u00d3rken\u0131etti elder qataryn emin-erkin kiremiz. T\u00farki tildes qandastarymyz\u01f5a jaqyndasyp, aralasyp uly k\u00f3shke ilesemiz. Bir-birimizdi jaqyn bilip, birge t\u00fd\u01f5an ba\u00fdyrda\u0131 bolashaqqa nyq qadam basamyz. Ja\u0144adan bastal\u01f5an \u00e1r iste aqylshy da, syn a\u0131t\u00fdshy da, mine\u00fdshi de jetip artylary belgili ja\u01f5da\u0131. Syn t\u00fazelme\u0131, min de t\u00fazelmesi anyq. Syn oryndy a\u0131tylyp, odan n\u00e1t\u0131je bolyp jatsa qupta\u01f5annan basqa a\u0131tarymyz joq. <!--more--><\/p>\n<p>Latyn \u00e1lipb\u0131ini\u0144 birneshe nusqasy halyq nazaryna usynyl\u01f5any\u0144 jaqsy bilemiz. Barlyq nusqalardy saraptamadan \u00f3tkize kele 32 ta\u0144bamen belgilenetin nusqa\u01f5a toqtaldyq. Osy nusqada k\u00f3rsetilgen ke\u0131bir ta\u0144balar \u00e1li k\u00fange de\u0131in da\u00fd t\u00fd\u01f5yz\u00fdda. Atap a\u0131tar bolsaq \u00abi\u00bb men \u00ab\u0131\u00bb \u00e1ripterini\u0144 uqsasty\u01f5y. \u00abCh\u00bb j\u00e1ne \u00abv\u00bb dybystary qazaq tilindegi s\u00f3zderde joq, tek qana basqa tilden engen s\u00f3zderde \u01f5ana kezdesedi. \u00abCha\u0131, chek, pochta, chemodan\u00bb degen s\u00f3zderdi \u00absha\u0131, t\u00fabirtek (shek), poshta, shabadan\u00bb dep a\u0131typ j\u00farmiz \u01f5o\u0131. \u00abVelos\u0131ped, Vlad\u0131m\u0131r, vals, t.b.\u00bb s\u00f3zderde de a\u00fddar\u00fd\u01f5a bolatyndaryn a\u00fddaryp, a\u00fddar\u00fd\u01f5a bolma\u0131tyndaryn \u00abb\u00bb \u00e1rpimen almastyrsa bolady. Tilimizde \u00abv\u00bb \u00e1rpimen jazylatyn qazaqsha s\u00f3zder joq. \u00d3z tilimizge be\u0131imdep \u00f3zgertip a\u0131tqanda tur\u01f5an eshqanda\u0131 s\u00f3kettik joq.<br \/>\nMunda\u0131 pikirlerge, usynystar\u01f5a ana tilimizde durys s\u00f3\u0131le\u0131 alma\u0131tyn ortada\u01f5ylar eki qolyn k\u00f3tere qarsy pikir a\u0131tary s\u00f3zsiz. Olar nelikten qarsylyq bildiredi? Sebebi, onda\u0131 adamdardy\u0144 sanasy \u00e1bden orys tilimen \u00fdlanyp, ulttyq bolmysynan alystap ketken. O\u01f5an birneshe d\u00e1lelder keltire kete\u0131in. \u00c1li k\u00fange de\u0131in \u00f3z aty-j\u00f3nimizdi taza, qatesiz qazaq tilinde jaza alma\u0131 kelemiz. \u00ab-ov, -ova, -ev, -eva, -\u0131n, -\u0131na, -ov\u0131ch, -ev\u0131ch, -ovna, -evna \u00bb sekildi qosymshalar\u01f5a taskenede\u0131 jabysyp al\u01f5anbyz. Sanamyzdy\u0144 \u00fdlan\u01f5any sonshalyq bul qosymshalardan a\u0131yrylsaq t\u00fd\u01f5anymyzdan a\u0131yrylyp qal\u01f5anda\u0131 bolamyz. Emlelerdi, s\u00f3zdikterdi tezdetip shy\u01f5aryp, halyqpen ty\u01f5yz jumys jasa\u00fd kerek. T\u00farli sa\u0131ystar, is-sharalar \u00f3tkizip, nas\u0131hatta\u00fd qajet. T\u00f3lqujattardy latyn \u00e1lipb\u0131i bo\u0131ynsha toltyryp, qosymshalardy qurtqanymyz durys. Birinshi tegi, odan ke\u0131in aty, \u00e1kesini\u0144 aty jazylatyn bolsa, t\u00fakte q\u0131yndyq bolma\u0131dy. Ol \u00fashin buryn\u01f5y basqa qujattardy a\u00fdystyrma\u0131syzdar