
{"id":130273,"date":"2019-02-08T10:58:38","date_gmt":"2019-02-08T04:58:38","guid":{"rendered":"https:\/\/45minut.biz\/?p=130273"},"modified":"2019-02-08T10:58:38","modified_gmt":"2019-02-08T04:58:38","slug":"bilim-bery-juiesinde-aqyl-oi-men-adamgershilik-tarbiesi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/45minut.biz\/?p=130273","title":{"rendered":"BILIM BER\u00dd J\u00daIESINDE AQYL-OI MEN ADAMGERSHILIK T\u00c1RBIESI"},"content":{"rendered":"<p>Sa\u00fdrbaeva Maqpal Jahangerqyzy<\/p>\n<p>Shymkent qalasy, \u2116127 jalpy orta b\u0456l\u0456m beret\u0456n mektept\u0456\u0144 h\u0131m\u0131\u0131a p\u00e1n\u0456n\u0456\u0144 mu\u01f5al\u0456m\u0456<\/p>\n<p>H\u0131m\u0131\u0131a \u01f5ylymdaryny\u0144 mag\u0131str\u0456<\/p>\n<p>Adamny\u0144 qab\u0456let\u0456n jan-jaqty jet\u0456ld\u0456re t\u00e1rb\u0131ele\u00fd \u00fash\u0456n dene e\u0144beg\u0456men qatar, akyl-o\u0131 t\u00e1rb\u0131es\u0456n \u00f3r\u0456stet\u00fd asa qajet. \u00d3\u0131tken\u0456 qo\u01f5amny\u0144 dam\u00fdy e\u0144bek pen \u01f5ylymny\u0144 ushtasa \u00f3r\u0456ste\u00fd\u0456men ty\u01f5yz ba\u0131lanysty. Qo\u01f5amda\u01f5y barlyq ba\u0131lyq\u2014o\u0131 e\u0144beg\u0456 men dene e\u0144beg\u0456n\u0456\u0144, \u01f5ylym men tehn\u0131ka jet\u0456st\u0456kter\u0456n\u0456\u0144 ortaq jem\u0456s\u0456.<\/p>\n<p>Akyl-o\u0131 t\u00e1rb\u0131es\u0456, k\u00f3r\u0456p-b\u0456l\u00fd, j\u00farekpen tere\u0144 sez\u0456n\u00fd-b\u0456rt\u0456ndep toly\u01f5a qalyptasatyn t\u00e1j\u0456r\u0131beden t\u00fdatyn \u00fazd\u0456ks\u0456z jatty\u01f5\u00fddy\u0144 jem\u0456s\u0456. K\u00f3rgen-b\u0456lgend\u0456 o\u0131 eleg\u0456nen \u00f3tk\u0456z\u0456p, ony t\u00fa\u0131\u0456ndep m\u0131\u01f5a toq\u00fd, \u00fanem\u0456 sarapqa sal\u00fd ynta-j\u0456gerd\u0456, k\u00fasht\u0456 qajyr-ka\u0131rat pen talapty kerek eted\u0456. \u00abB\u0456l\u0456md\u0456den shyqqan s\u00f3z, talaptyra bolsyn kez\u00bb &#8211; dep tekten-tekke a\u0131tpa\u01f5an, sheshend\u0456k \u00f3nerd\u0456 kurmettep o\u01f5an jastardy erte jattyqtyr\u00fd\u01f5a erekshe m\u00e1n ber\u0456p, \u00f3nerl\u0456 azamattar\u01f5a j\u0131yn-to\u0131larda t\u00f3rden oryn ber\u0456p, erekshe qoshemet k\u00f3rsetken. S\u00f3z basta\u01f5an sheshend\u0456 qol basta\u01f5an batyrmen para-par qo\u0131\u01f5an, sheshend\u0456kt\u0456 tapqyr o\u0131dy\u0144 tutqasy dep sana\u01f5an. <!--more--><\/p>\n<p>Orys \u01f5alymy I.P.Pavlov: \u00abFakt\u0456ler\u2014\u01f5ylymny\u0144 a\u00fdasy\u00bb dese, \u01f5ulama \u01f5alymdardy\u0144 osyna\u00fd o\u0131-p\u0456k\u0456rler\u0456nde\u0131 tujyrymdardy \u00f3z \u00f3m\u0456r-t\u00e1j\u0456r\u0131bes\u0456ne s\u00fa\u0131en\u0456p, o\u0131 topshyla\u01f5an ata-babalarymyz: \u00abT\u00e1rb\u0131e neg\u0456z\u0456\u2014\u01f5ylym, danalyq neg\u0456z\u0456\u2014b\u0456l\u0456m\u00bb dep qorytyndy jasa\u01f5an. Al sol \u01f5ylymdy me\u0144ger\u00fd, danalyk o\u0131\u01f5a \u0131e bol\u00fd oq\u00fdmen, oqy\u01f5andy k\u00f3\u0144\u0456lge tere\u0144 toq\u00fdmen ba\u0131lanysty dep durys t\u00fas\u0456ngen qazaq halqy.