Жаңа сабақтар

«Табиғаттың тылсым сыры»

Ғылыми жоба тақырыбы: «Табиғаттың тылсым сыры»

Жоба авторы: Түркістан қаласы Ж.Еділбаев атындағы №18 мектеп-гимназиясының

«3 А» — сынып оқушысы Жаппархан Қазына

Жетекшісі: Абдраева Айнұр

ПІКІР

Оқушының «Табиғаттың тылсым сыры» атты тақырыбындағы ғылыми жобасы табиғат туралы түсінік бере отырып, оның табиғи құбылыстары мен тылсым күштерінің маңыздылығы мен байланысын анықтаған, келешек ұрпаққа насихаттауды, үлгі етуді мақсат ете білген..

Зерттеу жұмысында оқушы табиғат құбылысының өзге де қажетті заттар іспетті адам үшін маңыздылығының бар екендігін анықтай білген.

Табиғат пен адам қатар ұғым, табиғатсыз адам , адамсыз табиғат өмір сүруі мүмкін еместігін айқындаған. Себебі адам өз керектісін, қажеттісін табиғаттан табиғи күйінде немесе өндіріп алады. Адам табиғаттың бір бөлшегі болып табылады. «Табиғатты қорғау, табиғатты сақтау болашақ жастардың қолында»-деп анық көрсеткен.

Жалпы алғанда ғылыми жоба өз дәрежесінде жасалынған деуге болады. Зерттеу жұмысының мазмұндылығы мен мәнділігін ескере отырып, жоғары дәрежеде бағалауға ұсынамын.

Ғылыми зерттеу жұмысының мақсаты:

Табиғат туралы түсінік бере отырып, оның табиғи құбылыстары мен тылсым күштерінің маңыздылығы мен байланысын анықтау, келешек ұрпаққа насихаттау, үлгі ету.

Міндеттері:

  • мәселе бойынша ғылыми — теориялық әдебиеттермен танысу;
    → ғаламтор және ақпарат көздерінен мәліметтерді жинақтау;
    → Табиғат құбылыстарының тылсым сырларын ұғындыру, зерттеу;
    → зерттеу нәтижелеріне талдау жасау.

Болжам: Табиғат, табиғат құбылыстары мен тылсым күштерінің маңызы туралы қарастырылды.

Зерттеу кезеңдері:

1-кезең – Зерттеу тақырыбын табу, әдебиеттермен танысу және материалдар жинақтау;

2-кезең- Талдамаларды жобалау;

3-кезең- Жинақталған материалды сұрыптап, негізгі мақсатты ашуға жұмыстану;

4-кезең- Талдау жасап, жұмысты жүйелеу, рәсімдеу, қорытындылау, жазу.

Зерттеу әдісі: Зерттеуде іздену, жинақтау, саралау, әдеби-ғылыми талдау.
• бақылау
• салыстыру
• анкета жүргізу
• сұхбаттасу
5.Зерттеу нәтижесі: Табиағаттың тылсым сырлары туралы жинақталған тарихи және ғылыми сипаттағы деректерді енгізе отырып, оқушыларға насихат жүргізіледі.

6. Күтілетін нәтиже:

– Оқушыда табиғат құбылыстарының маңыздылығы мен пайдасы туралы түсінік қалыптасады;

– Осы бағытта өз тарапынан не істеу керек екеніне мақсат қояды;

– Тылсым сыр туралы нақты білімі қалыптасады.

7. Зерттеу жұмысының жаңалығы:

Табиғат құбылысының өзге де қажетті заттар іспетті адам үшін маңыздылығының бар екендігін анықтау

Қорытынды:

Табиғат құбылыстарын адам өмірде танып біліп жүргені анық, әлбетте оның тылсым сырлары туралы мен осы жобада кеңінен зерттей түстім.

Аннотация

Осы жобамда жел, табиғаттың құбылыстары мен біз біле бермейтін тылсым күштері мен сырлары туралы зерттелген. Оқушылардың осы бағытқа деген қызығушылығын арттыру мақсатында табиғаттың құбылыстары туралы қызықты мәліметтерді жинай отырып, оны келешек жас ұрпаққа насихаттамақпын.

Аннотация

В этом проекте исследовал явления природы и таинственные силы и секреты, которые мы не знаем. Чтобы повысить интерес учеников к этому направлению, собрав интересные факты о явлении природы, оно будет распространено среди будущих поколений.