dep halyqqa t\u00fasindir\u00fd jumystary j\u00fargizilse bol\u01f5any. Sol sekildi mekeme, bank, sa\u00fdda, o\u0131yn-sa\u00fdyq oryndaryny\u0144 ata\u00fdlary latyn \u00e1rpimen qatesiz tek memlekettik tilde \u01f5ana jazylsyn degen za\u0144 j\u00fazinde bu\u0131ryq shy\u01f5arylsyn. \u00abEl bolamyn dese\u0144, besigi\u0144di t\u00faze\u00bb dep tekke a\u0131tylma\u01f5an. \u00d3kinishke qara\u0131 biz tilimizdi, aty-j\u00f3nimizdi, eldi mekenderimizdi, qala, a\u00fddandarymyzdy, k\u00f3shelerimizdi memlekettik tilde jaza alma\u0131, \u00f3zgerte alma\u0131 m\u00fas\u00e1pirdi\u0144 k\u00fa\u0131in kesh\u00fddemiz. T\u00e1\u00fdelsiz El bol\u01f5anymyz\u01f5a da otyz jyl\u01f5a ta\u0131ap qaldy. Osy jyldar araly\u01f5ynda til t\u00fdraly a\u0131typ ta, jazyp ta kelemiz. Biraq, qatyp qal\u01f5an se\u0144 qoz\u01f5alma\u0131, jibime\u0131 tur. Bu\u01f5an kin\u00e1li kim? Nege qoz\u01f5alma\u0131myz? Kimge jaltaqta\u0131myz? A\u0131ta bersek, osyla\u0131sha suraqtar tizbektelip kete beredi. B\u00e1rine kin\u00e1li \u00f3zimiz. Basqa ult kelip, bizdi\u0144 kemshiligimizdi, qateligimizdi t\u00fazeme\u0131di.<br \/>\nMuny\u0144 b\u00e1rin \u00f3zgertip, al\u01f5a s\u00fa\u0131re\u0131tin ultjandy azamattar. J\u00faregi \u00abqaza\u01f5ym, qaza\u01f5ym\u00bb dep so\u01f5atyn, elim dep egilip, jerim dep jany k\u00fa\u0131ip j\u00fargen azamattarymyz ben qyzdarymyz namysty qoldan berme\u0131tini anyq. \u00c1tte\u0144 tonny\u0144 keltesi-a\u0131 demekshi olardy\u0144 qolynda b\u0131lik joq. B\u0131likte, m\u0131n\u0131strlikte, \u00e1kimdikte, bank salasynda, t.b. otyr\u01f5andar osynda\u0131 bolsa, munda\u0131 be\u0131shara bolmas edik. Jalpy halyq latyn \u00e1lipb\u0131in qolda\u0131dy. Elimiz al\u01f5ash ret jalpyhalyqtyq d\u0131ktant jaz\u01f5anda mu\u01f5alimder men oq\u00fdshylarymyz jo\u01f5ary k\u00f3rsetkish k\u00f3rsetti. Osydan-aq eldi\u0144 erekshe yqylasy bar ekendigin ba\u0131qadyq. B\u00fa\u0131rekten s\u0131raq shy\u01f5aratyndar da tabylyp jatty. Olar orys tilinde s\u00f3\u0131lep \u00fa\u0131renip qal\u01f5andyqtan ishte\u0131 qarsylyq k\u00f3rset\u00fdde. Halyqqa komp\u0131\u00fdtermen, u\u0131aly telefonmen jumys jasa\u00fddy eshkim \u00fa\u0131retken joq. Yntalan\u01f5an, qyzyqqan adamdardy\u0144 b\u00e1ri bul k\u00fande olardy jaqsy \u0131gerip al\u01f5an.Sol sekildi latyn \u00e1lipb\u0131inde oq\u00fd men jaz\u00fddy da tez \u00fa\u0131reneri s\u00f3zsiz. E\u0144 bastysy ynta bolsa bol\u01f5any.<br \/>\n\u00abA\u0131ta, a\u0131ta Alta\u0131dy, Jamal apa\u0131 qarta\u0131dy\u00bb degende\u0131 bitpe\u0131tin bir is bolyp tur. Elbasy latyn \u00e1lipb\u0131ine k\u00f3sh\u00fdimiz qajet degende erekshe q\u00fdandym. Endi osy basta\u01f5an isti damyt\u00fd, jetildir\u00fd bizdi\u0144 basty paryzymyz. Bir ja\u01f5adan bas, bir je\u0144nen qol shy\u01f5aryp, belsene \u00e1reket etip, birlik bar jerde, tirlik bar ekendigin k\u00f3rsete\u0131ik, a\u01f5a\u0131yn! Aty-j\u00f3nmizdi taza qazaq tilinde qatesiz jaza\u0131yq! Basqa tilden engen qosymshalardy qurta\u0131yq!