<\/p>\n<p>Jastar\u01f5a aqyl-o\u0131 t\u00e1rb\u0131es\u0456n ber\u00fdde, o\u0131-sanasyn \u00f3r\u0456stet\u00fdde a\u00fdyz \u00e1deb\u0131et\u0456n\u0456\u0144 a\u0131tys janry, ony\u0144 \u0456sh\u0456nde \u00e1s\u0456rese jumbaq a\u0131tysy erekshe r\u00f3l atqar\u01f5an. Qazaq halqyny\u0144 \u00e1det \u01f5urpynan, salt-sanasynan t\u00fd\u01f5an o\u0131yn-sa\u00fdyq keshter\u0456nde \u00f3le\u0144-jyrmen a\u0131tys\u00fd, \u00f3ner sa\u0131ysyna t\u00fas\u00fd, s\u00f3\u0131t\u0456p, j\u0131nal\u01f5an jurtty k\u00fald\u0456r\u00fd, jastardy tapqyrlyqqa t\u00e1rb\u0131ele\u00fd d\u00e1st\u00far\u0456 erteden oryn al\u01f5an. Jastar \u00e1n shyrqap, k\u00fa\u0131 shert\u0456s\u0456p, ja\u0144yltpash, jumbaq a\u0131tysyp, \u00f3ner sa\u0131ysyna t\u00fasken. Buryn qazaqta k\u00fa\u0131e\u00fd ta\u0144da\u01f5an dana qyz j\u0456g\u0456tke jumbaq arqyly talap ko\u0131yp, ony shesh\u0456p, sertke jetken, aqyldy, tapqyr j\u0456g\u0456tke turmysqa shy\u01f5atyn bol\u01f5an. Bert\u0456n kele, jumbaq aqyndar a\u0131tysynan erekshe oryn al\u01f5an. M\u00e1selen, \u00c1set pen Rysjanny\u0144, Otarqul men T\u00e1rb\u0131\u0131any\u0144 a\u0131tystary jumbaqtas\u00fd t\u00far\u0456nde jyrlan\u01f5an. Sonda\u0131-aq o\u0131yn-to\u0131da qyzdar men j\u0456g\u0456tter jumbaq a\u0131tysyp, je\u0144\u0456lgender\u0456n jazala\u01f5an. Jumbaq a\u0131tys\u00fd jastardy\u0144 log\u0131kalyq o\u0131-\u00f3r\u0456s\u0456n\u0456\u0144 dam\u00fdyna \u00e1ser etken, olardy tapqyrlyqqa t\u00e1rb\u0131elegen.<\/p>\n<p>Akadem\u0131k-jaz\u00fdshy M.\u00c1\u00fdezov: \u00abJumbaq &#8211; halyq shy\u01f5armalaryny\u0144 \u0456sh\u0456ndeg\u0456 e\u0144 esk\u0456 t\u00far\u0456n\u0456\u0144 b\u0456r\u0456. Jumbaq \u2013 \u00f3tk\u0456r, ushqyr o\u0131 t\u00fa\u0131\u0456n\u0456n topshyla\u01f5an, poet\u0131kalyq qas\u0131et\u0456 k\u00fasht\u0456, t\u00e1rb\u0131en\u0456\u0144 tamasha quraly. Ol b\u00fag\u0456ng\u0456 b\u0456zd\u0456\u0144 d\u00e1\u00fd\u0456r\u0456m\u0456zde de \u00f3z\u0456n\u0456\u0144 kerekt\u0456l\u0456k qas\u0131et\u0456n jo\u0131\u01f5an joq\u00bb degen bolatyn. Jumbaq adam balasy sanasyny\u0144 dam\u00fd satysynda \u00e1r al\u00fdan \u00f3m\u0456r kubylystaryn t\u00fas\u0456n\u0456p b\u0456l\u00fd \u00fash\u0456n o\u0131dy jetekte\u00fd, talpyndyr\u00fd, \u00e1s\u0456rese jastardy\u0144 o\u0131-\u00f3r\u0456s\u0456n, q\u0131\u0131alyn ke\u0144e\u0131t\u00fd maqsatynan t\u00fd\u01f5an.<\/p>\n<p>XIX \u01f5asyr a\u0131a\u01f5ynda Syr bo\u0131y men Ortalyq Qazaqstanda ke\u0144 tarap, d\u00e1st\u00farge a\u0131nal\u01f5an aqyndar a\u0131tysyny\u0144 b\u0456r t\u00far\u0456 &#8211; suraq-ja\u00fdap a\u0131tysy. Onda b\u0456r aqyn \u00f3m\u0456r, \u00f3ner-\u01f5ylym, t\u0456rsh\u0456l\u0456k, e\u0144bek, k\u00e1s\u0456p t\u00fdraly suraq ber\u0456p, o\u01f5an b\u0456r nemese b\u0456r top aqyn qatysyp, \u00f3z k\u00f3zqarastaryn \u00f3le\u0144men b\u0456ld\u0456rgen. Mysaly, \u00abAlty aqynny\u0144 \u00f3m\u0456r t\u00fdra\u00acly a\u0131tysy\u00bb, to\u01f5yz aqyn qatysqan \u00abQa\u0144ly J\u00fas\u0456p pen Kete J\u00fas\u0456pt\u0456\u0144 a\u0131tysy\u00bb, on aqyn qatysqan \u00abSh\u00e1ke\u0131 sal a\u0131tysy\u00bb, \u00abYrysty men on alty aqynny\u0144 a\u0131tysy\u00bb t. b.