Annotation

In the project, the veteran studied the meaning of the sacraments and sacred secrets that we do not know. In order to make the students interested in this kind of learning, the fact is that the facts that are relevant to the reality of the future will remain unsettled.

Мазмұны

I. Кіріспе

II. Негізгі бөлім.

  1. 1 Табиғат құбылыстары .
  2. 2.Табиғаттың тылсым сырлары

  3. 3 Табиғат құбылыстары туралы қызықты мәліметтер

III. Қорытынды.

ІV. Пайдаланылған әдебиеттер тізбесі

ҒЫЛЫМИ ЗЕРТТЕУ КҮНДЕЛІГІ

Мақсатыма жетудегі әдіс — тәсілдерім :

*Сұрақ — жауап

*Талдау жинақтау

  • Іздену
  • Интернеттік желі

  • Жұмыс мазмұны Зерттеу әдістері Ескерту
    1 Табиғат құбылыстары туралы оқи отырып, танытып, жетекшіммен ойласып, осы тақырыпты зерттеуді жөн көрдім Қызығушылық таныту
    2 Ұстазымның басшылығын ескере отырып, іздеп тапқан материалдарымды жинақтай бастадым Жинау
    3 Жинақтаған материалымды біріктіріп, жобаның жазу үлгісіне салуға бағыттадым Талдау , жобаны жазу
    4 Әрбір жазылған жұмысымды жетекшіме таныстырып отырдым. Бағыт – бағдар алдым Талдау
    5 Жұмыс жүйелі жазылу үшін, жобаның әр қадамында жазу ережелерін ескердім Ережелермен танысу
    6 Материалдарды толыққанды жинақтадым Жинақтау
    7 Зерттеу жұмыстарымды зерттеу жұмыстарын дайындаумен жалғастырдым. Зерттеу, талдау, жинақтау.
    8 Жинақтаған материалды фотоға түсіріп, жобама кірістірдім. Жобаға кірістіру
    9 Материал қорын арттыру мақсатында кітапханаларға барып, кітаптар мен газет -журналдардан метиалдарды толықтыра түстім Толықтыру
    10 Жинақтаған материалдарды толық жобаға түсіріп жаздым. Талдау,жинақтау

    І Кіріспе

    Бізді қоршаған орта: жан-жануарлар мен өсімдіктер, Жер мен Ай, Күн мен алыстағы жұлдыздар — осылардың барлығы да табиғат деген ауқымды ұғымды білдіреді.

    Адам — табиғаттың ажырамас бөлігі. Сондықтан халқымызда «Жер-Ана» деген егіз үғым қалыптаскан. Жерді өз Анасындай, Анасын Күндей қастерлеу Ата қостаған салтымыз. «Жер шоқтығы — Көкшетау», «Жер жаннаты — Жетісу» деп, бабаларымыз туған жерге, табиғатқа деген ыстық махаббатын білдірген.

    Сондықтан орман-тоғайларды сақтап, қоршаған ортаның, өзен мен көлдердің ластанбауына ерекше мән берген.

    Табиғатта үздіксіз өзгерістер болып жатады. Мысалы, жанартаудың атқылауы , найзағайдың жарқылы, судың мұзға айналуы сияқты құбылыстар табиғаттағы өзгерістерді көрсетеді.

    Аспан денелерінің қозғалысы, гүлдердің шешек атуы, ағаштың жайкалып өсуі, өзеннің тасуы немесе көлдердің тартылып суалуы — осылардың барлығы да қоршаған ортадағы өзгерістер.

    Әлемде орын алатын сан алуан өзгерістер табиғат құбылыстары деп аталады.Табиғат қүбылыстары бір-бірімен тығыз байланысты Күннің түтылуы да табиғат құбылыстарының бірі болып табылады.Ал табиғат пен адам қатар ұғым. табиғатсыз адам , адамсыз табиғат өмір сүруі мүмкін емес. Себебі адам өз керектісін, қажеттісін табиғаттан табиғи күйінде немесе өндіріп алады. Адам табиғаттын бір бөлшегі болып табылады. Табиғатты қорғау, табиғатты сақтау болашақ жастар біздің қолымызда.