<\/p>\n<p>Qur bekerge \u00f3mir s\u00farip jatpa\u0131yq !<br \/>\nTilimizdi\u0144 tazaly\u01f5yn saqta\u0131yq!<br \/>\nLatyn \u00e1lipb\u0131in oqyp, \u0131gerip,<br \/>\nAta-baba \u00famitterin aqta\u0131yq !<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Latyn \u00e1lipb\u0131i: ja\u0144\u01f5yr\u00fd \u2013 jaz\u00fddan bastalady Qara\u01f5andy oblysy Aba\u0131 a\u00fddany K\u00fdrm\u0131n a\u00fdyly \u00abK\u00fdrm\u0131n tirek mektebi (res\u00fdrstyq ortalyq)\u00bb KMM f\u0131lolog-aqyn B\u00f3ken Qazbek Maratuly Zaman bir orynda turma\u0131tyny barshamyz\u01f5a a\u0131an. \u00abZaman\u01f5a qara\u0131 adamy, talapqa ora\u0131 mamany\u00bb bol\u01f5any durys. \u00d3mirdi\u0144 \u00e1r salasy \u00fanemi jetilip, ja\u0144a tehnolog\u0131\u0131alardy \u0131gerip, \u00fazdiksiz dam\u00fd \u00fastinde a\u0131anba\u0131 e\u0144bekten\u00fdi qajet. D\u00fan\u0131e ja\u0144\u01f5yryp, \u00f3zgerip otyr\u00fdy tab\u0131\u01f5\u0131 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"advanced_seo_description":"","jetpack_seo_html_title":"","jetpack_seo_noindex":false,"jetpack_seo_schema_type":"","_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_wpcom_ai_launchpad_first_post":false,"_jetpack_feature_clip_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_publicize_message":"","jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":true,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","default_image_id":0,"font":"","enabled":false},"version":2},"jetpack_post_was_ever_published":false},"categories":[589689009],"tags":[],"class_list":["post-130290","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-ulagatty-ustaz"],"blocksy_meta":[],"acf":[],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/p17n9Y-xTs","jetpack_likes_enabled":true,"jetpack-related-posts":[],"jetpack_featured_media_url":"","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/45minut.biz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/130290","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/45minut.biz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/45minut.biz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/45minut.biz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/45minut.biz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=130290"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/45minut.biz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/130290\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/45minut.biz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=130290"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/45minut.biz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=130290"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/45minut.biz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=130290"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}