<\/p>\n<p>Adam balasy qo\u01f5amda \u00f3z\u0456n\u0456\u0144 adamgersh\u0456l\u0456k qas\u0131etter\u0456men, qa\u0131yrymdyly\u01f5ymen, adaldy\u01f5ymen, \u00e1d\u0456lett\u0456l\u0456g\u0456men ardaqtalady. Moraldyq qas\u0131etter adamdardy\u0144 q\u0131myl-\u00e1reketter\u0456nen, qarym-qatynasynan shy\u01f5ady. Jaqsylyq pen jamandyq, zulymdyq pen mahabbat, \u00e1d\u0456lett\u0456k pen \u00e1d\u0456lets\u0456zd\u0456k, borysh pen namys, ar men ojdan adamny\u0144 \u0456s-\u00e1reket\u0456 arqyly \u00f3lshened\u0456. Bulardy adam bo\u00ac\u0131yna jasta\u0131ynan m\u0456nez-qulyq erejes\u0456 et\u0456p qalyptastyr\u00fd t\u00e1rb\u0131ege ba\u0131lanysty. Osyny ustan\u01f5an qazaq halqy jastardy otbasynda k\u0456sh\u0456pe\u0131\u0456ld\u0456l\u0456kke, \u0456zett\u0456l\u0456kke, \u0131mandylyqqa, \u0131nabattylyqqa t\u00e1rb\u0131ele\u00fdd\u0456 b\u0456r\u0456nsh\u0456 m\u0456ndet et\u0456p qo\u0131\u01f5an. Er balalar\u01f5a a\u00fdyldy\u0144 \u00falkender\u0456ne qos qoldap s\u00e1lem ber\u00fdd\u0456, qyz balalar\u01f5a \u0131balyq jasap, \u00falkenderge jol ber\u00fdd\u0456, olardy\u0144 aldyn kes\u0456p \u00f3tpe\u00fdd\u0456 \u00fda\u01f5yzda\u01f5an. Jastardy\u0144 jadyna \u00abs\u0456z\u00bb degen sypa\u0131ylyq, \u00absen\u00bb degen ana\u0131ylyq, \u00abAdamdyqty\u0144 belg\u0456s\u0456, \u0131\u0456l\u0456p s\u00e1lem bergen\u0456\u00bb, \u00abK\u0456sh\u0456pe\u0131\u0456ld\u0456l\u0456kten k\u0456sh\u0456re\u0131me\u0131s\u0456\u0144\u00bb, \u00abJupyny jutama\u0131dy, sypany s\u00fa\u0131k\u0456md\u0456\u00bb, \u00abQuda\u0131 degen kur qal-a\u0131dy\u00bb degen qa\u01f5\u0131dalardy \u00fanem\u0456, \u00fda\u01f5yzda\u01f5an. Halqymyz \u00ab\u00c1kege qarap ul \u00f3ser, sheshege qarap qyz \u00f3ser\u00bb dep bala t\u00e1rb\u0131ele\u00fdsh\u0456 ata-analardy\u0144 da \u00f3negel\u0456 bol\u00fdyn talap etken. Otbasyny\u0144, qo\u01f5amny\u0144 t\u00e1rb\u0131es\u0456 analar\u01f5a ba\u0131lasty eken\u0456ne erekshe m\u00e1n bergen, qyzdy\u0144 k\u00f3rk\u0456ne akyl-o\u0131y men m\u0456nez-kulqyny\u0144 sa\u0131 bol\u00fdyn qada\u01f5ala\u01f5an. \u00abQyz qyly\u01f5ymen s\u00fa\u0131k\u0456md\u0456\u00bb, \u00abQyzym \u00fa\u0131de, kyly\u01f5y t\u00fazde\u00bb, \u00abQysyla, qysyla kyz boldym\u00bb degen maqal-m\u00e1telder \u00falken ja\u00fdapkersh\u0456l\u0456k j\u00fakte\u0131d\u0456. \u00abQyz \u00f3sse\u2014eld\u0456\u0144 k\u00f3rk\u0456\u00bb de\u00fd arqyly arly, \u0131nabatty, symbatty qyzdy b\u00fak\u0456l a\u00fdyl-a\u0131maq bolyp t\u00e1rb\u0131ele\u00fdd\u0456 me\u0144ze\u0131d\u0456.