    ІІ Негізгі бөлім

    2.1 Табиғат құбылыстары

    Ағаш өседі,құлайды,шіриді. Жан-жануарлар да өседі, көбейеді,өледі. Ертеңгілік күн шығып, жарық болады, кешке күн батады, қараңғылық болады. Аспандағы бұлт торлайды,жаңбыр жауады,найзағай ойнап, күн күркірейді. Жел соғады,қар ериді,су тасиды.Табиғаттағы өзгерістердің барлығы табиғат құбылыстары деп аталады. Жер бетіндегі ауаның бір жерден екінші жерге ауысуы жел деп аталады Жер бетінен ауа жоғары көтеріліп,салқындап, мұз түйіршіктеріне айналып, олар шоғырланып бұлт құрайды.Бұлтты құрайтын ұсақ тамшылар бірігіп жерге жаңбыр болып жауады. Қыста биіктегі су тамшылары қатып, мұз түйіршігін түзеді. Олар жабысып қарға айналады. Жер үстіндегі ауаның бір жерден екінші жерге ауысуы кезінде су тамшылары бір-біріне үйкеліп, электрленеді. Оң және теріс зарядтар бір бұлт пен екінші бұлт арасында және бұлт пен жер арасында таралады. Жер бетінде электр ағыны пайда болады. Ол бізге найзағай түрінде көрінеді.

    Қоршаған орта үнемі өзгеріп отырады: су буланады, қар ериді, күн шуағын шашады, таулар шөгеді, найзағай жарқыл­дайды. Мұндай өзгерістерді табиғат құбылыстары деп атайды. Әр адамның күнделікті өмірі де құбылыстарға толы. Мысалы, автокөліктің жүруі, музыканың естілуі, үтіктің қызуы. Айналаңа қарап, басқа да көптеген құбылыстарға мысал келтіре аласың.

    Биологиялық құбылысқа тұқымның өсуі, гүлденуі, жеміс­тің түйін салуы, жапырақтардың түсуі, жануарлардың қысқы ұйқы­сы, құстар­дың ұшуы т.б. жатады.

    Физикалық құбылыстарда жаңа заттар пайда болмайды. Бірақ зат пен дененің көлемі, пішіні, орналасуы, агрегаттық күйі өзгереді.

    Химиялық құбылыстар басқаша химиялық ауысу немесе химиялық реакция деп аталады. Мұндай реакция нәтитежісінде бастапқы заттан бірқатар белгілері бойынша ерекшеленетін жаңа заттар пайда болады.

    Кейбір химиялық құбылыстар өте баяу өтеді, оларды біз байқамаймыз, себебі миллиардтаған жылдарға созылады. Мысалы, әктас су мен көмірқышқыл газының әрекетінен бұзылып, басқа жаңа затқа айналады. Оларды су шаяды. Осылайша тауларда үңгір пайда болады.

    2.2 Табиғаттың тылсым сырлары

    Дөңгелек (сақина) кемпірқосақ

    Шын мәнінде, әр кемпірқосақ дөңгелек, ал жерден біз оның бір бөлігін ғана көреміз. Егер сіз кемпірқосаққа биік тау немесе ұшақтан қарайтын болсаңыз, онда сіз оны дұрыс жағдайда, оның айналасында толықтай көре аласыз.

    Айлы кемпірқосақ

    Ай аз және толық айға жақын болған кезде, жаңбыр жауса, аспан қараңғы және бұлтты емес кезде, ай кемпірқосақ пайда болуы мүмкін.. Әдетте, жаңбырлы жерлерде немесе алып сарқырамалардың жанында — мысалы, Гавайиде, Кавказда, Калифорниядағы Йосемит ұлттық паркінде.

    Өрт кемпірқосақ немесе көлденең доға

    Атауына қарамастан, оттың кемпірқосақтың отқа немесе кемпірқосаққа ешқандай қатысы жоқ. Бұл оптикалық құбылыс цирус бұлттарын құрайтын ұсақ мұз қабаттарындағы жарықтың сынуынан туындайды. Нәтижесінде бүкіл бұлт көк аспанға қарсы жарқыраған кемпірқосаққа айналады.

    Маржан бұлттардың анасы

    Кейде күн батқанда немесе күн шыққанға дейін 15-25 км биіктіктегі бұлттар көкжиектің артында жасырылған Күн сәулесін көрсетеді. Әрі қарай, сол кішкентай мұзды мұздақтар пайда болады — олар жарық сындырады, ал бұлттар әр түрлі түстерге айналады, бірақ олар қара кемпірқосаққа қарағанда күңгірт болса да. Маржан бұлттары солтүстік жарықтардың көршілері: көбінесе оларды поляр ендіктерде көруге болады, мысалы Исландия, Осло немесе шведтік Кируна.