<\/p>\n<p>Jastardy\u0144 t\u0456l\u0456n ustart\u00fdda\u01f5y t\u00e1rb\u0131en\u0456\u0144 b\u0456r t\u00far\u0456 &#8211; ja\u0144yltpash a\u0131tqyz\u00fd. Ja\u0144yltpash a\u0131t\u00fdda k\u00f3zdelet\u0456n maqsat, b\u0456r\u0456nsh\u0456den, j\u0131nal\u01f5andardy k\u00fald\u0456r\u0456p, k\u00f3\u0144\u0456l k\u00f3ter\u00fd bolsa, ek\u0456nsh\u0456den, \u00e1r s\u00f3zd\u0456 tez, sheber, d\u00e1l a\u0131t\u00fd\u01f5a, t\u0456l ustart\u00fd\u01f5a \u00fa\u0131ret\u00fd k\u00f3zdeled\u0456. Qazaqty\u0144 salty bo\u0131ynsha, o\u0131yn-sa\u00fdyqqa kelgen jastardy\u0144 b\u00e1r\u0456 \u00e1n salyp, k\u00fa\u0131 shert\u0456p, \u00f3le\u0144 a\u0131t\u00fd\u01f5a t\u0131\u0456s.<\/p>\n<p>Jastardy o\u0131lan\u01f5yshtyqqa, tapqyrlyqqa t\u00e1rb\u0131ele\u00fd-de d\u0131dakt\u0131kalyq ult o\u0131yndaryny\u0144 da \u00f3z\u0456nd\u0456k orny bar. Mysaly, bas barmaqtan bastap shynashaqqa de\u0131\u0456n sa\u00fdsaqtardy\u0144 attaryn ja\u0144ylma\u0131 jyldam a\u0131ttyr\u00fd sek\u0456ld\u0456 sanamaq o\u0131yny nemese orta\u01f5a shyqqan adamny\u0144 ja\u0144yl\u00acma\u0131, shapsha\u0144 on aqynny\u0144, on \u00f3zenn\u0456\u0144, on qyzdy\u0144 atyn ata\u00fdy s\u0131\u0131aqty k\u00fald\u0456rg\u0456 o\u0131yndar da jas\u00f3sp\u0456r\u0456mn\u0456\u0144 aqyl-o\u0131yn ke\u0144e\u0131t\u00fdde t\u00e1rb\u0131ele\u00fdd\u0456\u0144 \u00e1d\u0456s-t\u00e1s\u0456lder\u0456 ret\u0456nde qoldanyl\u01f5an.<\/p>\n<p>Adamgersh\u0456l\u0456k qas\u0131ett\u0456\u0144 \u00f3zekt\u0456 m\u00e1seles\u0456\u2014qa\u0131yrymdylyq, dostyq. Halyq u\u01f5ymynda jaqsylyq pen jamandyq, dostyq pen qastyq adamgersh\u0456l\u0456k qas\u0131ett\u0456\u0144 ek\u0456 t\u00farl\u0456 belg\u0456s\u0456 ret\u0456nde eg\u0456zd\u0456\u0144 sy\u0144arynda\u0131 katar salystyra s\u00fdrettegen. El\u0456ne ka\u0131yrymdy, bo\u0131ynda\u01f5y bar qas\u0131et\u0456n halyqqa jaqsylyq jasa\u00fd\u01f5a arna\u01f5an adamdy \u00abEl qamyn jegen\u2014er\u00bb dep d\u00e1r\u0456ptegen. \u00abJaqsyny\u0144 jatty\u01f5y joq\u00bb, \u00abJaqsy\u2014a\u0131 men k\u00fande\u0131, \u00e1lemge b\u0456rde\u0131\u00bb, \u00abJaqsy t\u00fdsa\u2014eld\u0456\u0144 yrysy\u00bb, \u00abJaqsy keld\u0456 degenshe jaryq keld\u0456 dese\u0144sh\u0456, jaksylyqty\u0144 leb\u0456n ala keld\u0456 dese\u0144sh\u0456\u00bb degen naqyldar jaqsy adamny\u0144 k\u00f3psh\u0456l, halyq qamyn o\u0131la\u0131tyn abzal azamat eken\u0456n d\u00e1lelde\u0131d\u0456. Al bu\u01f5an qarama-karsy qara basyny\u0144 qamyn halyq qamynan jo\u01f5ary qo\u0131atyn \u00f3z\u0456msh\u0456l, qorqa\u00fd, qorqaq, aldampaz, opasyz jandardy \u00abJaman qoryqqanyn sy\u0131la\u0131dy\u00bb, \u00abJaman adam\u01f5a mal b\u0456tse, janyna qo\u0144sy qondyrmas\u00bb, \u00abB\u0456r jaman my\u0144 koldy \u0456r\u0456ter, b\u0456r qumalaq b\u0456r qaryn ma\u0131dy sh\u0456r\u0456ter\u00bb dep \u00e1shkerelep, jastardy olardan saq j\u00far\u00fdge shaqyrady. Halyq maqaldaryny\u0144 jaqsy men jamandy salystyra