    Лентикулярлы бұлттар

    Жоғары ылғалдылық кезінде екі күшті ауа ағындарының арасында лентикулярлы бұлттар пайда болуы мүмкін. Олар тек лентикулярлы пішінімен ғана емес, сонымен қатар желге қарамай, орнында тұра білуімен де ерекшеленеді. Тауларда лентулярлы бұлттарды көруге болады, тіпті төбелер. Мысалы, Камчаткада төбелер мұндай бұлтты тәждерді жиі сынап көреді.

    Бұлтты бұлттар

    Жаңбыр бұлты құрғақ ауа қабатының астында болған кезде, одан толқындар пайда бола бастайды. Біреуі сөмкелерге ұқсайды, екіншісі нәзік заттарға арналған көпіршікті орамалар. Бірақ олардың көпшілігінің есімі бойынша, олар кеудеге немесе иыққа ұқсайды. Көктемде Австралияда немесе басқа тропикалық елдерде аспанның үлкен желінге айналғанын көруге болады.

    Сирек кездесетін және аз зерттелген бұлт түрі қорқынышты, алдамшы болса да болады. Көңілдеріңді шайқалтатын бұлттар аспанға лақтырғандай болып, жоғарыдан от пен күкірт төгілетін сияқты. Бірақ, шындығында, тіпті тривиальды жаңбыр да олардан төгілмейді. Олар мұндай бұлттар көбінесе Шотландия мен Жаңа Зеландияда кездеседі дейді. Бірақ ресейлік «Skyscanner» командасының ешқайсысы оларды шотландиялық аспанда көрген емес.

    Су торнадо

    Табиғаттағы су торнадосы кәдімгіге ұқсас, бірақ жаңбыр бұлттарынан ірі су объектілеріне дейін созылады. Мұндай торнадо әдетте 20 минуттан аспайды және әдеттегі дауылдармен салыстырғанда әлсіз және зиянсыз болып саналады. Сіз кез-келген жағалаудағы тамашаны тамашалай аласыз: Мексика шығанағы мен Мичиган көлінен бастап Адриатика мен Қара теңізге дейін.

    Глория

    Глория — сіздің бұлттың айналасындағы кемпірқосақ — бұлт пен күннің арасында болған кезде пайда болады. Жер бетінде бұл мүмкін емес, бірақ тауда — оңай. Шынында, глория кез-келген ылғал таулы аймақта кездеседі, бірақ Германиядағы Харц тауларындағы Броккен шыңынан бұлтқа көлеңкені жиі көруге болады, сол себепті глория жиі «Сынған елес» деп аталады.

    Табиғаттың тылсым сыры көп.

    Көшпенділер ұғымында күннің өзі жеті бөлікке бөлінген. Таңсәрі сәске (кіші, сәске, ұлы сәске), түс, бесін (кіші бесін, ұлы бесін), қызыл іңір. Аптада жеті күн бар. Бір ғажабы бұл атаулар өзгермейтін өлшем бірліктер. Қазақ халқында жеті саны киелі болып саналады. Жаңа туған нәрестенің шілдеханасы жетінші күні жасалады. Білімді кісіні «Жеті жұрттың тілін біледі» дейді. Көкті жеті қабат, жерді жеті хат деп есептейді. Тіпті, «Жұт жеті ағайынды» деген сөздің өзі де тұрмыстық жағдайдан келіп туындайтын байланыс.

    2.3 Табиғаттың тылсым сыры туралы қызықты мәліметтер

    Гондурастағы балық жаңбыры. Жауынның бұл түрі Гондурастағы кішкентай Иоро қаласында жиі кездеседі. Бұл таңқаларлық табиғи құбылыс көктемнің соңында және жаздың басында болады. Дәл осы уақытта найзағай ойнап, күн күркіреп, найзағай жарқырайды. Мұның бәрі аяқталғаннан кейін тұрғындар үйлерден шығып, тірі балық жинайды. 1998 жылдан бастап қалада Балық жаңбыр фестивалі өтеді.

    Қызыл жаңбыр.