s\u00fdrettep, jaqsyny\u0144 jaqsyly\u01f5yn, halyqqa t\u0131g\u0456zer pa\u0131dasyn pash eted\u0456. Ony: \u00abBasy\u0144a \u0456s t\u00fasse, jaqsy k\u00f3mek eted\u0456, jaman k\u00fal\u0456p keted\u0456\u00bb, \u00abJaqsydan \u00e1k\u0456m qo\u0131sa\u0144, eld\u0456 t\u00fazeter, jamannan \u00e1k\u0456m qo\u0131sa\u0144, eld\u0456 j\u00fadeter\u00bb degen maqal-m\u00e1telderden ba\u0131qa\u0131myz. Sonda\u0131-aq halyq erteg\u0456ler\u0456nde de el qamyn je\u0131t\u0456n batyr uldarda qapylysta jarmasyp, ja\u00fdyzdyq jasa\u0131tyn jeksuryn be\u0131nede mystan kemp\u0456rd\u0456, jal\u01f5yz k\u00f3zd\u0456 d\u00e1\u00fdd\u0456, jeztyrnaqty s\u00fdret\u00actep, olardy\u0144 opasyzdy\u01f5yn \u0456s-\u00e1reket\u0456 arkyly \u00e1shkerle\u0131d\u0456, s\u00fa\u0131\u0456kt\u0456 ke\u0131\u0456pkerlerd\u0456\u0144 ja\u00fddy je\u0144\u0456p shy\u01f5\u00fdymen a\u0131aqta\u0131dy. Bul\u2014\u00e1rqashan ja\u00fdyzdyqty \u00e1d\u0456ld\u0456k je\u0144ed\u0456 degen halyq u\u01f5ymyny\u0144 a\u00fdyz \u00e1deb\u0131et\u0456ndeg\u0456 k\u00f3r\u0456n\u0456s\u0456. Sol s\u0131\u0131aqty, batyrlar jyry men l\u0131roepos jyrlarynda Qobylandy\u01f5a opasyzdyq jasa\u01f5an Qaramandy, Alpamysqa opasyzdyq jasa\u01f5an Ultandy, Qozy K\u00f3rpeshke qastandyq jasa\u01f5an Qodardy, T\u00f3legenge qaraqshylyq jasa\u01f5an Bekejandy, olardy\u0144 \u00f3l\u0456m\u0456n s\u00fdrette\u00fd arqyly \u00abQaraqshyny qar\u01f5ys atady\u00bb, \u00abOpasyz o\u0144ba\u0131dy\u00bb, \u00abAramny\u0144 a\u0131lasy \u0456ske aspa\u0131dy\u00bb degen p\u0456k\u0456rd\u0456 qorytyndyla\u0131dy. Bul jerde, b\u0456r\u0456nsh\u0456den, jastardy halyq qamyn je\u00fdsh\u0456 ba\u00actyr uldar\u01f5a degen s\u00fa\u0131\u0456spensh\u0456l\u0456kke t\u00e1rb\u0131ele\u00fd k\u00f3zdelse, ek\u0456nsh\u0456den, ek\u0456 j\u00fazd\u0456, opasyz ja\u00fdyzdar\u01f5a degen \u00f3shpend\u0456l\u0456k sez\u0456m\u0456n o\u0131atsh, adamgersh\u0456l\u0456k qas\u0131ett\u0456 pash et\u0456p otyr. Halyq shy\u01f5armalarynda dos pen qasty ajyrata b\u0456l\u00fdge me\u0144ze\u0131d\u0456. \u00abDosy\u0144men dos bol\u01f5an\u01f5a shattan, dushpany\u0144men dos bol\u01f5annan saqtan\u00bb, \u00abDosy joqpen syrlas, dosy k\u00f3ppen sy\u0131las\u00bb de\u0131d\u0456. Mal \u00fash\u0456n aldamshy dos bol\u00fdshylardy \u00abJaqsy-jany\u0144a joldas, jaman-maly\u0144a joldas\u00bb, \u00abEseptesken el bolmas\u00bb dep olardy\u0144 opasyzdy\u01f5ynan saqtandyrady.<\/p>\n<p>\u00abQozy Q\u00f3rpesh &#8211; Ba\u0131an sul\u00fd\u00bb jyrynda ar-ojdany da, maly men jany da tek d\u00fan\u0131ede turatyn, bas pa\u0131dasy \u00fash\u0456n dostyqty umytyp, satyp ketet\u0456n d\u00fan\u0131eqo\u0144yz, opasyz jandardy\u0144 j\u0131yntyq be\u0131nes\u0456 ret\u0456nde Qaraba\u0131 be\u0131nes\u0456 alyn\u01f5an. Ol mal degende ar-u\u0131atty, adamgersh\u0456l\u0456kt\u0456 a\u0131aqqa bas\u00fd\u01f5a barady. Qara j\u00farek, qanypezer, arsyz, opasyz Qaraba\u0131 