    Үндістан штаттарының бірінде, Керала, ол бір кездері қызыл түсті. Бұл 2001 жылы 25 шілдеден 23 қыркүйекке дейін болды. Екі айға жуық уақытқа созылған қызыл жаңбыр үндістерді қанды түске бояды. Мұндай ерекше түс — бұл жаңбыр тамшыларында жер асты жасушаларының болуы деген қауесет. Ал «қанды жаңбырдың» нақты себебі қарапайым — тамшылардың құрамында балдырлардың споралары бар. Бұл қауіпті ештеңе жоқ сияқты, бірақ өте қорқынышты.

    Мәңгілік дауыл.

    Жерде күн сәулесінен гөрі найзағай жиі орын алатын орын бар. Кататумбо өзені Венесуэладағы Маракуибо көліне құятын жер. Онда бес шақырым биіктікте найзағай үзіліссіз соқтығысады, нәтижесінде ұзақ күн күркірейді. Найзағай күніне 10 сағаттан 150 күнге дейін созылуы мүмкін. Әрине, бұл жағдайда сіз найзағайсыз жасай алмайсыз. Олар бір сағатта 280 рет жалындайды.

    Ең ұзын өзен толқыны.

    Жылына екі рет Бразилияда Амазонка Атлант мұхитымен «ауысады», нәтижесінде әлемдегі ең ұзын толқын пайда болады. Жергілікті тұрғындар оларды «пайғамбар толқыны» деп атайды. Толқындар жарты сағат бойы айнала алады, ал олардың пайда болуы жарты сағат бұрын пайда болады. Бұл дыбыстың күшті болғаны соншалық, кейде одан өсіп келе жатқан ағаштар құлап, кішкентай ғимараттар құлап кетеді.

    Айдаходағы өрт кемпірқосақ.

    Бұл таңғажайып әдемі құбылыс АҚШ-тың Айдахо штатында, күн аспанға көтеріліп тұрған кезде пайда болды. Бұл жағдайда күн сәулесі алтыбұрышты мұз кристалдарынан тұратын ең жоғары бұлттардан өтеді. Оларға күн сәулесі түседі және «отты кемпірқосақ» деп аталады.

    Дания және қара күн. «Қара күн»

    Дания тұрғындары елге бүкіл Еуропадан ағып келе жатқанда үлкен отынның үлкен тобын осылай атайды. Осындай көптеген құстар таңқаларлық фигураларға айналады. Жергілікті тұрғындар оларды «қара күн» деп атайды. Бұл құбылысты наурыздан сәуірге дейін байқауға болады.

    Улы ешкі.

    Жануарларға байланысты тағы бір таңғажайып құбылыс — Мароккодағы ешкілер. Олар аргон ағаштарына өрмелегенді және олардан нәзік көк жегенді ұнатады. Сонымен қатар, ешкі жапырақтардан басқа жаңғақтарды жейді, бірақ оларды қорыту мүмкін емес. Тұрғындар бұл жаңғақтарды олардан аргон майын алу үшін жинайды. Бұл формада ол көптеген косметиканың құнды компоненті болып табылады.

    III. Қорытынды.

    Зерттеу жұмысым барысында мен табиғаттың тылсым сыры туралы, олар қалай пайда болатындығы, қандай екендігі туралы көптеген қызықты мәліметтер білдім. Біз табиғаттағы бұл керемет, жарқыраған ғажайыптарды зерттегенде, біз таңқаларлық туындыларға таңырқаймыз. Мен планетамыздағы адамдарға табиғат құбылыстарының сұлулығын көруді, бізді қоршап тұрған нәрсені түсінуді және адам мен табиғаттың өзара байланысты екенін есте сақтауды қалаймын. Ең бастысы — бір-бірімен үйлесімді өмір сүруді үйрену!

    Ұсыныстарым:

    • Табиғаттың тылсым сыры туралы пәнімен байланыстырып, сабақтарда қолданысқа енгізілсе;
    • Табиғаттың тылсым сырының маңызы туралы насихатталса;
    • Табиғаттың тылсым сыры туралы арнай оқулықтар жарық көрсе;

    Пайдаланған әдебиеттер:

    Михеев В.А. Климаттың жіктелуі // Климатология және метеорология. —
    1. «Кирилл және Мефодий» балалар энциклопедиясы

    1. Ояну журналының мерзімді басылымы.

    2. Интернет-сайттар

    Добавить комментарий

    Этот сайт использует Akismet для борьбы со спамом. Узнайте как обрабатываются ваши данные комментариев.