be\u0131nes\u0456 arqyly jyr jastardy ja\u00fdyzdyqqa qarsy \u00f3shpend\u0456l\u0456k sez\u0456m\u0456ne t\u00e1rb\u0131ele\u00fdd\u0456 k\u00f3zdep otyr. Halyq maqaldarynda: \u00abAlysta\u01f5y dushpannan qasy\u0144da\u01f5y qas jaman\u00bb, \u00abJylanny\u0144 \u00fdy basynda, be\u0131qamny\u0144 ja\u00fdy qasynda\u00bb, \u00abMy\u0144 ja\u00fddan b\u0456r jansyz ja\u00acman\u00bb dep, \u0456shke k\u0456r\u0456p, \u00f3t\u0456r\u0456k dos bol\u01f5ansy\u01f5an ja\u00fddan jastardy saq bol\u00fd\u01f5a shaqyrady. Qa\u0131syb\u0456r maqal-m\u00e1telderde: \u00abJ\u00faz som aqsha\u0144 bol\u01f5ansha, j\u00faz joldasy\u0144 bolsyn\u00bb, \u00abDosy k\u00f3pt\u0456 ja\u00fd alma\u0131dy, aqyly k\u00f3pt\u0456 da\u00fd alma\u0131dy\u00bb, \u00abMal k\u00f3terer \u00f3l\u0456md\u0456, dos k\u00f3terer k\u00f3\u0144\u0456ld\u0456\u00bb de\u00acgen o\u0131-p\u0456k\u0456rler shyna\u0131y dostyqty d\u00e1r\u0456pte\u00fdge arnal\u01f5an. Jumysy\u0144 \u00f3n\u0456md\u0456, \u00f3m\u0456r\u0456\u0144 k\u00f3\u0144\u0456ld\u0456 bolsyn dese\u0144, dosy\u0144 k\u00f3p bolsyn, dostyqty otbasynan basta de\u0131d\u0456. Aqyl-naqyl tol\u01f5a\u00fdda: \u00ab\u00c1\u0131el\u0456\u0144men dos bol\u2014bereke\u0144 k\u0456red\u0456, azamatpen dos bol\u2014qad\u0456r\u0456\u0144d\u0456 b\u0456led\u0456, b\u0456l\u0456md\u0456men dos bol\u2014aqyl-ke\u0144es bered\u0456\u00bb degend\u0456 a\u0131tady. K\u00f3pt\u0456 k\u00f3rgen qar\u0131\u0131alar: \u00abQatyn ashynsa, qatty a\u0131tar, bala ash\u00fdlansa, bet\u0456\u0144 qa\u0131tar\u00bb dep \u00e1\u0131el men balany\u0144 ar-namysyn saqta\u0131 b\u0456l\u00fdge \u00fande\u0131d\u0456.<\/p>\n<p>K\u00f3p adamda kezdeset\u0456n kesapattyq\u2014mal\u01f5a, basqa masattan\u00fd. Sony \u00f3z t\u00e1j\u0456r\u0131bes\u0456nde k\u00f3p k\u00f3rgen halyq: \u00abMalym bar dep maqtanba, boran soqsa qa\u0131tes\u0456\u0144? Basym bar dep maqtanba, ajal soqsa qa\u0131tes\u0456\u0144?\u00bb, \u00abAqyldan artyq handyq joq, jomarttan artyq narlyq joq\u00bb dep ke\u0144es bered\u0456. Jaqsy bol\u01f5y\u0144 kelse, syrty\u0144dy \u01f5ana t\u00fazeme, syry\u0144dy da t\u00faze. \u00d3m\u0456rd\u0456\u0144 o\u0131-shu\u0144qyry, ked\u0456r-budyry k\u00f3p, b\u0456rde tasyp, b\u0456rde tartylyp jatatyn arnaly \u00f3zen s\u0131\u0131aqty. Adam \u00f3z\u0456n\u0456\u0144 qysqa \u00f3m\u0456r\u0456nde b\u0456rde o\u0131da, b\u0456rde qyrda k\u00f3r\u0456ned\u0456. Sol shaqtarda \u00f3z \u00e1l\u0456n b\u0456lme\u0131t\u0456n adamdar asyp-tasyp, sabyr-salma\u01f5ynan, aqyl arnasynan a\u0131yrylyp qalady. Osynda\u0131 jandardy halyq \u00f3z\u0456n\u0456\u0144 naqyl s\u00f3zder\u0456men eskert\u0456p, qa\u00fd\u0456p-qaterden saqtandyra b\u0456lgen.<\/p>\n<p>Tosylma\u0131tyn j\u00fa\u0131r\u0456k, shoshyma\u0131tyn j\u00fa\u0131r\u0456k joq, k\u00f3p b\u0456lem\u0456n deme, k\u00f3pt\u0456\u0144 talqysynan asyp eshqa\u0131da barma\u0131sy\u0144, degend\u0456 me\u0144ze\u0131d\u0456. Qaryn to\u0131sa, quda\u0131yn umytyp, kesheg\u0456 dosyn b\u00fag\u0456n tanyma\u0131tyndar\u01f5a halyq: Tasyma, j\u0456g\u0456t, tasyma, Tasy\u01f5an jeter basy\u0144a! Itelg\u0456de\u0131 tomsarsa\u0144, K\u0456m keled\u0456 kasy\u0144a? &#8211; K\u00fash\u0456gende\u0131 solqyldap, K\u00falgenshe ne dosy\u0144a? &#8211; dep bas\u00fd a\u0131typ, sabasyna t\u00fas\u0456r\u0456p, ke\u0144es bered\u0456. Adamgersh\u0456l\u0456k kas\u0131ett\u0456\u0144 jo\u01f5ary t\u00far\u0456 &#8211; ar-u\u0131at saqta\u00fd. Halyq maqaldarynda jastardy sabyrly, adal, arly azamat bol\u00fd\u01f5a \u00fandep otyrady. \u00abJanym\u2014arymny\u0144 sada\u01f5asy\u00bb, \u00ab\u00d3l\u0456mnen u\u0131at k\u00fasht\u0456\u00bb, \u00abAqyldy bolsa\u0144 ary\u0144dy saqta, ar-u\u0131at kerek \u00e1r \u00fdaqytta\u00bb, \u00abJ\u0456g\u0456tt\u0456\u0144 kuny &#8211; j\u00faz jylqy, ary &#8211; my\u0144 jylqy\u00bb dep ar-ojdandy qasterlegen, ony adamgersh\u0456l\u0456kt\u0456\u0144 t\u00fdy \u01f5yp k\u00f3tergen. Adamgersh\u0456l\u0456kt\u0456\u0144 asyl belg\u0456ler\u0456: ar-u\u0131at, ojdan saqta\u00fddy, sypa\u0131ygersh\u0456l\u0456kt\u0456, \u00e1dept\u0456l\u0456kt\u0456, \u00falkend\u0456 sy\u0131la\u00fddy, dostyqty \u00fda\u01f5yzda\u0131 otyryp, osy tamasha qas\u0131etterge qarama-qarsy adamdy azdyratyn \u00f3t\u0456r\u0456k, \u00f3sek, er\u0456nshek, maqtanshaq s\u0131\u0131aqty jaman \u00e1det, jat m\u0456nezderden saqtandyrady. Jastar\u01f5a olardy\u0144 z\u0131\u0131andyly\u01f5yn t\u00fas\u0456nd\u0456red\u0456. \u00ab\u00d3t\u0456r\u0456k \u00f3rge baspas\u00bb, \u00ab\u00d3t\u0456r\u0456kt\u0456\u0144 ku\u0131ry\u01f5y b\u0456r-aq tutam\u00bb, \u00ab\u00d3z\u0456n-\u00f3z\u0456 maqta\u01f5an \u00f3l\u0456mmen te\u0144\u00bb de\u00fd arqyly \u00f3t\u0456r\u0456k \u00f3sek a\u0131t\u00fddan, orynsyz bos maqtannan a\u00fdlaq bol\u00fd\u01f5a shaqyrady. B.Bulqyshev: \u00abAdal adam Otanyn s\u00fa\u0131ed\u0456. Adal, aq j\u00farekke Otan\u2014anasynda\u0131. Otanny\u0144 degen\u0456n \u0456ste\u00fd\u2014q\u00fdanysh, maqtanysh\u00bb degen bolatyn. Osy a\u0131tyl\u01f5andar halyqty\u0144 asyl o\u0131y, t\u00fa\u0131\u0456n\u0456\u2014maqal-m\u00e1telderden \u00f3zekt\u0456 oryn al\u01f5an. Sondyqtan l\u0131ro-epostyq, batyrlar jyrlaryny\u0144 basty ke\u0131\u0456pkerler\u0456 ata-anasy, s\u00fa\u0131gen ja\u00acry, t\u00fd\u01f5an jer\u0456, \u00f3sken el\u0456 \u00fash\u0456n ja\u00fdmen kesk\u0456lese k\u00fares j\u00farg\u0456z\u0456p, erl\u0456kpen da\u0144qyn shy\u01f5ar\u01f5an halyqty\u0144 s\u00fa\u0131\u0456kt\u0456 ul-qyzdary bolyp keled\u0456. \u00abOtan \u00fash\u0456n otqa t\u00fas, k\u00fa\u0131me\u0131s\u0456\u0144, ary\u0144 \u00fash\u0456n \u00e1\u00fdl\u0131e, \u00f3lme\u0131s\u0456\u0144\u00bb, \u00abEr j\u0456g\u0456t el \u00fash\u0456n t\u00fdady, el \u00fash\u0456n \u00f3led\u0456\u00bb dep halyq \u00f3z urpa\u01f5yn otanyn s\u00fa\u0131\u00fdge shaqyrady. Munda\u0131 g\u00fdman\u0131st\u0456k qas\u0131etterd\u0456 qasterle\u00fd, o\u01f5an degen qushtarlyq sez\u0456md\u0456 o\u0131at\u00fd &#8211; et\u0131kalyq t\u00e1rb\u0131en\u0456\u0144 basty sharty.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Sa\u00fdrbaeva Maqpal Jahangerqyzy Shymkent qalasy, \u2116127 jalpy orta b\u0456l\u0456m beret\u0456n mektept\u0456\u0144 h\u0131m\u0131\u0131a p\u00e1n\u0456n\u0456\u0144 mu\u01f5al\u0456m\u0456 H\u0131m\u0131\u0131a \u01f5ylymdaryny\u0144 mag\u0131str\u0456 Adamny\u0144 qab\u0456let\u0456n jan-jaqty jet\u0456ld\u0456re t\u00e1rb\u0131ele\u00fd \u00fash\u0456n dene e\u0144beg\u0456men qatar, akyl-o\u0131 t\u00e1rb\u0131es\u0456n \u00f3r\u0456stet\u00fd asa qajet. \u00d3\u0131tken\u0456 qo\u01f5amny\u0144 dam\u00fdy e\u0144bek pen \u01f5ylymny\u0144 ushtasa \u00f3r\u0456ste\u00fd\u0456men ty\u01f5yz ba\u0131lanysty. Qo\u01f5amda\u01f5y barlyq ba\u0131lyq\u2014o\u0131 e\u0144beg\u0456 men dene e\u0144beg\u0456n\u0456\u0144, \u01f5ylym men tehn\u0131ka jet\u0456st\u0456kter\u0456n\u0456\u0144 ortaq jem\u0456s\u0456. Akyl-o\u0131 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"advanced_seo_description":"","jetpack_seo_html_title":"","jetpack_seo_noindex":false,"jetpack_seo_schema_type":"","_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_wpcom_ai_launchpad_first_post":false,"_jetpack_feature_clip_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_publicize_message":"","jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":true,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","default_image_id":0,"font":"","enabled":false},"version":2},"jetpack_post_was_ever_published":false},"categories":[589689009],"tags":[],"class_list":["post-130273","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-ulagatty-ustaz"],"blocksy_meta":[],"acf":[],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/p17n9Y-xTb","jetpack_likes_enabled":true,"jetpack-related-posts":[],"jetpack_featured_media_url":"","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/45minut.biz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/130273","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/45minut.biz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/45minut.biz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/45minut.biz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/45minut.biz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=130273"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/45minut.biz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/130273\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/45minut.biz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=130273"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/45minut.biz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=130273"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/45minut.biz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=130273"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}